Nguyên nhân sập lưới điện

Nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng năng lượng Cuba là sự kết hợp giữa áp lực từ bên ngoài và sự yếu kém nội tại:

Việc cắt dầu tháng 1/2026 của chính quyền Trump: Mỹ đã ngăn chặn hiệu quả việc nhập khẩu dầu của Cuba bằng cách siết chặt các lô hàng dầu thô Venezuela và đe dọa áp thuế đối với các bên thứ ba, bỏ đói hòn đảo vốn cần nhiên liệu để chạy các nhà máy điện . Sau khi Mỹ tiếp quản trữ lượng dầu của Venezuela sau khi bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, Cuba đã mất đi nhà cung cấp chính .

Cơ sở hạ tầng cũ kỹ, thiếu bảo trì: Các nhà máy nhiệt điện và lưới điện của Cuba vốn đã trong tình trạng tồi tệ. Lệnh phong tỏa nhiên liệu khiến chúng không thể hoạt động với công suất đủ, gây ra sự sụp đổ toàn hệ thống khi nhu cầu vượt quá cung . Nhiều cơ sở sản xuất điện đã hơn 30 năm tuổi và bị thiếu đầu tư kinh niên .

Sự cố dây chuyền trong quá trình khôi phục: Khi các nhà vận hành lưới điện cố gắng khởi động lại các nhà máy sau một đợt mất điện, sự dao động điện năng và các cơn giông bão đã gây ra các đợt sập lưới thứ cấp liên tiếp — lưới điện đã hỏng hai lần trong vòng 24 giờ vào ngày 2–3 tháng 8 . Các cơn giông đã phá vỡ nỗ lực khôi phục, ảnh hưởng đến các tổ máy đang được đưa trở lại hoạt động .

Sáu lần mất điện toàn quốc trong năm 2026: Đất nước đã trải qua các sự cố lưới điện tổng thể kể từ tháng 3. Riêng tháng 7 đã chứng kiến ba lần mất điện trong vòng chín ngày . Tổng cộng, Cuba đã ghi nhận 11 lần sụp đổ lưới điện toàn quốc kể từ cuối năm 2024 .

Lệnh phong tỏa dầu hoạt động như thế nào

Chiến dịch gây sức ép của Mỹ hoạt động trên nhiều mặt trận. Sau khi cắt nguồn cung dầu Venezuela, chính quyền Trump đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào bán hoặc cung cấp dầu cho Cuba . Các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhắm vào công ty dầu khí quốc gia Cuba, Union Cuba-Petroleo . Đến tháng 5 năm 2026, Bộ trưởng Năng lượng Cuba tuyên bố nước này đã cạn kiệt hoàn toàn nguồn cung dầu diesel và dầu nhiên liệu, nói rằng: "Chúng tôi không còn dự trữ" .

Các hãng hàng không Canada đình chỉ chuyến bay

Vào tháng 2 năm 2026, Cuba cảnh báo các hãng hàng không rằng nước này sắp hết nhiên liệu máy bay do cùng một lệnh phong tỏa dầu của Mỹ . Air Canada, WestJet, Air Transat và Sunwing ngay lập tức đình chỉ tất cả các chuyến bay đến Cuba, vận hành máy bay rỗng theo hướng nam để hồi hương khoảng 3.000 hành khách bị mắc kẹt . Air Canada sau đó đã gia hạn lệnh đình chỉ đến ít nhất ngày 31 tháng 10 năm 2026 . Tình trạng thiếu nhiên liệu hàng không được dự báo sẽ kéo dài ít nhất đến ngày 11 tháng 3 năm 2026, với các lần gia hạn sau đó .

Tác động nhân đạo đến cuộc sống hàng ngày

Các đợt mất điện đã làm thay đổi mọi khía cạnh của cuộc sống hàng ngày đối với 10 triệu cư dân Cuba:

Ngủ trên sân thượng và ngoài trời: Không có điện để chạy quạt hoặc điều hòa nhiệt độ trong cái nóng mùa hè gay gắt, người dân Havana đã phải ngủ trên sân thượng, trên bậc thềm của Đại học Havana và ở các không gian công cộng ngoài trời khác .

