Cú sốc thuế 3€: Lượng kiện hàng thương mại điện tử tại sân bay Liege giảm 41%, người dùng Ba Lan rời bỏ Temu và Shein

Ngày 1/7/2026, Liên minh châu Âu (EU) chính thức chấm dứt chính sách miễn thuế hải quan kéo dài gần hai thập kỷ đối với các kiện hàng giá trị thấp (dưới 150€) và thay thế bằng mức thuế cố định tạm thời 3€ cho mỗi mặt hàng nhập khẩu từ bên ngoài khối. Động thái này, nhắm vào làn sóng hàng giá rẻ từ các sàn thương mại điện tử Trung Quốc như Temu, Shein và AliExpress, được coi là thay đổi cấu trúc lớn nhất trong gần 20 năm qua đối với quy tắc nhập khẩu hàng giá trị thấp của EU.

Sáu tuần sau khi có hiệu lực, những tác động có thể đo lường đầu tiên đã hiện rõ trên ba khía cạnh: khối lượng hàng hóa tại một trong những trung tâm vận tải hàng không nhộn nhịp nhất châu Âu, hành vi tiêu dùng trên các nền tảng Trung Quốc tại một thị trường EU trọng điểm, và phản ứng chiến lược từ các nhà vận hành logistics cũng như người bán hàng.

Sân bay Liege: Lượng kiện hàng thương mại điện tử 'bốc hơi' 41%

Sân bay Liege (Bỉ), một trung tâm trung chuyển hàng không trọng yếu cho hàng thương mại điện tử từ Trung Quốc vào châu Âu, đã ghi nhận lượng kiện hàng nhỏ giảm tới 41% ngay sau khi các quy định mới có hiệu lực . Kết quả này tương phản hoàn toàn với quý 1/2026 đầy sôi động, khi sân bay này chứng kiến mức tăng đột biến 16% về lượng hàng hóa (342.845 tấn) do các doanh nghiệp đổ xô vận chuyển hàng để kịp hạn chót ngày 1/7 .

Ông Jamil Soltani, Trưởng bộ phận hải quan tại Sân bay Liege, xác nhận vào giữa tháng 6 rằng mức thuế mới sẽ được áp dụng cho mỗi dòng thuế (tariff line), nghĩa là mỗi loại mặt hàng khác nhau trong cùng một kiện sẽ phải chịu một khoản phí 3€ riêng . Dữ liệu sau tháng 7 của sân bay này là chỉ báo hàng đầu mạnh mẽ nhất về tác động của quy chế mới lên nhu cầu vận tải hàng không.

Hàng không Trung Quốc - châu Âu: Tín hiệu gián đoạn ban đầu

Các nhà phân tích trong ngành đã cảnh báo rằng việc xóa bỏ miễn thuế và chi phí mới cho mỗi mặt hàng sẽ làm thay đổi đáng kể mô hình vận chuyển trên tuyến đường hàng không tốc hành Trung Quốc - châu Âu . EU đã ghi nhận 5,8 tỷ lô hàng thương mại điện tử trị giá dưới 150€ trong năm 2025, phần lớn đến từ các nền tảng Trung Quốc, khiến tuyến đường này trở thành một trong những tuyến vận chuyển kiện nhỏ nhộn nhịp nhất thế giới . Công ty tư vấn hàng không Rotate có trụ sở tại Rotterdam (Hà Lan) đã quan sát thấy sự sụt giảm 19% về năng lực máy bay chở hàng trực tiếp giữa Trung Quốc và châu Âu chỉ trong 48 giờ từ ngày 30/6 đến ngày 1/7/2026 .

Số liệu thống kê vận tải hàng không tổng thể của quý 3/2026 vẫn chưa được công bố, nhưng dữ liệu từ Sân bay Liege và sự gia tăng đột biến khối lượng trước thời hạn đã cho thấy rõ dấu hiệu suy giảm nhu cầu .

