Vụ sụp đổ 45 tỷ USD của Situational Awareness: Bên trong cuộc khủng hoảng quỹ đầu cơ AI khiến Jane Street mất 15 tỷ USD

Vào tháng 7 năm 2026, một trong những vụ sụp đổ quỹ đầu cơ ngoạn mục nhất trong lịch sử hiện đại đã diễn ra chỉ trong vài tuần. Quỹ Situational Awareness của Leopold Aschenbrenner (viết tắt là SA) – một quỹ tập trung vào AI từng có tài sản lên tới 45 tỷ USD – đã mất 67% giá trị, buộc phải bán toàn bộ danh mục đầu tư công khai với mức chiết khấu sâu cho quỹ Citadel của Ken Griffin, và thu hẹp xuống còn khoảng 10 tỷ USD tài sản . Hậu quả đủ nặng nề để khiến Jane Street chịu khoản lỗ 15 tỷ USD trong tháng, nhưng kết quả nửa đầu năm 2026 kỷ lục của 'gã khổng lồ' giao dịch này đã giúp họ hấp thụ thiệt hại trong một năm đầy thành công . Đây là câu chuyện đầy đủ về sự trỗi dậy và sụp đổ của Situational Awareness, và những gì nó tiết lộ về sự nguy hiểm của đòn bẩy trong cuộc chơi AI.

Sự trỗi dậy của một 'thần đồng' đầu tư AI

Leopold Aschenbrenner, một cựu nghiên cứu viên của OpenAI khi đó mới ngoài 20 tuổi, đã thành lập Situational Awareness vào năm 2024, đặt tên quỹ theo bài luận lan truyền của anh về trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) . Luận điểm đầu tư của quỹ rất đơn giản: AI sẽ là động lực chi phối lợi nhuận thị trường toàn cầu trong thập kỷ tới . Aschenbrenner đã đặt cược tập trung vào các cổ phiếu đại chúng liên quan đến AI – các nhà sản xuất chip như SK Hynix, nhà cung cấp cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu như CoreWeave, và các mã năng lượng – cùng với các công ty AI tư nhân như Anthropic .

Chiến lược này đã thành công ngay lập tức. Đến đầu tháng 7 năm 2026, Situational Awareness đã huy động được khoảng 45 tỷ USD tài sản quản lý (AUM), thu hút sự hậu thuẫn từ JPMorgan, Goldman Sachs, Bank of America và các tỷ phú bao gồm Patrick và John Collison (đồng sáng lập Stripe) . Quỹ này đã mang lại lợi nhuận 439% cho đến tháng 6 năm 2026, biến hàng trăm triệu đô la thành hàng chục tỷ đô la . Ở đỉnh cao, Aschenbrenner được ca ngợi như 'Nostradamus của AI' . Nhưng bên dưới bề mặt, quỹ đã sử dụng đòn bẩy được báo cáo lên tới 400% – vay mượn mạnh tay để khuếch đại các khoản cược AI vốn đã táo bạo .

Sự sụp đổ: 35 tỷ USD tan biến trong vài tuần

Cơn sốt AI đột ngột đảo chiều vào tháng 7 năm 2026. Một làn sóng bán tháo cổ phiếu bán dẫn và AI trên toàn cầu, do sự hoài nghi ngày càng tăng về tính bền vững của chi tiêu AI khổng lồ của các tập đoàn, đã kích hoạt một sự đảo chiều momentum lịch sử . Đối với Situational Awareness, hậu quả thật thảm khốc.

• Margin calls dồn dập. Với đòn bẩy lên tới 4 lần, ngay cả những đợt giảm giá vừa phải của cổ phiếu AI cũng nhanh chóng vượt quá tài sản thế chấp của quỹ. Các prime broker bao gồm Bank of America đã yêu cầu thêm tiền mặt, buộc Aschenbrenner phải thanh lý các vị thế vào thời điểm tồi tệ nhất .

• Buộc phải bán tháo cho Citadel. Trong một thỏa thuận kiểu 'cháy hàng', Aschenbrenner đã bán gần như toàn bộ cổ phiếu đại chúng của Situational Awareness – bao gồm SK Hynix và CoreWeave – cho Citadel của Ken Griffin với giá thấp hơn thị trường . CNBC đưa tin danh mục đầu tư được bán ước tính khoảng 16 tỷ USD .

• Tài sản 'bốc hơi'. Tài sản quản lý giảm từ khoảng 45 tỷ USD đầu tháng 7 xuống còn khoảng 10 tỷ USD – mất khoảng 35 tỷ USD giá trị chỉ trong vòng một tháng .

• Giữ lại cổ phần Anthropic. Quỹ cũng rút khỏi thỏa thuận bán 3,5 tỷ USD cổ phiếu Anthropic, giữ lại các khoản đầu tư AI tư nhân có giá trị .

• Thư gửi nhà đầu tư. Trong một bức thư gửi nhà đầu tư được Reuters trích dẫn, Aschenbrenner viết: 'Chúng tôi đã làm các bạn thất vọng trong tháng này,' và thề sẽ 'rút ra những bài học cần thiết từ trải nghiệm này' . Bất chấp khoản lỗ 67% trong tháng 7, quỹ vẫn tăng khoảng 80% trong năm, minh họa cho mức lợi nhuận cực đoan trước đó .