Mất nước và dịch vụ di động: Mỗi đợt mất điện toàn quốc đều làm ngừng hoạt động các trạm bơm nước và tháp di động, khiến hơn 10 triệu người không có nước máy hoặc dịch vụ điện thoại di động trong 12 đến 30 giờ mỗi lần .

Thực phẩm hư hỏng: Tủ lạnh và tủ đông ngừng hoạt động trong thời gian mất điện kéo dài, dẫn đến tình trạng hư hỏng thực phẩm trên diện rộng . Các gia đình đã phải dùng củi và than để nấu ăn .

Bệnh viện quá tải: Các bệnh viện mất điện cho các thiết bị quan trọng, mặc dù một số dịch vụ thiết yếu có máy phát điện dự phòng. Các sự cố sụp đổ lặp đi lặp lại gây áp lực rất lớn lên hệ thống y tế .

Biểu tình: Các cuộc biểu tình đã nổ ra ở Havana vào đầu tháng 7 năm 2026 khi chính phủ vật lộn để khôi phục điện và đất nước chỉ có thể sản xuất chưa đến một phần ba nhu cầu . Người dân đập nồi, bóp còi và hét lên "bật đèn lên" . Sự suy thoái kinh tế và tuyệt vọng đã thổi bùng cơn giận dữ của công chúng .

Sụp đổ kinh tế: Cuộc khủng hoảng đã làm tê liệt các doanh nghiệp, đình trệ du lịch, và khiến người dân Cuba phải lên kế hoạch cho cả cuộc sống của họ xoay quanh những khung giờ có điện không liên tục . Các đợt cắt điện luân phiên hiện kéo dài hơn 20 giờ mỗi ngày .

Bối cảnh rộng hơn

Trong khi chính phủ Cuba đổ lỗi cho lệnh cấm vận và hạn chế dầu của Mỹ, các nhà phân tích quốc tế và độc lập lưu ý rằng sự quản lý yếu kém và sự lơ là đối với hệ thống năng lượng trong nước cũng đã góp phần . Lệnh phong tỏa dầu của Mỹ đã làm trầm trọng thêm một cuộc khủng hoảng vốn đã tồn tại từ trước, đẩy hòn đảo vào tình trạng khẩn cấp năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ.

Nguyên nhân sập lưới điện

Nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng năng lượng Cuba là sự kết hợp giữa áp lực từ bên ngoài và sự yếu kém nội tại:

Việc cắt dầu tháng 1/2026 của chính quyền Trump: Mỹ đã ngăn chặn hiệu quả việc nhập khẩu dầu của Cuba bằng cách siết chặt các lô hàng dầu thô Venezuela và đe dọa áp thuế đối với các bên thứ ba, bỏ đói hòn đảo vốn cần nhiên liệu để chạy các nhà máy điện . Sau khi Mỹ tiếp quản trữ lượng dầu của Venezuela sau khi bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, Cuba đã mất đi nhà cung cấp chính .

Cơ sở hạ tầng cũ kỹ, thiếu bảo trì: Các nhà máy nhiệt điện và lưới điện của Cuba vốn đã trong tình trạng tồi tệ. Lệnh phong tỏa nhiên liệu khiến chúng không thể hoạt động với công suất đủ, gây ra sự sụp đổ toàn hệ thống khi nhu cầu vượt quá cung . Nhiều cơ sở sản xuất điện đã hơn 30 năm tuổi và bị thiếu đầu tư kinh niên .

Sự cố dây chuyền trong quá trình khôi phục: Khi các nhà vận hành lưới điện cố gắng khởi động lại các nhà máy sau một đợt mất điện, sự dao động điện năng và các cơn giông bão đã gây ra các đợt sập lưới thứ cấp liên tiếp — lưới điện đã hỏng hai lần trong vòng 24 giờ vào ngày 2–3 tháng 8 . Các cơn giông đã phá vỡ nỗ lực khôi phục, ảnh hưởng đến các tổ máy đang được đưa trở lại hoạt động .

Sáu lần mất điện toàn quốc trong năm 2026: Đất nước đã trải qua các sự cố lưới điện tổng thể kể từ tháng 3. Riêng tháng 7 đã chứng kiến ba lần mất điện trong vòng chín ngày . Tổng cộng, Cuba đã ghi nhận 11 lần sụp đổ lưới điện toàn quốc kể từ cuối năm 2024 .

