Giá lúa mì tương lai tăng vọt tháng 8/2026: Vụ mùa nhỏ nhất 50 năm ở Mỹ và chiến tranh vận tải biển Đen hội tụ

Giá lúa mì kỳ hạn tại Mỹ tăng vọt trong nửa đầu tháng 8/2026 khi một loạt các cú sốc nguồn cung chưa từng có – cả trong nước và toàn cầu – cùng lúc ập đến thị trường. Hợp đồng tương lai lúa mì CBOT (Chicago Board of Trade) tăng khoảng 4% chỉ riêng trong ngày 12/8, sau khi báo cáo WASDE tháng 8 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) xác nhận sản lượng lúa mì Mỹ thấp nhất kể từ năm 1970, trong khi giao tranh tại Biển Đen leo thang làm tê liệt xuất khẩu của cả Ukraine và Nga . Dưới đây là cách mỗi yếu tố đóng góp và lý do tại sao độ bền vững của đợt tăng giá này vẫn còn bỏ ngỏ.

Cú sốc nội địa: Vụ mùa lúa mì nhỏ nhất của Mỹ kể từ năm 1970

Báo cáo WASDE tháng 8 của USDA ước tính sản lượng lúa mì Mỹ niên vụ 2026/27 chỉ đạt 1,53 tỷ bushel, giảm 23% so với năm trước và là mức thấp nhất kể từ niên vụ 1970/71 . Riêng sản lượng lúa mì vụ đông giảm 29% xuống còn 990 triệu bushel, với giống Hard Red Winter (HRW) – loại lúa mì lớn nhất của Mỹ – được dự báo có sản lượng thấp nhất kể từ niên vụ 1957/58 .

Hạn hán nghiêm trọng và kéo dài trên khắp các bang sản xuất HRW chính ở vùng Đại Bình nguyên Bắc Mỹ (Great Plains) đã khiến năng suất giảm và tỷ lệ bỏ hoang cao kỷ lục, đẩy sản lượng lúa mì vụ đông xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. USDA cũng lưu ý rằng xu hướng giảm diện tích trồng lúa mì kéo dài của Mỹ đã góp phần vào vụ mùa nhỏ này . Với lớp đệm nguồn cung nội địa mỏng hơn, giá tương lai trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết với các vấn đề thời tiết bổ sung hoặc sự gián đoạn ở các khu vực xuất khẩu lớn khác .

Cú sốc toàn cầu: Chiến tranh vận tải biển Đen làm tê liệt hai nhà xuất khẩu

Đúng vào lúc sản lượng của Mỹ thu hẹp, Biển Đen – nơi cung cấp khoảng một phần tư khối lượng giao dịch lúa mì toàn cầu – trở thành một chiến trường. Cả Nga và Ukraine đều tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở xuất khẩu nông sản và tàu thương mại của nhau .

• Sự sụp đổ xuất khẩu của Ukraine: Xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine giảm 75% trong hai tuần đầu tháng 8 . Bộ Nông nghiệp nước này đã cắt giảm dự báo xuất khẩu ngũ cốc niên vụ 2026/27 xuống còn 29,6 triệu tấn – giảm 54% so với ước tính trước đó là 64,4 triệu tấn. Xuất khẩu lúa mì được dự báo sẽ giảm 53% xuống chỉ còn 8,3 triệu tấn . Cơ quan Dịch vụ Nông nghiệp Nước ngoài (FAS) của USDA cũng cắt giảm dự báo xuất khẩu lúa mì của Ukraine xuống 10,8 triệu tấn, tương đương mức giảm 25,5% . Giá ngũ cốc nội địa ở Ukraine đã giảm 30% so với chi phí sản xuất do vận chuyển đường biển bị phong tỏa .

• Xuất khẩu của Nga bị gián đoạn: Vào ngày 12/8, một cuộc tấn công lớn bằng máy bay không người lái và tên lửa của Ukraine vào cảng Novorossiysk trên Biển Đen của Nga đã bắn trúng các tàu chiến tại một căn cứ hải quân và buộc hai nhà ga ngũ cốc lớn phải ngừng hoạt động. Giá lúa mì kỳ hạn Chicago đã tăng khoảng 3% trong ngày hôm đó . Công ty tư vấn nông nghiệp SovEcon dự báo Nga sẽ xuất khẩu từ 3,0 đến 3,4 triệu tấn lúa mì trong tháng 8 – thấp hơn nhiều so với mức trung bình 5 triệu tấn của 5 năm và có khả năng là mức thấp nhất của tháng 8 kể từ niên vụ 2016/17 .

