Chiến tranh Iran đang định hình lại thị trường ô tô toàn cầu như thế nào

Tác động của cuộc xung đột đến hành vi người tiêu dùng diễn ra nhanh chóng và có thể đo lường được:

• Doanh số EV tại châu Âu tăng vọt khi chiến tranh Iran đẩy giá xăng dầu tăng cao, nhu cầu xe điện mới và đã qua sử dụng tăng mạnh, theo Reuters . Riêng trong tháng 3/2026, số lượng đăng ký xe điện chạy pin (BEV) tại châu Âu tăng 51,4% so với cùng kỳ năm trước .
• Doanh số EV tăng gần gấp đôi trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2026 tại Úc, Brazil, Ấn Độ, Hàn Quốc và Việt Nam so với cùng kỳ năm ngoái, theo một báo cáo của IEA . Tại một số thị trường như Colombia, doanh số thậm chí còn tăng gấp bốn lần .
• IEA hiện dự báo gần một phần ba tổng doanh số ô tô mới trên toàn cầu trong năm 2026 sẽ là xe điện — một tỷ lệ chưa từng có . Goldman Sachs báo cáo rằng tỷ lệ thâm nhập của EV đã đạt 26,1% tổng doanh số ô tô toàn cầu vào tháng 5/2026, mức cao nhất mọi thời đại .
• Xuất khẩu xe điện của Trung Quốc bùng nổ khi các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đưa nguồn cung dư thừa ra thị trường nước ngoài, nơi giá xăng cao đang thúc đẩy sự chuyển dịch sang xe điện . Xuất khẩu EV của Trung Quốc trong nửa đầu năm 2026 đã tăng 120% so với cùng kỳ năm ngoái .
• Phân tích Autofacts của PwC đã cắt giảm dự báo doanh số xe hạng nhẹ toàn cầu từ 800.000 đến 900.000 chiếc cho năm 2026 do cuộc xung đột Iran, nhưng lưu ý rằng chiến tranh có thể thúc đẩy sự chuyển dịch sang xe điện ở các thị trường bên ngoài nước Mỹ, đặc biệt là Đông Á .

Khoản tiết kiệm của người tiêu dùng Mỹ khi sở hữu EV ngày càng lớn

Nhiều phân tích năm 2026 cho thấy, ngay cả sau khi khoản tín dụng thuế liên bang 7.500 USD hết hạn vào tháng 9/2025, xe điện vẫn rẻ hơn khi sở hữu lâu dài tại Mỹ:

• Hầu hết các loại xe điện mang lại khoản tiết kiệm từ 6.000 đến 10.000 USD trong suốt vòng đời so với các loại xe xăng tương đương, trong đó xe BEV tiết kiệm khoảng 60% chi phí nhiên liệu .
• Trong vòng 5 năm với quãng đường 15.000 dặm/năm, một chiếc EV tầm trung có chi phí tổng thể thấp hơn khoảng 3.000–6.000 USD so với một chiếc xe xăng cùng loại .
• Đối với thời gian sở hữu 7 năm, mức tiết kiệm dao động từ hơn 2.000 USD cho một chiếc sedan nhỏ gọn đến hơn 8.000 USD cho một chiếc SUV cỡ trung .
• Sự gia tăng giá xăng do chiến tranh đã mở rộng đáng kể khoảng cách này trong năm 2026, rút ngắn thời gian hoàn vốn cho người mua mới.

Kịch bản 'cú sốc điện' của Wood Mackenzie

Wood Mackenzie đã công bố báo cáo Horizons mang tên "Cú sốc điện" (Electric Shock) vào ngày 13/8/2026, xác định ba lực lượng có thể đẩy việc áp dụng EV vượt xa kịch bản cơ sở: các cú sốc nguồn cung dầu từ các cuộc chiến tranh ở Nga và Iran, giá nhiên liệu tăng thúc đẩy hành vi người tiêu dùng, và những tiến bộ công nghệ pin nhanh hơn dự kiến .

