Khủng hoảng ngũ cốc Biển Đen: Các cuộc tấn công tháng 8/2026 tê liệt xuất khẩu, đẩy giá lúa mì lên đỉnh hai năm

Trong tháng 8/2026, một vòng xoáy leo thang các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa giữa Nga và Ukraine đã đưa hoạt động xuất khẩu ngũ cốc Biển Đen đến bờ vực ngừng trệ. Cả hai nước đều ghi nhận các cảng trọng yếu - huyết mạch của vựa lúa mì thế giới - bị đóng cửa, sản lượng vận chuyển giảm mạnh, và giá lúa mì toàn cầu leo lên mức cao nhất trong hai năm.

Khu vực được mệnh danh là 'vựa bánh mì' của thế giới rúng động, các quốc gia nhập khẩu lương thực phụ thuộc ở châu Á, châu Phi và Trung Đông - vốn phải trông chờ vào nguồn cung ngũ cốc từ vùng Biển Đen - đang khẩn trương tìm kiếm giải pháp thay thế. Lúa mì của Australia nổi lên như lựa chọn hàng đầu, trong khi các chuyên gia cảnh báo một cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu tương tự năm 2022 có thể tái diễn nếu tình trạng này không sớm được giải quyết.

Cơ sở hạ tầng cảng bị vô hiệu hóa

Nga - Cảng Novorossiysk

Ngày 12/8, một cuộc tấn công 'quy mô lớn' bằng UAV và tên lửa của Ukraine nhằm vào cảng Novorossiysk - trung tâm xuất khẩu ngũ cốc Biển Đen lớn nhất của Nga - đã làm hư hại hai bến cuối xuất khẩu ngũ cốc lớn và một căn cứ hải quân . Cuộc tấn công khiến 3 người thiệt mạng, trong đó có một bé trai 8 tuổi, và 24 người khác bị thương .

Ba bến cuối xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất của Nga buộc phải ngừng hoạt động: Nhà máy ngũ cốc Novorossiysk (thuộc United Grain Co.), bến cuối của Demetra và bến cuối KSK. Một băng tải tại Nhà máy ngũ cốc Novorossiysk bị sập cùng nhiều silo bị hư hại; trong khi đó, một băng tải và cơ sở dỡ hàng tại bến cuối của Demetra cũng bị trúng đòn . Hoạt động xuất khẩu ngũ cốc từ Novorossiysk hiện bị coi là 'bất khả thi' do cơ sở hạ tầng hư hại nghiêm trọng .

Đến ngày 13/8, ngay cả bến cuối KSK - cơ sở lớn cuối cùng còn hoạt động - cũng phải dừng toàn bộ hoạt động. Chủ sở hữu của nó, Tập đoàn Delo, viện dẫn lý do 'đảm bảo an toàn cho người lao động và cơ sở hạ tầng' . Bộ Nông nghiệp Nga cho biết đang nỗ lực chuyển hướng dòng hàng sang các cảng thay thế, nhưng sự gián đoạn vẫn là tức thời và nghiêm trọng .

Ukraine - Khu vực cảng Odesa

Cùng thời điểm, Nga tăng cường các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa nhằm vào cả tàu dân sự và cơ sở hạ tầng cảng tại khu vực Đại Odesa, nơi bao gồm các cảng nước sâu Odesa, Chornomorsk và Pivdenny. Ba cảng này thường xử lý 90% tổng khối lượng nông sản xuất khẩu của Ukraine .

Tính đến đầu tháng 8, đã hai tuần không có tàu nào vào được các cảng thuộc khu vực Odesa . Bộ Cơ sở hạ tầng Ukraine báo cáo có 35 vụ tấn công nhằm vào tàu trong cảng và 22 vụ trên biển chỉ riêng trong tháng 7, cùng với 67 vụ tấn công vào các cơ sở cảng . Chiến dịch của Nga đã phong tỏa hiệu quả hành lang xuất khẩu quan trọng nhất của Ukraine. Tờ New York Times đưa tin các cuộc tấn công nhằm vào 'hàng chục tàu chở hàng' đã khiến gần như toàn bộ hoạt động vận tải biển bị đình trệ .

Sản lượng xuất khẩu lao dốc

Ukraine

Xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine giảm 75% trong hai tuần đầu tháng 8 so với khối lượng bình thường . Trong khoảng thời gian từ 1-12 tháng 8, Ukraine chỉ xuất khẩu được khoảng 590.000 tấn ngũ cốc - tương đương 30% so với nhu cầu kế hoạch .

Ngày 10/8, Bộ trưởng Nông nghiệp Taras Vysotskyi đã cắt giảm dự báo xuất khẩu cho cả niên vụ 2026/27 của Ukraine tới 12%, xuống còn 38–40 triệu tấn, so với mức dự báo trước chiến sự là 43 triệu tấn . Các ước tính riêng của Bloomberg còn vẽ ra một bức tranh ảm đạm hơn, khi cho rằng xuất khẩu nông sản có thể giảm hơn một nửa - xuống còn khoảng 29,6 triệu tấn - so với dự báo trước đó là 64,4 triệu tấn .