Khoản lỗ 15 tỷ USD của Jane Street

Jane Street, một gã khổng lồ giao dịch Phố Wall và là nhà đầu tư lớn vào Situational Awareness, đã chịu khoản lỗ 15 tỷ USD trong tháng 7 từ tổng mức đầu tư vào quỹ này và các khoản đầu tư AI trực tiếp bị ảnh hưởng trong đợt bán tháo toàn bộ . Theo Bloomberg, các đặt cược sai hướng vào các vị thế quyền chọn liên quan đến thị trường Trung Quốc cũng là một phần nguyên nhân .

Tuy nhiên, khoản lỗ 15 tỷ USD là một tháng tồi tệ hiếm hoi và nghiêm trọng sau một nửa đầu năm 2026 cực kỳ mạnh mẽ. Bối cảnh quan trọng:

• Kỷ lục Q1 2026. Jane Street đạt 16,1 tỷ USD doanh thu giao dịch và 10,3 tỷ USD lợi nhuận ròng chỉ trong quý đầu tiên, gấp đôi so với Q1 năm trước .
• Khả năng phục hồi từ đầu năm. Tính đến tháng 7, công ty đã tạo ra hơn 40 tỷ USD doanh thu giao dịch từ đầu năm, theo các nguồn tin từ Reuters .
• Kỷ lục năm 2025. Năm 2025, Jane Street thiết lập kỷ lục Phố Wall với 39,6 tỷ USD doanh thu giao dịch ròng, vượt qua JPMorgan và các ngân hàng đầu tư khác .

Khoản lỗ tháng 7 – dù rất lớn về giá trị tuyệt đối – đã được hấp thụ trong một năm vẫn rất mạnh mẽ. Doanh thu hơn 40 tỷ USD từ đầu năm đến tháng 7 cho thấy cú sốc 15 tỷ USD là một sự sụt giảm đáng kể nhưng không làm tê liệt công ty .

Ngành công nghiệp quỹ đầu cơ rộng lớn hơn trong tháng 7 năm 2026

Cuộc khủng hoảng cổ phiếu AI đã làm giảm hiệu suất trên toàn bộ ngành quỹ đầu cơ, nhưng không có quỹ nào khác có mức lỗ gần bằng Situational Awareness:

• Quỹ đầu cơ toàn cầu. Theo một ghi chú của JPMorgan, các quỹ đầu cơ toàn cầu đã mất gần 3% lợi nhuận trong tháng 7 do việc tháo dỡ các vị thế công nghệ, nhưng trên tất cả các chiến lược, họ vẫn tăng khoảng 8% từ đầu năm đến tháng 7 .

• Quỹ tập trung vào châu Á. Mức độ thiệt hại còn lớn hơn ở châu Á. Dữ liệu từ Goldman Sachs prime brokerage cho thấy các quỹ cổ phiếu long-short cơ bản tập trung vào châu Á đã giảm trung bình 18,6% trong tháng 7, trên đà đạt mức sụt giảm hàng tháng tồi tệ nhất từ trước đến nay . Các quỹ do Hel Ved Capital Management, E20 Capital, Valliance Asset Management và WT Asset Management quản lý đều báo cáo khoản lỗ hai con số .

• Các 'nạn nhân' đáng chú ý khác. Quỹ đầu cơ tập trung vào công nghệ của Whale Rock Capital Management giảm 21,7% trong tháng 7 . Quỹ đầu cơ AI VARA giảm 44% . Các quỹ đa chiến lược như Balyasny và Verition cũng ghi nhận khoản lỗ nhỏ hơn nhưng đáng chú ý .

• Ngoại lệ cực đoan. Khoản lỗ 67% hàng tháng và sự sụp đổ 35 tỷ USD AUM của Situational Awareness là không có đối thủ. Loại trừ quỹ của Aschenbrenner, các quỹ đầu cơ tập trung vào công nghệ mất 10,2% trong tháng 7 – bản thân nó đã là một kỷ lục – nhưng con số đó nhấn mạnh mức độ cực đoan của vụ sụp đổ Situational Awareness .

Bài học chính: Sự nguy hiểm của đòn bẩy trong cuộc chơi AI

Sự sụp đổ của Situational Awareness là một trường hợp kinh điển về những gì xảy ra khi đòn bẩy kết hợp với một vụ cược tập trung vào một lĩnh vực đang quá đông đúc:

• Đòn bẩy quá mức khuếch đại mức giảm. Đòn bẩy lên tới 400% có nghĩa là chỉ cần một đợt giảm 25% trong tài sản nắm giữ của quỹ cũng có thể xóa sạch toàn bộ vốn chủ sở hữu. Khi cổ phiếu AI giảm 30-78% so với các đỉnh gần đây, quỹ không còn không gian để xoay sở .
• Sự tập trung làm tăng rủi ro. Situational Awareness hầu như chỉ đầu tư vào một chủ đề: cơ sở hạ tầng AI và cổ phiếu chip. Khi chủ đề này đảo chiều, không có các khoản phòng hộ hay đa dạng hóa nào để hấp thụ cú sốc .
• Prime broker bảo vệ mình trước tiên. Bank of America, Goldman Sachs và JPMorgan, tất cả đều là prime broker của quỹ, đã nhanh chóng yêu cầu tiền mặt, thúc đẩy việc thanh lý bắt buộc và đảm bảo quỹ không thể chờ đợi sự phục hồi .

Quỹ của Aschenbrenner đã đúng về luận điểm dài hạn của AI nhưng sai về thời điểm và quản lý rủi ro. Bài học cho các nhà đầu tư là: đúng là chưa đủ nếu quy mô vị thế và đòn bẩy sai .