Đại dịch Ebola kinh hoàng tại CHDC Congo: Mỗi 30 phút một người chết, đe dọa trở thành ổ dịch tồi tệ nhất

Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC Congo) đang hứng chịu đợt bùng phát dịch Ebola thứ 17 trong lịch sử nước này, do chủng virus Bundibugyo hiếm gặp (tên khoa học Orthoebolavirus bundibugyoense) gây ra. Được công bố chính thức vào ngày 15/5/2026 tại tỉnh Ituri, đây là đợt bùng phát có tốc độ lây lan nhanh nhất và mức độ chết chóc nhất từ trước đến nay, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) .

Tính đến ngày 12/8/2026, CHDC Congo ghi nhận 4.665 ca nhiễm xác nhận và 2.184 ca tử vong, tương đương tỷ lệ tử vong lên tới gần 47% . Điều này đồng nghĩa với việc cứ 30 phút lại có một người chết vì Ebola, theo ông Tom Fletcher, Điều phối viên Cứu trợ Khẩn cấp của Liên Hợp Quốc . Đáng báo động hơn, con số 2.100 ca tử vong đã đạt được nhanh hơn gần 3 lần so với đại dịch Tây Phi giai đoạn 2014-2016, vốn được coi là trận dịch Ebola tồi tệ nhất lịch sử .

Lan rộng địa lý: 6 tỉnh thành bị ảnh hưởng

Dịch bệnh đã vượt ra khỏi tâm chấn ban đầu là tỉnh Ituri và lan ra tổng cộng 6 tỉnh: Ituri, Haut-Uele, Tshopo, Bắc Kivu, Nam Kivu và gần đây nhất là Bas-Uele (được xác nhận vào ngày 13/8/2026) . Ituri vẫn là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, chiếm hơn 3.400 trong tổng số hơn 4.660 ca nhiễm .

Dịch đã xuất hiện tại 49 khu vực y tế tính đến cuối tháng 7 và cũng đã lan sang nước láng giềng Uganda (ít nhất 2 ca tử vong) và Pháp (một ca liên quan đến du lịch) .

Không có vắc-xin hay phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho chủng virus này

Một yếu tố quan trọng khiến dịch bệnh trở nên trầm trọng là sự vắng mặt của bất kỳ loại vắc-xin hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu nào đã được cấp phép cho chủng Bundibugyo . Các loại vắc-xin Ebola hiện có, như Ervebo, nhắm vào chủng Zaire và không được thiết kế để chống lại Bundibugyo .

Để đối phó, WHO đang thúc đẩy các thử nghiệm vắc-xin, thuốc điều trị và thuốc dự phòng thử nghiệm với "tốc độ chưa từng có" . Vào ngày 12/8/2026, CHDC Congo đã chính thức yêu cầu kho dự trữ toàn cầu cung cấp khẩn cấp vắc-xin Ervebo để sử dụng ngoài nhãn (off-label) chống lại chủng Bundibugyo. Động thái này được đưa ra dựa trên dữ liệu quan sát cho thấy không có ca tử vong nào trong số 242 ca có thông tin tiêm chủng từng được tiêm vắc-xin trước đó .

Quỹ khẩn cấp của LHQ: 30,5 triệu USD mới được phân bổ

Vào ngày 14/8/2026, người đứng đầu cơ quan cứu trợ của LHQ, ông Tom Fletcher, đã công bố khoản bổ sung thêm 30,5 triệu USD từ Quỹ Ứng phó Khẩn cấp Trung ương (CERF) để chống lại dịch bệnh . Khoản này nằm trong tổng thể 24 triệu USD đã được phân bổ trước đó cho CHDC Congo và các nước láng giềng, cùng với khoản 60 triệu USD từ CERF được giải ngân vào tháng 7/2026 . Các quốc gia tài trợ đã đóng góp tổng cộng gần 300 triệu USD vào một quỹ chuyên dụng , và Hoa Kỳ cũng đã công bố thêm hơn 242 triệu USD viện trợ .

Xung đột và khó khăn trong tiếp cận

Dịch bệnh bùng phát ở một trong những môi trường nhân đạo phức tạp nhất thế giới tại miền đông CHDC Congo:

• Xung đột phiến quân đang diễn ra, đường sá hư hỏng và các cuộc đình công vì vấn đề thanh toán đang cản trở nghiêm trọng công tác ứng phó .
• Nạn đói ngày càng trầm trọng, Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo rằng mất an ninh lương thực đang làm suy yếu các nỗ lực ngăn chặn .
• Tình trạng an ninh khiến nhân viên cứu trợ không thể tiếp cận các cộng đồng bị ảnh hưởng, và bệnh nhân số 0 (người đầu tiên nhiễm bệnh) chưa bao giờ được xác định .

Kêu gọi khẩn cấp về một phản ứng mở rộng

Tổng Giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, đã phân loại ổ dịch này là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng gây Quan ngại Quốc tế (PHEIC) . Các quan chức LHQ đang kêu gọi khẩn cấp một phản ứng quốc tế được mở rộng đáng kể, cảnh báo rằng dịch bệnh đang "lây lan nhanh hơn khả năng ngăn chặn của chính quyền y tế" và có nguy cơ trở thành đợt bùng phát Ebola chết chóc nhất trong lịch sử nếu xu hướng này không bị đảo ngược . Ông Fletcher đã thẳng thắn tuyên bố: "Ebola đang chiến thắng" .