Các tuyến đường thay thế qua sông Danube và đường sắt chỉ có thể đáp ứng tối đa 50% sản lượng xuất khẩu thông thường, và các quan chức Ukraine cho biết các tuyến này sẽ không đạt được công suất đó cho đến cuối tháng 8 sớm nhất .

Nga

Nga - nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới - cũng hứng chịu một đòn giáng nặng nề. Việc cảng Novorossiysk ngừng hoạt động là một thảm họa, bởi phần lớn ngũ cốc xuất khẩu của Nga đều thông qua các cảng Biển Đen . Báo cáo ngày 12/8 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) đã chính thức cắt giảm dự báo xuất khẩu lúa mì niên vụ 2026/27 của Nga xuống còn 46 triệu tấn, với lý do gián đoạn vận tải biển Biển Đen kể từ khi chiến sự leo thang vào giữa tháng 7 .

Hiệp hội Ngũ cốc Nga (Grain Union) cảnh báo rằng các cuộc tấn công tiếp diễn có thể 'bóp nghẹt hoàn toàn xuất khẩu lúa mì', đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực toàn cầu . Bloomberg đưa tin sản lượng xuất khẩu của Nga trong tháng 8 được dự báo sẽ thấp hơn một nửa so với mức trung bình 5 năm .

Hệ lụy toàn cầu và cuộc chạy đua tìm nguồn cung của châu Á

Giá lúa mì tăng vọt

Giá lúa mì toàn cầu đã tăng lên mức cao nhất trong hai năm, với giá lúa mì kỳ hạn tại Mỹ chạm mức cao nhất trong nhiều tuần . Giá lúa mì toàn cầu tăng 5,8% chỉ trong tháng 7, do sự gián đoạn ở Biển Đen và các đợt nắng nóng ảnh hưởng đến mùa màng ở Bắc bán cầu . Đến tháng 8, giá lúa mì đã tăng gần 25% so với mức tháng 1/2026, theo Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI) .

Politico đưa tin Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine cảnh báo về khả năng giá lương thực toàn cầu tăng 25–30% nếu tình trạng gián đoạn ở Biển Đen kéo dài, gây ra những hậu quả tương tự cuộc khủng hoảng lạm phát lương thực năm 2022 .

Các nước châu Á chuyển hướng sang lúa mì Australia

Các nhà nhập khẩu lớn ở Đông Nam Á - bao gồm Indonesia, Philippines và Việt Nam - đang chuyển sang sử dụng lúa mì Australia như một giải pháp thay thế chính . Các thương nhân báo cáo rằng chủ tàu đang từ chối hoạt động ở Biển Đen do rủi ro an ninh, càng thắt chặt thêm nguồn cung .

Giá chào bán lúa mì xay xát từ Biển Đen giao đến Đông Nam Á đã tăng khoảng 10 USD/tấn cho các lô hàng tháng 8-9 so với tháng trước, do sự gián đoạn nguồn cung xảy ra ngay trong cao điểm mùa thu hoạch .

Các quốc gia nhập khẩu phụ thuộc lao đao

Nhập khẩu lúa mì của Ai Cập giảm 57,6% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 7, minh họa rõ nét tác động tức thời lên các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu . Nông dân Ukraine cho biết giá ngũ cốc trong nước đã giảm xuống dưới chi phí sản xuất, đe dọa vụ gieo trồng năm tới, trong khi giá lúa mì chuẩn Chicago trên thị trường kỳ hạn thế giới lại tăng vọt .

Báo cáo của USDA ngày 12/8 đã chính thức cắt giảm dự báo xuất khẩu ngũ cốc cho cả Nga và Ukraine, xác nhận rằng 'giá của mọi đối thủ xuất khẩu đều tăng' do hậu quả này . Tổng thiệt hại xuất khẩu ước tính từ 2,5 đến 4 triệu tấn cho mỗi tháng mà tình trạng gián đoạn kéo dài .

Triển vọng

Với việc cả hai bên không có dấu hiệu hạ nhiệt và cơ sở hạ tầng trọng yếu của cả hai bờ Biển Đen đã bị hư hại, triển vọng trước mắt cho thị trường ngũ cốc toàn cầu vẫn vô cùng mong manh. Sự gián đoạn này xảy ra đúng vào đỉnh điểm của mùa thu hoạch, thời điểm mà cả hai nước thường xuất khẩu khối lượng lớn nhất trong năm. Nếu các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng cảng tiếp diễn, các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu trên khắp châu Phi, Trung Đông và châu Á có thể phải đối mặt với chi phí lương thực tăng cao đột biến - và nguy cơ nạn đói có thể xảy ra ở những quốc gia dễ bị tổn thương nhất .