• Tác động kết hợp: Sự gia tăng các cuộc tấn công vào tàu, cảng và nhà ga xuất khẩu đã biến Biển Đen thành một điểm nghẽn chiến lược. Nga, nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, và Ukraine đồng thời chịu tổn thất xuất khẩu . USDA đã cắt giảm dự báo xuất khẩu lúa mì của Nga trong niên vụ 2026/27 xuống 1,5 triệu tấn, còn 46 triệu tấn, với lý do sự gián đoạn tại Biển Đen .

Thổ Nhĩ Kỳ ngăn tàu quá cảnh và thắt chặt kiểm dịch thực vật

Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia kiểm soát lối vào Biển Đen qua eo biển Bosphorus và Dardanelles, đã thêm một lớp ma sát khác. Từ ngày 8/8, Thổ Nhĩ Kỳ hạn chế tàu thương mại vào Biển Đen vì lo ngại an ninh, đặc biệt ảnh hưởng đến các tàu đi đến Novorossiysk của Nga. Tổng cục An toàn Bờ biển đã ngừng cấp giấy phép quá cảnh qua eo biển Dardanelles . Động thái này diễn ra sau làn sóng tấn công vào tàu thương mại, bao gồm cả các tàu mang cờ Thổ Nhĩ Kỳ . Mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ đã nối lại việc cho tàu quá cảnh vào ngày 9/8 , sự bất ổn định đã phá vỡ lịch trình vận chuyển.

Ngoài ra, từ ngày 4/8, Thổ Nhĩ Kỳ thắt chặt kiểm soát kiểm dịch thực vật đối với lúa mì nhập khẩu từ Ukraine, tăng cường kiểm tra các bệnh thực vật. Quy định mới này tạo ra nguy cơ bị từ chối lô hàng cho các nhà xuất khẩu Ukraine .

Những áp lực này thắt chặt nguồn cung toàn cầu như thế nào

Sự kết hợp giữa sản lượng Mỹ ở mức thấp lịch sử, tổn thất xuất khẩu đồng thời từ cả hai phe tham chiến tại Biển Đen, và các hạn chế quá cảnh của Thổ Nhĩ Kỳ đã tạo ra một cơn khủng hoảng nguồn cung đồng thời đẩy giá lúa mì tăng cao trên toàn bảng .

Với lúa mì của Nga và Ukraine gần như bị loại khỏi thị trường, người mua toàn cầu có ít lựa chọn hơn. Lúa mì Mỹ nổi lên như một trong số ít nguồn thay thế quy mô lớn cho các nước nhập khẩu muốn lấp đầy khoảng trống, có khả năng thúc đẩy khối lượng xuất khẩu của Mỹ bất chấp vụ mùa trong nước nhỏ hơn . Báo cáo tháng 8 của USDA đã cắt giảm tồn kho cuối kỳ toàn cầu và giá của mọi đối thủ xuất khẩu đều tăng .

Tại sao các nhà phân tích cho rằng đà tăng cần nhu cầu mạnh hơn từ nước ngoài

Bất chấp sự bùng nổ giá cả ngoạn mục, các nhà phân tích nhìn nhận đợt tăng giá tháng 8 chủ yếu là sự tăng vọt của phần bù rủi ro do lo ngại về nguồn cung, chứ không phải nhu cầu đã được xác nhận . Một số yếu tố làm dịu triển vọng:

• Nếu không có sự gia tăng có thể đo lường được trong hoạt động mua bán thực tế toàn cầu – các hợp đồng xuất khẩu đã xác nhận và đấu thầu từ các nước nhập khẩu lớn như Ai Cập, Trung Quốc, hoặc Bắc Phi – giá có thể không giữ được mức tăng này .
• Các tuyến xuất khẩu thay thế của Ukraine (sông Danube, đường sắt, đường bộ) chỉ có thể hấp thụ khoảng một nửa khối lượng thông thường được xử lý qua các cảng Biển Đen . Điều này có nghĩa là nguồn cung "thiếu hụt" là có thật, nhưng nếu nhu cầu toàn cầu yếu, sự co hẹp nguồn cung có thể chỉ đơn giản là tái cân bằng mà không có sự leo thang giá bền vững .
• Để duy trì đà tăng, cần có bằng chứng cho thấy sự sụt giảm có cấu trúc trong các chuyến hàng từ Biển Đen đang chuyển thành khối lượng xuất khẩu cao hơn của Mỹ, chứ không chỉ là định vị đầu cơ .