Cuộc tập trận Hán Quang 2026 của Đài Loan: Phòng thủ dân sự chưa từng có, chỉ huy kiểu Mỹ và sự bác bỏ 'trò hề lãng phí' của Trung Quốc

Cuộc tập trận thường niên Hán Quang của Đài Loan, diễn ra từ ngày 5 đến ngày 14 tháng 8 năm 2026, đánh dấu một bước leo thang đáng kể cả về khả năng sẵn sàng quân sự lẫn kế hoạch phòng thủ dân sự. Được mô tả là cuộc tập trận lớn nhất kể từ năm 1984 và huy động hơn 20.000 quân dự bị , phiên bản thứ 42 này đã giới thiệu một số điểm mới lần đầu tiên: cố tình làm chậm internet di động xuống tốc độ chỉ đủ cho tin nhắn văn bản, một cuộc diễn tập sơ tán trực tiếp cho tổng thống mô phỏng một cuộc tấn công chặt đầu, và sự chuyển dịch sang phương thức chỉ huy linh hoạt, không có kịch bản sẵn theo kiểu Mỹ. Bộ Quốc phòng Trung Quốc đã đưa ra bình luận chính thức đầu tiên vào ngày cuối cùng, gọi cuộc tập trận là một "trò hề lãng phí" và liều lĩnh thổi bùng tâm lý chiến tranh .

Dưới đây là phân tích các diễn biến chính, dựa trên thông tin từ Reuters, Associated Press, Focus Taiwan và các nguồn khác.

Phản ứng chính thức của Trung Quốc: 'Trò hề lãng phí'

Ngày 14 tháng 8, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc, ông Trần Hề, đã đưa ra tuyên bố chính thức đầu tiên của Bắc Kinh về cuộc tập trận kéo dài 10 ngày. Trong một lời chỉ trích gay gắt, ông Trần gọi cuộc tập trận Hán Quang là một "trò hề lãng phí, chỉ để phô trương" lãng phí nguồn lực và nhân lực . Ông cáo buộc đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) cầm quyền của Đài Loan đã "thổi bùng tâm lý hoảng sợ chiến tranh" và đẩy nhanh nỗ lực "biến các thành phố thành chiến trường và dân thường thành những người tham gia tiền tuyến" . Ông Trần cảnh báo rằng Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) "vẫn trong tình trạng báo động cao" để bảo vệ chủ quyền quốc gia . Tuyên bố này đã được truyền thông quốc tế đưa tin rộng rãi, đánh dấu một trong những lời chỉ trích công khai trực tiếp nhất đối với cuộc tập trận của Bắc Kinh trong thời gian diễn ra .

Các biện pháp phòng thủ dân sự chưa từng có

Cuộc tập trận năm 2026 đặt trọng tâm chưa từng có vào việc chuẩn bị cho dân thường, lồng ghép người dân vào các kịch bản thời chiến.

Làm chậm Internet di động xuống 256 Kbps

Lần đầu tiên, chính phủ cố tình làm chậm tốc độ dữ liệu di động để mô phỏng sự khan hiếm thông tin liên lạc thời chiến. Trong hai khung thời gian riêng biệt kéo dài 30 phút, dữ liệu di động 4G và 5G đã bị giảm xuống còn khoảng 1% công suất bình thường — khoảng 256 Kbps, chỉ cho phép các dịch vụ văn bản và thoại cơ bản .

• Ngày 10 tháng 8: Việc làm chậm ảnh hưởng đến miền Trung Đài Loan (Miêu Lật, Đài Trung, Nam Đầu, Chương Hóa, Vân Lâm) như một phần của cuộc diễn tập phòng không đô thị lớn hơn .
• Ngày 13 tháng 8: Việc làm chậm nhắm vào miền Bắc Đài Loan, bao gồm cả Đài Bắc, ảnh hưởng đến khoảng 16 triệu người trên bảy thành phố và quận. Còi báo động không kích vang lên và đường phố được dọn sạch .

Các cơ sở hạ tầng quan trọng như máy ATM, tín hiệu giao thông, điện thoại cố định và dịch vụ internet cố định không bị ảnh hưởng, cho phép cuộc thử nghiệm tập trung cụ thể vào khả năng phục hồi của mạng di động .

Sơ tán Tổng thống: Mô phỏng một cuộc tấn công chặt đầu

Trong một cuộc diễn tập trực tiếp mang tên "Wan Chun", Tổng thống Lại Thanh Đức mặc áo chống đạn và thực hiện một cuộc chạy đua vào đêm khuya trên xe bọc thép chở quân từ văn phòng tổng thống đến một trung tâm chỉ huy ngầm gần Bộ Quốc phòng . Đây là lần đầu tiên một tổng thống đương nhiệm của Đài Loan tham gia vào một cuộc diễn tập sơ tán được thiết kế để mô phỏng sự sống sót sau một cuộc tấn công chặt đầu — một chiến dịch nhằm loại bỏ giới lãnh đạo hòn đảo . Cuộc diễn tập này là phản ứng trực tiếp trước các kịch bản mà đối thủ sẽ cố gắng làm tê liệt hệ thống chỉ huy và kiểm soát bằng cách loại bỏ các quan chức cấp cao .

