Iran khủng hoảng: Thiệt hại chiến tranh 270 tỷ USD, lạm phát phi mã và bước ngoặt BRICS

Nền kinh tế Iran đang trải qua một cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất trong lịch sử, bị đẩy vào vòng xoáy suy thoái bởi chiến tranh, các lệnh trừng phạt và một cuộc phong tỏa hải quân đã cắt đứt hoàn toàn dòng chảy tài chính toàn cầu. Đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục, lạm phát ở ngưỡng siêu lạm phát, và người dân Iran buộc phải dành gần như toàn bộ thu nhập cho thực phẩm. Khi mọi lối thoát thông thường đều bị chặn đứng, Tehran đang quay sang Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) của khối BRICS như một 'phao cứu sinh' tài chính đầy tuyệt vọng.

Sự tàn phá trực tiếp từ chiến tranh

Cuộc xung đột bắt đầu từ ngày 28/2/2026 đã gây ra những tổn thất vật chất khổng lồ. Chính phủ Iran ước tính tổng thiệt hại trực tiếp và gián tiếp lên tới 270 tỷ USD tính đến tháng 4/2026, tương đương khoảng 60% tổng sản lượng kinh tế trước chiến tranh của nước này . Các ước tính độc lập có sự khác biệt: Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) đưa ra con số 144 tỷ USD, với khoảng dao động từ 50 tỷ đến 300 tỷ USD .

Xác minh qua vệ tinh đã ghi nhận các cuộc tấn công vào hơn 340 cơ sở hạ tầng . Thiệt hại tập trung vào các lĩnh vực trọng yếu:

• Dầu mỏ và năng lượng: Công suất lọc dầu bị cắt giảm 70%. Xuất khẩu dầu của Iran lao dốc từ khoảng 1,3 triệu thùng/ngày xuống còn dưới 200.000 thùng/ngày .
• Giao thông vận tải: 54 địa điểm bao gồm sân bay, đường sắt, cầu cống và cảng biển (Bandar Abbas và Chabahar) bị tấn công, 48% trong số đó bị phá hủy .
• Hạt nhân và quân sự: 42 địa điểm, bao gồm các cơ sở Natanz và Fordow, bị tấn công, 89% bị phá hủy .
• Công nghiệp: 68 địa điểm như nhà máy thép, nhôm, hóa dầu và xi măng bị hư hại, 55% bị phá hủy .

Phong tỏa hải quân Mỹ và sự bóp nghẹt xuất khẩu

Cuộc phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng biển của Iran là vũ khí kinh tế mạnh mẽ nhất trong cuộc xung đột. Theo Oxford Economics, cuộc phong tỏa này đang khiến Iran thiệt hại 435 triệu USD mỗi ngày từ doanh thu bị mất và có thể cắt giảm tới 70% thu nhập từ xuất khẩu của Iran . Vì dầu mỏ là nguồn thu ngoại tệ chính của Iran, việc phong tỏa đã bóp nghẹt nguồn dự trữ ngoại hối của nhà nước, trực tiếp đẩy đồng rial lao dốc .

Sụp đổ tiền tệ và siêu lạm phát

Đồng rial đã rơi tự do. Nó chạm mức thấp kỷ lục 1,88 triệu/USD vào đầu tháng 8/2026, giảm từ mức 1,65 triệu ngay trước xung đột . Tỷ lệ lạm phát 12 tháng tính đến tháng 3/2026 là 53,7%, và đến giữa năm 2026, Chỉ số Giá Tiêu dùng (CPI) đã tăng 88,6% so với cùng kỳ năm ngoái trong một số giai đoạn . 'Chỉ số Khốn khổ' (Misery Index) của Iran (lạm phát cộng thất nghiệp) đã chạm mức kỷ lục 91,1% .

Tác động lên các hộ gia đình là thảm khốc. Các gia đình Iran hiện đang chi khoảng 70% thu nhập của họ chỉ cho lương thực, hầu như không còn gì cho nhà ở, chăm sóc sức khỏe hay các nhu cầu thiết yếu khác . Chiến tranh đã xóa sổ hơn một triệu việc làm, và một số ước tính cho thấy có tới 12 triệu việc làm đang bị đe dọa, tương đương khoảng một nửa lực lượng lao động của Iran .

Các lệnh trừng phạt quốc tế mở rộng

Các lệnh trừng phạt của Mỹ kéo dài hàng thập kỷ đã được tăng cường và mở rộng trong suốt cuộc xung đột, càng cắt đứt Iran khỏi hệ thống tài chính toàn cầu, khiến việc nhập khẩu hàng hóa, bán dầu hoặc tiếp cận dự trữ ngoại hối gần như không thể .

Ngân hàng Phát triển Mới của BRICS: Một 'phao cứu sinh' tài chính đầy tuyệt vọng

Vào ngày 12/8/2026, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran, Abdolnaser Hemmati, tuyên bố rằng nước này sẽ sớm gia nhập Ngân hàng Phát triển Mới (NDB), tổ chức cho vay đa phương do BRICS hậu thuẫn . Iran đã gia nhập BRICS vào năm 2024 nhưng trước đó chưa phải là thành viên NDB. Hemmati mô tả NDB là 'kết quả quan trọng nhất' của hợp tác BRICS .

Động thái này nhằm mục đích tìm kiếm nguồn tài chính thay thế bên ngoài hệ thống đồng USD và tiếp cận các quỹ để tái thiết cơ sở hạ tầng. Đây là một kênh 'miễn nhiễm với trừng phạt' để huy động vốn khi mọi định chế do phương Tây thống trị đều đóng cửa với Tehran . Việc gia nhập NDB sẽ cho Iran quyền tiếp cận nguồn vốn từ Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi – những quốc gia không tham gia chế độ trừng phạt do phương Tây dẫn đầu.

Tóm tắt động lực sụp đổ

• Doanh thu dầu sụp đổ (phong tỏa + nhà máy lọc dầu bị phá hủy) → khan hiếm ngoại tệ → rial rơi tự do
• Đồng rial sụp đổ → lạm phát nhập khẩu đối với thực phẩm, thuốc men và nhiên liệu → khủng hoảng sinh tồn của hộ gia đình (70% thu nhập cho lương thực)
• Phá hủy vật chất (thiệt hại ước tính 270 tỷ USD) → năng lực sản xuất bị xóa sổ → không có con đường phục hồi xuất khẩu nếu không tái thiết
• Trừng phạt + phong tỏa → không thể tiếp cận tài chính toàn cầu → thành viên NDB như một giải pháp thay thế cuối cùng

Iran đang mắc kẹt trong một vòng lặp tự củng cố giữa thiệt hại chiến tranh, mất doanh thu dầu, sụp đổ tiền tệ và các lệnh trừng phạt ngạt thở – và giờ đây đang quay sang các định chế BRICS như một lối thoát hiểm vì mọi đường thoát kinh tế thông thường đều đã bị cắt đứt.