Ba Lan: Người dùng nền tảng Trung Quốc giảm hai con số

Tại Ba Lan, một trong những thị trường sôi động nhất của EU đối với thương mại điện tử Trung Quốc, tác động lên hành vi người tiêu dùng là tức thì. Số lượng người Ba Lan sử dụng các nền tảng như Temu và AliExpress đã giảm với tỷ lệ hai con số phần trăm sau ngày 1/7 . Mức thuế 3€, cộng với các khoản phí xử lý liên quan, đã làm tăng chi phí cuối cùng của những món hàng siêu rẻ, đủ sức làm giảm đáng kể một bộ phận người dùng .

Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng đã thúc giục Ủy ban châu Âu đảm bảo rằng người mua không phải đối mặt với các khoản phí hải quan bất ngờ khi nhận hàng . Hãng tin Reuters đưa tin rằng Temu và AliExpress đã bao gồm thuế hải quan khi thanh toán (AliExpress gọi đó là ước tính), trong khi Shein không hiển thị một khoản phí riêng nhưng tuyên bố sẽ thanh toán tất cả các loại thuế áp dụng .

Các nhà vận hành logistics và nền tảng Trung Quốc thích nghi ra sao?

Cả các công ty logistics và các sàn thương mại điện tử Trung Quốc đều đang điều chỉnh mô hình hoạt động để đối phó với cấu trúc chi phí mới.

Chuyển kho hàng vào nội địa EU: Để vượt qua mức thuế 3€ cho mỗi kiện, các công ty thương mại điện tử Trung Quốc đang chuyển một phần hoạt động logistics của mình vào bên trong EU, đặt hàng tồn kho trong các nhà kho tại EU và thực hiện đơn hàng từ trong khối . Chiến lược "cận chuyển" (nearshoring) này cho phép hàng hóa được coi là lô hàng nội khối EU, hoàn toàn tránh được mức thuế 3€.

Lo ngại về cạnh tranh từ các doanh nghiệp logistics Ba Lan: Các công ty logistics địa phương của Ba Lan lo ngại rằng việc chuyển các nhà kho do Trung Quốc sở hữu vào EU có thể tạo ra áp lực cạnh tranh mới lên các doanh nghiệp nội địa .

Thay đổi thủ tục hải quan cho các hãng vận chuyển: Mức thuế 3€ được tính cho mỗi mã số thuế hải quan (tariff code), không phải mỗi kiện hàng, nghĩa là một hộp chứa nhiều loại mặt hàng khác nhau có thể bị tính nhiều lần 3€ . Các hãng vận chuyển và chuyển phát nhanh đang cập nhật hệ thống khai báo hải quan để xử lý cấu trúc phí cố định mới và chương trình thu thuế IOSS tự nguyện (tự nguyện từ 1/7, bắt buộc từ tháng 11/2026) .

Phí xử lý đề xuất của EU: Ủy ban châu Âu đã đề xuất thêm một khoản phí xử lý (Union handling fee) khoảng 2€ cho mỗi kiện hàng để trang trải chi phí xử lý hải quan. Nếu được thông qua, tổng phụ phí cho mỗi kiện hàng sẽ vào khoảng 5€ .

Yếu tố chưa chắc chắn: Dữ liệu toàn EU chưa có sẵn

Các bằng chứng hiện tại bao gồm tốt dữ liệu sáu tuần đầu tiên của chế độ mới tại Sân bay Liege và Ba Lan, nhưng dữ liệu tổng thể về nhu cầu vận tải hàng không toàn EU trong tháng 7-8/2026 vẫn chưa được công bố. Con số giảm 41% tại Sân bay Liege hiện là chỉ báo hàng đầu mạnh mẽ nhất. Số liệu thống kê về trọng tải hàng hóa đường không rộng hơn trên tuyến Trung Quốc - châu Âu có khả năng sẽ được công bố vào tháng 9/2026.

Mức thuế tạm thời 3€ dự kiến sẽ duy trì cho đến ngày 1/7/2028. Sau đó, Trung tâm Dữ liệu Hải quan EU (EU Customs Data Hub) sẽ đi vào hoạt động và các mức thuế hải quan thông thường dựa trên biểu thuế, xuất xứ và giá trị của từng loại hàng hóa sẽ được áp dụng .