Lệnh phong tỏa dầu hoạt động như thế nào

Chiến dịch gây sức ép của Mỹ hoạt động trên nhiều mặt trận. Sau khi cắt nguồn cung dầu Venezuela, chính quyền Trump đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào bán hoặc cung cấp dầu cho Cuba . Các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhắm vào công ty dầu khí quốc gia Cuba, Union Cuba-Petroleo . Đến tháng 5 năm 2026, Bộ trưởng Năng lượng Cuba tuyên bố nước này đã cạn kiệt hoàn toàn nguồn cung dầu diesel và dầu nhiên liệu, nói rằng: "Chúng tôi không còn dự trữ" .

Các hãng hàng không Canada đình chỉ chuyến bay

Vào tháng 2 năm 2026, Cuba cảnh báo các hãng hàng không rằng nước này sắp hết nhiên liệu máy bay do cùng một lệnh phong tỏa dầu của Mỹ . Air Canada, WestJet, Air Transat và Sunwing ngay lập tức đình chỉ tất cả các chuyến bay đến Cuba, vận hành máy bay rỗng theo hướng nam để hồi hương khoảng 3.000 hành khách bị mắc kẹt . Air Canada sau đó đã gia hạn lệnh đình chỉ đến ít nhất ngày 31 tháng 10 năm 2026 . Tình trạng thiếu nhiên liệu hàng không được dự báo sẽ kéo dài ít nhất đến ngày 11 tháng 3 năm 2026, với các lần gia hạn sau đó .

Tác động nhân đạo đến cuộc sống hàng ngày

Các đợt mất điện đã làm thay đổi mọi khía cạnh của cuộc sống hàng ngày đối với 10 triệu cư dân Cuba:

Ngủ trên sân thượng và ngoài trời: Không có điện để chạy quạt hoặc điều hòa nhiệt độ trong cái nóng mùa hè gay gắt, người dân Havana đã phải ngủ trên sân thượng, trên bậc thềm của Đại học Havana và ở các không gian công cộng ngoài trời khác .

Mất nước và dịch vụ di động: Mỗi đợt mất điện toàn quốc đều làm ngừng hoạt động các trạm bơm nước và tháp di động, khiến hơn 10 triệu người không có nước máy hoặc dịch vụ điện thoại di động trong 12 đến 30 giờ mỗi lần .

Thực phẩm hư hỏng: Tủ lạnh và tủ đông ngừng hoạt động trong thời gian mất điện kéo dài, dẫn đến tình trạng hư hỏng thực phẩm trên diện rộng . Các gia đình đã phải dùng củi và than để nấu ăn .

Bệnh viện quá tải: Các bệnh viện mất điện cho các thiết bị quan trọng, mặc dù một số dịch vụ thiết yếu có máy phát điện dự phòng. Các sự cố sụp đổ lặp đi lặp lại gây áp lực rất lớn lên hệ thống y tế .

Biểu tình: Các cuộc biểu tình đã nổ ra ở Havana vào đầu tháng 7 năm 2026 khi chính phủ vật lộn để khôi phục điện và đất nước chỉ có thể sản xuất chưa đến một phần ba nhu cầu . Người dân đập nồi, bóp còi và hét lên "bật đèn lên" . Sự suy thoái kinh tế và tuyệt vọng đã thổi bùng cơn giận dữ của công chúng .

Sụp đổ kinh tế: Cuộc khủng hoảng đã làm tê liệt các doanh nghiệp, đình trệ du lịch, và khiến người dân Cuba phải lên kế hoạch cho cả cuộc sống của họ xoay quanh những khung giờ có điện không liên tục . Các đợt cắt điện luân phiên hiện kéo dài hơn 20 giờ mỗi ngày .

Bối cảnh rộng hơn

Trong khi chính phủ Cuba đổ lỗi cho lệnh cấm vận và hạn chế dầu của Mỹ, các nhà phân tích quốc tế và độc lập lưu ý rằng sự quản lý yếu kém và sự lơ là đối với hệ thống năng lượng trong nước cũng đã góp phần . Lệnh phong tỏa dầu của Mỹ đã làm trầm trọng thêm một cuộc khủng hoảng vốn đã tồn tại từ trước, đẩy hòn đảo vào tình trạng khẩn cấp năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ.