Lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran hết hạn ngày 16/8: Chưa có gia hạn, Tehran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz

Lập trường về việc gia hạn

Lập trường của Iran: Tehran tuyên bố sẽ không đàm phán về việc gia hạn. Họ yêu cầu Mỹ trước tiên phải quay lại các điều khoản ban đầu của Bản ghi nhớ tháng 6 và đặt ra lộ trình thực hiện cụ thể trước khi bất kỳ cuộc đàm phán gia hạn nào có thể bắt đầu . Iran cáo buộc Washington vi phạm thỏa thuận hiện tại .

Lập trường của Mỹ: Mỹ đã tái áp đặt phong tỏa hải quân để đáp trả cái mà họ gọi là các cuộc tấn công mới của Iran vào tàu thương mại và các quốc gia Ả Rập. Washington đổ lỗi cho Tehran không thực hiện các nghĩa vụ trong Bản ghi nhớ . Chưa có đề nghị gia hạn đơn thuần nào từ Mỹ được xác nhận công khai bởi bất kỳ bên nào.

Các bước đi quân sự và lập pháp của Iran tại eo biển Hormuz

Hành động quân sự

• Iran tiếp tục sử dụng vũ lực để khẳng định quyền kiểm soát bất hợp pháp đối với eo biển Hormuz bằng cách tấn công các tàu dân sự cố gắng sử dụng các tuyến đường không được Iran chấp thuận . Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào bất kỳ tàu chiến Mỹ nào cố gắng áp đặt các hành lang vận chuyển thay thế .
• Người phát ngôn của IRGC nhắc lại vào ngày 13 tháng 8 rằng "không con tàu nào được phép đi qua eo biển một cách an toàn nếu không có sự cho phép của Iran" .
• UAE báo cáo vào ngày 8 tháng 8 rằng một tàu của Tập đoàn Dầu mỏ Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) đã bị tên lửa Iran nhắm mục tiêu .
• Iran đang tiến hành các chiến dịch quân sự chủ động, bao gồm đe dọa nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và các căn cứ của Mỹ, đồng thời biện minh các cuộc tấn công của mình là "trả đũa và phòng vệ" .

Các bước đi lập pháp

• Quốc hội Iran đã chuyển 12 dự thảo luật tới Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại nhằm khẳng định quyền quản lý chiến lược đối với eo biển Hormuz .
• Vào ngày 6 tháng 8, một ủy ban quốc hội bắt đầu xem xét dự luật sẽ cấm tàu Mỹ, Israel và các nước "thù địch" khác đi qua eo biển Hormuz cho đến khi Tehran được bồi thường thiệt hại chiến tranh . Dự luật cũng sẽ áp dụng phí lên tới 7% giá trị hàng hóa đối với các tàu không bị coi là thù địch .
• Vào ngày 10 tháng 8, ủy ban quốc hội đã phê duyệt khuôn khổ của dự luật này, có tên là "Hành động Chiến lược để Đảm bảo An ninh và Phát triển Bền vững của Eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư" . Dự luật hiện đang chờ bỏ phiếu toàn thể tại quốc hội.
• Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran tuyên bố eo biển sẽ không mở cửa trở lại cho đến khi Mỹ chấp nhận các điều kiện sâu rộng: dỡ bỏ phong tỏa hải quân, rút toàn bộ lực lượng Mỹ khỏi khu vực và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran .

Tác động đến triển khai quân sự, vận tải biển và xung đột khu vực

Phong tỏa hải quân Mỹ tái áp đặt: Mỹ đã tái thiết lập phong tỏa và chuyển hướng ít nhất 55 tàu thương mại khỏi các cảng của Iran tính đến ngày 10 tháng 8 . Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố Mỹ có thể duy trì phong tỏa "vô thời hạn" . Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ "kiểm soát" eo biển, nhưng Iran bác bỏ tuyên bố này .

Giao thông vận tải biển bị gián đoạn nghiêm trọng: Dữ liệu từ MarineTraffic cho thấy số lượng tàu quá cảnh giảm mạnh. Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư của Iran khẳng định eo biển "vẫn bị phong tỏa và sẽ không được mở cửa trở lại cho đến khi các điều kiện của Iran được chấp nhận" .

Đàm phán Iran-Oman như một kênh thay thế: Iran và Oman sắp hoàn tất một khuôn khổ cho một tuyến đường vận chuyển thương mại hạn chế qua eo biển, với tọa độ địa lý đã được thống nhất. Tuy nhiên, Iran cảnh báo điều này sẽ không tự động mở lại tuyến đường thủy và phủ nhận bất kỳ sự tham gia trực tiếp nào của Mỹ vào các cuộc đàm phán đó .

Nguy cơ leo thang rất cao: Với việc lệnh ngừng bắn sắp kết thúc, không có đàm phán gia hạn, các cuộc tấn công tích cực của Iran vào tàu thuyền, phong tỏa của Mỹ và các đạo luật cứng rắn của Iran đang được thúc đẩy, nguy cơ đối đầu hải quân trực tiếp Mỹ-Iran là rất cao. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá rằng các phần tử cứng rắn trong IRGC đang thúc đẩy các yêu cầu nhượng bộ tối đa, sử dụng vũ lực làm đòn bẩy . Lầu Năm Góc đã được yêu cầu tăng tốc sản xuất và bàn giao vũ khí trong bối cảnh kho dự trữ đạn dược cạn kiệt .

Rủi ro đối với dầu mỏ và kinh tế toàn cầu: Eo biển Hormuz đảm nhận khoảng 20% lưu lượng vận chuyển dầu toàn cầu. Việc đóng cửa trên thực tế tiếp diễn làm tăng nguy cơ giá dầu tăng vọt và leo thang khu vực rộng lớn hơn liên quan đến các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập .