Quỹ đầu tư 2.300 tỷ USD của Na Uy cảnh báo quyền cổ đông toàn cầu đang bị xói mòn — và đề xuất giải pháp

Ngày 13/8/2026, quỹ tài sản có chủ quyền trị giá 2.300 tỷ USD của Na Uy (Norges Bank Investment Management, viết tắt NBIM) đã đưa ra một cảnh báo mạnh mẽ: quyền của các cổ đông trên toàn cầu đang âm thầm nhưng chắc chắn bị bào mòn. Trong một môi trường mà các quy định ngày càng nghiêng về phía người sáng lập doanh nghiệp và giới nội bộ, quỹ — hiện sở hữu khoảng 1,5% tổng số công ty niêm yết trên thế giới — kêu gọi các biện pháp bảo vệ khẩn cấp .

Ba mối lo ngại cốt lõi

Cảnh báo của NBIM tập trung vào ba xu hướng có liên quan chặt chẽ, được cho là đang định hình lại cán cân quyền lực giữa giới nội bộ doanh nghiệp và các cổ đông bên ngoài:

Cấu trúc cổ phiếu đa quyền biểu quyết (dual-class share). Quỹ đặc biệt báo động trước sự phổ biến của loại cổ phiếu cho phép người sáng lập và giới nội bộ có quyền biểu quyết vượt xa phần vốn kinh tế thực tế mà họ nắm giữ. Cấu trúc này cho phép một người sáng lập kiểm soát công ty dù chỉ sở hữu phần lớn cổ phần, khiến ban quản trị trở nên miễn nhiễm với sự giám sát từ cổ đông .

Yêu cầu công bố thông tin bị suy yếu. Các yêu cầu báo cáo đang trở nên mang tính tự nguyện hơn ở một số thị trường, khiến cổ đông khó tiếp cận thông tin cần thiết để đưa ra quyết định sáng suốt và yêu cầu doanh nghiệp giải trình .

Các quy định thiên vị nội bộ. NBIM cho rằng các quy tắc mới ngày càng được thiết kế để mang lại lợi ích cho người sáng lập và cổ đông kiểm soát, gây bất lợi cho các nhà đầu tư độc lập dài hạn. Quỹ cảnh báo xu hướng này không chỉ giới hạn ở một khu vực mà đang xuất hiện tại nhiều thị trường lớn .

Điều gì đang thúc đẩy sự xói mòn?

CEO Nicolai Tangen xác định một động lực cạnh tranh mạnh mẽ là nguyên nhân chính đằng sau những thay đổi này. Các sàn giao dịch chứng khoán trên toàn thế giới đang nới lỏng các tiêu chuẩn về quản trị và quyền biểu quyết trong một cuộc đua thu hút các vụ IPO đình đám. Cuộc đua này, được ví như 'cuộc đua xuống đáy', làm suy yếu các biện pháp bảo vệ cổ đông khi các sàn giao dịch cạnh tranh để đưa ra những điều khoản có lợi nhất cho người sáng lập .

Vụ IPO của SpaceX là một điển hình. Tangen chỉ thẳng vào đợt IPO của SpaceX như một minh chứng rõ ràng. Theo quỹ, SpaceX đã áp dụng các chính sách quản trị trao cho người sáng lập Elon Musk quyền điều hành hầu như không bị kiểm soát và hạn chế các biện pháp bảo vệ cổ đông thông thường theo những cách chưa từng có tiền lệ hiện đại . Musk kiểm soát hơn 80% quyền biểu quyết tại SpaceX, một sự tập trung quyền lực phi thường mà quỹ coi là tín hiệu cảnh báo cho các công ty khác .

Tiêu chuẩn báo cáo tự nguyện. Quỹ ghi nhận sự chuyển dịch ở một số thị trường theo hướng không còn bắt buộc công bố thông tin doanh nghiệp, một động thái trực tiếp làm giảm tính minh bạch đối với cổ đông .

Các biện pháp bảo vệ mà quỹ đang kêu gọi

NBIM không chỉ gióng lên hồi chuông cảnh báo mà còn đề xuất một loạt các biện pháp bảo vệ cụ thể nhằm bảo vệ các cổ đông thiểu số và duy trì tính toàn vẹn của thị trường:

Điều khoản hoàng hôn (sunset clause) cho cấu trúc cổ phiếu đa quyền biểu quyết. Quỹ kêu gọi các điều khoản hoàng hôn bắt buộc, có giới hạn thời gian, khiến quyền biểu quyết vượt trội tự động hết hạn sau một khoảng thời gian nhất định. Điều này sẽ ngăn chặn tình trạng người sáng lập nắm quyền kiểm soát vĩnh viễn và buộc phải đánh giá định kỳ xem cấu trúc đó có còn phục vụ lợi ích của cổ đông hay không .

Công bố chi tiết kết quả bỏ phiếu theo từng loại cổ phiếu. NBIM ủng hộ các yêu cầu công ty phải phân tách và công bố công khai kết quả bỏ phiếu theo từng loại cổ phiếu, để nhà đầu tư thấy được tín hiệu thị trường thực sự đằng sau các cuộc bỏ phiếu ủy quyền. Hiện tại, các quy tắc của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) không yêu cầu công bố thông tin chi tiết như vậy .

Đối thoại trực tiếp với các sàn giao dịch, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Quỹ đang tích cực thúc ép các sàn giao dịch chứng khoán, cơ quan quản lý chứng khoán và từng công ty áp dụng các tiêu chuẩn quản trị mạnh mẽ hơn và chống lại áp lực làm suy yếu quyền cổ đông để thu hút các đợt niêm yết lớn .

Tại sao điều này lại quan trọng?

NBIM là quỹ tài sản có chủ quyền lớn nhất thế giới, đầu tư nguồn thu từ dầu khí của Na Uy vào một danh mục toàn cầu rộng lớn. Mối quan ngại của họ có trọng lượng đáng kể vì quy mô mang lại cho họ một góc nhìn xuyên suốt thị trường và sức mạnh để định hình các thông lệ quản trị doanh nghiệp trên toàn thế giới. Cảnh báo của quỹ không phải là một bài tập lý thuyết — nó phản ánh những xu hướng thực tế, đã được ghi nhận đang định hình lại cách các công ty đại chúng được kiểm soát và cách cổ đông thực thi quyền lợi của mình.