Nga bác bỏ lệnh ngừng bắn trên Biển Đen, các cuộc tấn công vào cảng ngũ cốc đẩy thế giới đến bờ vực khủng hoảng lương thực

Lý do Moscow từ chối

Việc Nga từ chối dựa trên bốn lý do chính:

• Lý do quân sự: Nga coi bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào cũng chỉ là một sự tạm dừng một chiều, cho phép Ukraine tập hợp lại và tái vũ trang lực lượng, chứ không phải là một bước tiến thực sự hướng tới hòa bình . Bà Zakharova tuyên bố rõ ràng rằng một lệnh ngừng bắn hạn chế sẽ chỉ mang lại cho Kyiv "khoảng nghỉ" .
• Từ chối khuôn khổ cũ: Moscow cho rằng việc quay lại mô hình Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen 2022–2023 là vô nghĩa, vì họ từ lâu đã chỉ trích thỏa thuận này không thực hiện được các nhượng bộ đã hứa cho hoạt động xuất khẩu ngũ cốc và phân bón của Nga . Bà Zakharova gọi thỏa thuận đó là một "kế hoạch đơn phương" không có ý nghĩa gì để khôi phục .
• Đổ lỗi: Nga khẳng định rằng leo thang là do các cuộc tấn công "khủng bố" của Ukraine nhằm vào tàu và cảng của Nga, khiến một thỏa thuận ngừng bắn chung là không thể chấp nhận được từ quan điểm của họ .
• Chưa nhận được đề xuất chính thức: Trước khi công khai bác bỏ, Thứ trưởng Ngoại giao Alexander Grushko tuyên bố Moscow chưa nhận được bất kỳ đề xuất ngừng bắn chính thức nào từ Ukraine . Bà Zakharova cũng cho biết Nga chưa nhận được "lời kêu gọi chính thức từ Thổ Nhĩ Kỳ" qua các kênh ngoại giao .

Các cuộc tấn công lẫn nhau đe dọa nguồn cung lương thực toàn cầu ra sao

Cả hai bên hiện đang đồng thời tấn công cơ sở hạ tầng xuất khẩu ngũ cốc của nhau, tạo ra một sự gián đoạn kép mà các chuyên gia cảnh báo có thể gây ra một đợt tăng giá lương thực toàn cầu.

Các cuộc tấn công của Nga vào Ukraine

Một chiến dịch tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga đã nhắm vào các tàu chở hàng và cơ sở hạ tầng cảng xung quanh Odesa, khiến hầu như toàn bộ hoạt động vận chuyển ra vào trung tâm cảng chính của Ukraine bị đình trệ . Trong hai tuần cuối tháng 7, không có tàu nào vào được các cảng thuộc vùng Odesa . Dự báo xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine cho niên vụ 2026/27 đã bị cắt giảm tới 12%, xuống còn 38–40 triệu tấn . Năng lực vận chuyển ngũ cốc hàng tháng của nước này đã giảm khoảng một phần ba .

Các cuộc tấn công của Ukraine vào Nga

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào ngày 12–13/8 đã phá hủy nghiêm trọng hai trong số các nhà ga ngũ cốc lớn nhất của Nga tại Novorossiysk, khiến hoạt động xuất khẩu ngũ cốc từ cảng Biển Đen quan trọng của Nga tạm thời bị tê liệt . Nga là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, và phần lớn lượng xuất khẩu này được vận chuyển qua Novorossiysk . Các nguồn tin trong ngành cho biết một phòng vận chuyển hàng tại nhà ga của Công ty Ngũ cốc Thống nhất (United Grain Co.) đã bị sập và một số silo chứa ngũ cốc bị hư hại .

Tác động kết hợp

Nga và Ukraine cùng nhau chiếm khoảng 30% lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu . Khi năng lực xuất khẩu của cả hai nước đều bị suy giảm cùng lúc, giá ngũ cốc toàn cầu đã tăng mạnh . Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc đã cảnh báo rằng sự gián đoạn tiếp diễn có thể gây ra một đợt tăng giá lương thực đột ngột, ảnh hưởng nặng nề nhất đến các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu ở châu Phi, Trung Đông và Nam Á .

Theo Bộ Cơ sở hạ tầng Ukraine, trong tháng 7, nước này ghi nhận 35 cuộc tấn công vào tàu thuyền tại cảng và 22 cuộc tấn công trên biển, cùng với 67 cuộc tấn công vào các cơ sở cảng . Các nhà phân tích hiện mô tả Biển Đen là một "điểm nghẽn thương mại chiến lược mới" đe dọa cả chuỗi cung ứng ngũ cốc và dầu mỏ .

Điều gì tiếp theo?

Với đề xuất ngừng bắn bị bác bỏ và cả hai bên đều tăng cường tấn công cơ sở hạ tầng kinh tế của nhau, triển vọng trước mắt đối với xuất khẩu ngũ cốc từ Biển Đen vẫn rất bấp bênh. Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine cho biết các tuyến đường xuất khẩu thay thế chỉ có thể đáp ứng được khoảng 50% sản lượng thường được xử lý qua các cảng Biển Đen và sẽ không đạt được công suất cần thiết cho đến ít nhất là cuối tháng 8 . Trong khi đó, nhóm vận động hành lang ngũ cốc chính của Nga đã cảnh báo rằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine có thể khiến hoạt động xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen bị đóng cửa hoàn toàn trong tương lai gần, đẩy giá lên cao và "gây ra nạn đói ở châu Phi và Trung Đông" .