Theo kịch bản 'cú sốc điện':

• Nhu cầu dầu toàn cầu có thể giảm xuống 99 mb/d vào năm 2040, thấp hơn khoảng 5 mb/d so với kịch bản cơ sở là 104 mb/d .
• Điều này sẽ dẫn đến việc đóng cửa khoảng 40 nhà máy lọc dầu trên toàn thế giới .
• Trong kịch bản gián đoạn eo biển Hormuz nghiêm trọng nhất, giá dầu Brent có thể tiến gần tới 200 USD/thùng vào cuối năm 2026 .
• Sự gián đoạn kéo dài có thể cắt giảm 20% nhu cầu dầu toàn cầu và 10% nhu cầu khí đốt vào năm 2050 khi an ninh năng lượng thúc đẩy sự chuyển dịch sang điện khí hóa, năng lượng tái tạo, than và hạt nhân .

Những rào cản còn lại

Phân tích của Wood Mackenzie chỉ rõ rằng việc áp dụng EV nhanh hơn sẽ gây áp lực lớn hơn lên nguồn cung khoáng sản quan trọng (lithium, coban, niken, đồng) và lưới điện, đồng thời làm thay đổi kinh tế học của ngành lọc dầu . Cùng một báo cáo chỉ ra năng lực lưới điện và khoảng trống hạ tầng sạc là những ràng buộc có thể làm chậm tốc độ áp dụng nếu không được giải quyết song song với nguồn cung xe . Phân tích của PwC bổ sung thêm rằng giá hàng hóa cao xuất phát từ cuộc xung đột Iran — bao gồm cả sự gián đoạn chuỗi cung ứng nhôm — đang tạo thêm áp lực chi phí cho chính hoạt động sản xuất xe .

Tóm lại, cuộc chiến tranh Iran đã biến một đường cong áp dụng EV ổn định thành một điểm bùng phát. Việc thay thế dầu mỏ của Trung Quốc đang tăng tốc nhanh hơn nhiều so với dự báo, kinh tế học người tiêu dùng Mỹ đã được cải thiện rõ rệt nhờ giá nhiên liệu, và kịch bản 'cú sốc điện' của Wood Mackenzie hình dung ra một đỉnh nhu cầu dầu mang tính cấu trúc thấp hơn nhiều so với đồng thuận — nhưng nguồn cung khoáng sản và hạ tầng sạc vẫn là những nút thắt quan trọng có thể giới hạn tốc độ của quá trình chuyển đổi.

Chiến tranh Iran đang định hình lại thị trường ô tô toàn cầu như thế nào

Tác động của cuộc xung đột đến hành vi người tiêu dùng diễn ra nhanh chóng và có thể đo lường được:

• Doanh số EV tại châu Âu tăng vọt khi chiến tranh Iran đẩy giá xăng dầu tăng cao, nhu cầu xe điện mới và đã qua sử dụng tăng mạnh, theo Reuters . Riêng trong tháng 3/2026, số lượng đăng ký xe điện chạy pin (BEV) tại châu Âu tăng 51,4% so với cùng kỳ năm trước .
• Doanh số EV tăng gần gấp đôi trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2026 tại Úc, Brazil, Ấn Độ, Hàn Quốc và Việt Nam so với cùng kỳ năm ngoái, theo một báo cáo của IEA . Tại một số thị trường như Colombia, doanh số thậm chí còn tăng gấp bốn lần .
• IEA hiện dự báo gần một phần ba tổng doanh số ô tô mới trên toàn cầu trong năm 2026 sẽ là xe điện — một tỷ lệ chưa từng có . Goldman Sachs báo cáo rằng tỷ lệ thâm nhập của EV đã đạt 26,1% tổng doanh số ô tô toàn cầu vào tháng 5/2026, mức cao nhất mọi thời đại .
• Xuất khẩu xe điện của Trung Quốc bùng nổ khi các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đưa nguồn cung dư thừa ra thị trường nước ngoài, nơi giá xăng cao đang thúc đẩy sự chuyển dịch sang xe điện . Xuất khẩu EV của Trung Quốc trong nửa đầu năm 2026 đã tăng 120% so với cùng kỳ năm ngoái .
• Phân tích Autofacts của PwC đã cắt giảm dự báo doanh số xe hạng nhẹ toàn cầu từ 800.000 đến 900.000 chiếc cho năm 2026 do cuộc xung đột Iran, nhưng lưu ý rằng chiến tranh có thể thúc đẩy sự chuyển dịch sang xe điện ở các thị trường bên ngoài nước Mỹ, đặc biệt là Đông Á .

