Bốn 'cơn bão' cùng lúc đè bẹp ngành thép Ukraine: Hạn ngạch EU, tập kích Nga, phong tỏa cảng và chi phí leo thang

Trong khi đó, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU, có hiệu lực đầy đủ từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, đã khiến một số nhà máy Ukraine ngừng xuất khẩu sang châu Âu — ArcelorMittal Kryvyi Rih báo cáo rằng khách hàng châu Âu đã hủy tất cả đơn đặt hàng quý 1 năm 2026 sau khi biết về việc áp dụng CBAM .

2. Các cuộc tập kích quân sự của Nga — phá hủy trực tiếp và đóng cửa hoạt động

Đêm ngày 10–11 tháng 8 năm 2026, một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga — Ukraine cho rằng đã sử dụng tên lửa đạn đạo Triều Tiên — đã nhắm vào khu phức hợp nhà máy Zaporizhstal ở Zaporizhzhia, giết chết 7 công nhân và làm bị thương 21 người khác . Cuộc tấn công đã làm hư hại các tổ máy năng lượng và cơ sở hạ tầng, buộc Metinvest phải ngừng hoàn toàn hoạt động của Zaporizhstal . Toàn ngành thép đang liên tục đối mặt với các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng điện, và sản lượng thép trong nửa đầu năm 2026 vốn đã chịu áp lực từ các gián đoạn liên quan đến chiến tranh .

3. Gián đoạn hậu cần — đóng cửa hành lang Biển Đen

Việc đóng cửa các cảng biển Greater Odesa đã gần như cắt đứt kênh xuất khẩu hàng hải chính của Ukraine. Các tuyến đường bộ và đường sông Danube không thể thay thế công suất đã mất . Các ước tính trực tiếp cho thấy thiệt hại hàng tháng từ việc giảm xuất khẩu lên tới 150–200 triệu USD cho ngành luyện kim Ukraine . Không có hành lang biển, than nhập khẩu phải được vận chuyển qua các cảng châu Âu rồi đưa vào Ukraine bằng đường sắt — một tuyến đường có chi phí đắt gần gấp đôi và làm tăng thêm tới 15% giá than . Việc phong tỏa cũng buộc các hoạt động khai thác của Metinvest phải cắt giảm sản lượng khoảng 30% .

4. Chi phí nội địa leo thang — giá cước đường sắt, năng lượng, lao động và phá giá tiền tệ

• Vận tải đường sắt: Ukrzaliznytsia đang thúc đẩy tăng giá cước vận chuyển hàng hóa trên 45%; hiệp hội ngành thép cảnh báo điều này sẽ là thảm họa cho một ngành vốn đang suy giảm. Mức tăng 30% đã được phê duyệt, gây ra nhiều lời kêu gọi đảo ngược .
• Chi phí năng lượng và đầu vào: Giá điện, khí đốt tự nhiên và than đá đồng loạt tăng, bóp nghẹt biên lợi nhuận từ mọi phía .
• Thiếu hụt lao động: Chiến tranh đã tạo ra tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng và ngày càng tăng trên toàn ngành .
• Mất giá tiền tệ: Sự mất giá của đồng hryvnia làm gia tăng lạm phát chi phí đầu vào .

Hậu quả kinh tế dây chuyền được dự báo

Sản lượng thép sụp đổ. GMK Center dự báo sau sản lượng 7,4 triệu tấn thép năm 2025, năm 2026 sẽ chứng kiến sự thu hẹp đáng kể — các dự báo cho thấy mức giảm xuống còn khoảng 5–5,5 triệu tấn nếu các áp lực kéo dài . Riêng Zaporizhstal có nguy cơ để trống một nửa công suất .

Thiệt hại doanh thu xuất khẩu 150–200 triệu USD mỗi tháng chỉ riêng từ việc đóng cửa hành lang Biển Đen , cộng với chế độ hạn ngạch của EU càng hạn chế khối lượng xuất khẩu có giá trị gia tăng.

Mất việc làm. Công đoàn ngành thép cảnh báo chỉ riêng việc tăng giá cước đường sắt 45% đã có thể đe dọa 300.000 việc làm trong toàn bộ chuỗi cung ứng khai thác và luyện kim .

Thiếu hụt nguồn cung thị trường nội địa. Một số chủng loại sản phẩm — đặc biệt là thép cây và ống — đã bắt đầu thiếu hụt, và các sản phẩm thép cán phủ từ Thổ Nhĩ Kỳ và các nguồn khác có thể biến mất hoặc tăng giá mạnh .

Suy yếu vị thế tài khóa và ngoại hối. Thép và quặng sắt vẫn là một trong những mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Ukraine. Sự kết hợp giữa mất doanh thu xuất khẩu, giảm sản lượng và chi phí đầu vào cao hơn sẽ làm giảm thu thuế, làm trầm trọng thêm thâm hụt thương mại, và gây thêm áp lực lên đồng hryvnia và ngân sách nhà nước vào thời điểm Ukraine đang phụ thuộc nhiều vào viện trợ nước ngoài.

Nguy cơ phi công nghiệp hóa cơ cấu. Các nhà phân tích mô tả năm 2026 như một 'bước ngoặt' tiềm năng — lần đầu tiên, ngành công nghiệp bị bóp nghẹt đồng thời từ cả phía chi phí và phía doanh thu . Nếu EU duy trì chế độ hạn ngạch hiện tại và CBAM mà không có miễn trừ cho Ukraine, ngành thép của nước này có thể không bao giờ phục hồi hoàn toàn, ngay cả khi chiến sự kết thúc.