Huy động công nghiệp dân sự

Các cuộc tập trận đã kiểm tra việc di dời các dây chuyền sản xuất vũ khí từ Nhà máy 202 của Cục Quân bị và các nhà thầu quốc phòng tư nhân. Mục tiêu là đảm bảo ngành sản xuất vũ khí có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi các trung tâm sản xuất chính bị tấn công. Kịch bản giả định Trung Quốc sẽ sử dụng các cuộc tập trận quân sự thông thường để che giấu việc chuẩn bị cho một cuộc xâm lược toàn diện .

Các cuộc tập trận quân sự và sự liên kết sâu sắc hơn với Mỹ

Các cuộc tập trận Hán Quang năm 2026 đánh dấu sự phá vỡ có chủ ý khỏi truyền thống diễn tập theo kịch bản kéo dài bốn thập kỷ. Lần đầu tiên, các chỉ huy không được cung cấp các kế hoạch kịch bản được phát trước. Thay vào đó, họ phải đối mặt với các tình huống bất ngờ được thiết kế để kiểm tra khả năng ra quyết định theo thời gian thực, một sự chuyển dịch sang sự linh hoạt trong "chỉ huy nhiệm vụ" kiểu Mỹ .

Các cuộc diễn tập quân sự chính bao gồm:

• Diễn tập tấn công ven biển: Tổng thống Lại giám sát các cuộc tập trận từ một tàu tên lửa tấn công nhanh và quan sát máy bay không người lái tấn công tầm thấp mô phỏng việc đẩy lùi một cuộc tấn công của Trung Quốc .
• Diễn tập hải quân chống phong tỏa: Hải quân và cảnh sát biển cùng mô phỏng việc hộ tống một tàu thương mại vượt qua phong tỏa của PLA, kiểm tra sự phối hợp liên ngành .
• Xoay vòng nhanh máy bay Mirage: Các máy bay chiến đấu Mirage 2000 cũ kỹ do Pháp sản xuất đã được điều động tại căn cứ không quân Tân Trúc trong các cuộc diễn tập tiếp nhiên liệu và tái vũ trang nhanh chóng để chứng minh khả năng duy trì các hoạt động không quân .
• Phòng thủ điểm nghẽn: Binh lính tập dượt phong tỏa một cây cầu chiến lược để làm chậm lực lượng tiến công .

Các nhà phân tích nhận thấy cấu trúc cuộc tập trận cho thấy "sự liên kết sâu sắc hơn với quân đội Mỹ", nhấn mạnh vào tính linh hoạt và khả năng phục hồi hơn là chỉ trưng bày vũ khí tiên tiến . Các phương pháp diễn tập kiểu Mỹ, bao gồm báo cáo xác nhận (backbriefs), cũng được tích hợp lần đầu tiên .

Hoạt động của PLA xung quanh Đài Loan trong thời gian tập trận

Trong suốt các cuộc tập trận, hoạt động quân sự của Trung Quốc xung quanh Đài Loan vẫn ở mức cao. Trong một khoảng thời gian 24 giờ (ngày 6-7 tháng 8), Bộ Quốc phòng Đài Loan đã phát hiện 10 máy bay PLA, 6 tàu hải quân và 3 tàu chính phủ hoạt động xung quanh hòn đảo. Sáu trong số những máy bay đó đã vượt qua đường trung tuyến eo biển Đài Loan tiến vào Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) miền Trung và Tây Nam của Đài Loan . Hãng tin Associated Press lưu ý rằng các cuộc tập trận diễn ra trong bối cảnh "áp lực quân sự ngày càng leo thang của Trung Quốc" . Trung Quốc đã tăng đều đặn tần suất các phi vụ trên không và trên biển gần Đài Loan trong những năm và tháng trước các cuộc tập trận năm 2026 .

Bối cảnh rộng hơn

• Áp lực PLA ngày càng leo thang: Trung Quốc ngày càng tiến hành các cuộc tập trận quy mô lớn liên quan đến các hoạt động không quân và hàng hải chung, các hoạt động phong tỏa mô phỏng và các chiến thuật "vùng xám" không dẫn đến chiến tranh công khai .
• Quan hệ quân sự Đài Loan-Mỹ chặt chẽ hơn: Việc áp dụng các phương pháp chỉ huy kiểu Mỹ, nhấn mạnh vào sự phối hợp chung và các cuộc tập trận tăng cường khả năng tương tác đã phản ánh sự hợp tác quốc phòng không chính thức ngày càng tăng .
• Quy mô lịch sử: Huy động hơn 20.000 quân dự bị cùng với quân đội tại ngũ, các cuộc tập trận năm 2026 là lớn nhất kể từ khi các cuộc tập trận này bắt đầu vào năm 1984 .