Khoản tiết kiệm của người tiêu dùng Mỹ khi sở hữu EV ngày càng lớn

Nhiều phân tích năm 2026 cho thấy, ngay cả sau khi khoản tín dụng thuế liên bang 7.500 USD hết hạn vào tháng 9/2025, xe điện vẫn rẻ hơn khi sở hữu lâu dài tại Mỹ:

• Hầu hết các loại xe điện mang lại khoản tiết kiệm từ 6.000 đến 10.000 USD trong suốt vòng đời so với các loại xe xăng tương đương, trong đó xe BEV tiết kiệm khoảng 60% chi phí nhiên liệu .
• Trong vòng 5 năm với quãng đường 15.000 dặm/năm, một chiếc EV tầm trung có chi phí tổng thể thấp hơn khoảng 3.000–6.000 USD so với một chiếc xe xăng cùng loại .
• Đối với thời gian sở hữu 7 năm, mức tiết kiệm dao động từ hơn 2.000 USD cho một chiếc sedan nhỏ gọn đến hơn 8.000 USD cho một chiếc SUV cỡ trung .
• Sự gia tăng giá xăng do chiến tranh đã mở rộng đáng kể khoảng cách này trong năm 2026, rút ngắn thời gian hoàn vốn cho người mua mới.

Kịch bản 'cú sốc điện' của Wood Mackenzie

Wood Mackenzie đã công bố báo cáo Horizons mang tên "Cú sốc điện" (Electric Shock) vào ngày 13/8/2026, xác định ba lực lượng có thể đẩy việc áp dụng EV vượt xa kịch bản cơ sở: các cú sốc nguồn cung dầu từ các cuộc chiến tranh ở Nga và Iran, giá nhiên liệu tăng thúc đẩy hành vi người tiêu dùng, và những tiến bộ công nghệ pin nhanh hơn dự kiến .

Theo kịch bản 'cú sốc điện':

• Nhu cầu dầu toàn cầu có thể giảm xuống 99 mb/d vào năm 2040, thấp hơn khoảng 5 mb/d so với kịch bản cơ sở là 104 mb/d .
• Điều này sẽ dẫn đến việc đóng cửa khoảng 40 nhà máy lọc dầu trên toàn thế giới .
• Trong kịch bản gián đoạn eo biển Hormuz nghiêm trọng nhất, giá dầu Brent có thể tiến gần tới 200 USD/thùng vào cuối năm 2026 .
• Sự gián đoạn kéo dài có thể cắt giảm 20% nhu cầu dầu toàn cầu và 10% nhu cầu khí đốt vào năm 2050 khi an ninh năng lượng thúc đẩy sự chuyển dịch sang điện khí hóa, năng lượng tái tạo, than và hạt nhân .

Những rào cản còn lại

Phân tích của Wood Mackenzie chỉ rõ rằng việc áp dụng EV nhanh hơn sẽ gây áp lực lớn hơn lên nguồn cung khoáng sản quan trọng (lithium, coban, niken, đồng) và lưới điện, đồng thời làm thay đổi kinh tế học của ngành lọc dầu . Cùng một báo cáo chỉ ra năng lực lưới điện và khoảng trống hạ tầng sạc là những ràng buộc có thể làm chậm tốc độ áp dụng nếu không được giải quyết song song với nguồn cung xe . Phân tích của PwC bổ sung thêm rằng giá hàng hóa cao xuất phát từ cuộc xung đột Iran — bao gồm cả sự gián đoạn chuỗi cung ứng nhôm — đang tạo thêm áp lực chi phí cho chính hoạt động sản xuất xe .

Tóm lại, cuộc chiến tranh Iran đã biến một đường cong áp dụng EV ổn định thành một điểm bùng phát. Việc thay thế dầu mỏ của Trung Quốc đang tăng tốc nhanh hơn nhiều so với dự báo, kinh tế học người tiêu dùng Mỹ đã được cải thiện rõ rệt nhờ giá nhiên liệu, và kịch bản 'cú sốc điện' của Wood Mackenzie hình dung ra một đỉnh nhu cầu dầu mang tính cấu trúc thấp hơn nhiều so với đồng thuận — nhưng nguồn cung khoáng sản và hạ tầng sạc vẫn là những nút thắt quan trọng có thể giới hạn tốc độ của quá trình chuyển đổi.