Nguyên nhân chính là chi tiêu cho chiến tranh. Tổng chi ngân sách trong tháng 1-7 tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước, gần gấp đôi mức tăng 8,8% của thu ngân sách . Chi tiêu quân sự hiện tiêu tốn ước tính khoảng 46% tổng ngân sách, và ngân sách đang được vận hành theo chế độ "kiểm soát thủ công" . Reuters đưa tin rằng các ước tính nội bộ của Bộ Tài chính từ tháng 2 đã cho thấy chi tiêu chiến tranh có thể vượt ngân sách ít nhất 2 nghìn tỷ ruble (28 tỷ USD) trong năm 2026, với kịch bản xấu nhất lên tới 4 nghìn tỷ ruble .

Ngay cả cơn sốt dầu mỏ do cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz/Iran mang lại cũng không đủ để lấp đầy khoảng trống. Thâm hụt 724 tỷ ruble (8,8 tỷ USD) trong tháng 7 xảy ra bất chấp nguồn thu năng lượng tăng vọt từ căng thẳng Trung Đông, cho thấy chi tiêu chiến tranh mang tính cơ cấu và lấn át mọi cú sốc tích cực từ doanh thu .

Chính phủ đã che giấu hoặc làm mờ số liệu tài chính như thế nào?

Điện Kremlin đã thực hiện một số bước để giảm tính minh bạch về tình hình tài khóa:

• Che mờ cổng thông tin ngân sách. Cổng thông tin ngân sách của chính phủ Nga đã ngừng giải thích lý do cho việc điều chỉnh tăng chi tiêu và dự báo thâm hụt. Khi dữ liệu tháng 7 cho thấy thâm hụt có thể vượt kế hoạch hơn 1 nghìn tỷ ruble (12,85 tỷ USD), cổng thông tin này không đưa ra bất kỳ lời giải thích nào .
• Luật cho phép lách Quốc hội. Tháng 6 năm 2026, Duma Quốc gia Nga đã thông qua luật cho phép chính phủ tăng chi tiêu và nợ mà không cần sửa đổi luật ngân sách theo quy trình thông thường, loại bỏ hiệu quả sự giám sát và tranh luận công khai về các quyết định tài khóa .
• Cáo buộc từ tình báo Đức. Cơ quan tình báo Đức (BND) đã công khai cáo buộc Nga vào tháng 3 năm 2026 về việc che giấu chi phí kinh tế thực sự của cuộc chiến, tuyên bố thâm hụt ngân sách năm 2025 lớn hơn nhiều so với báo cáo chính thức .
• Kiểm soát thủ công. Nhiều báo cáo mô tả ngân sách Nga đang được vận hành thông qua các cơ chế "kiểm soát thủ công" mờ ám, khiến dữ liệu tài khóa theo thời gian thực rất khó xác minh độc lập .

Các lựa chọn tài khóa ngày càng hẹp của Điện Kremlin

Tăng thuế đã được thực thi nhưng vẫn chưa đủ

Thuế VAT đã được tăng từ 20% lên 22% kể từ tháng 1 năm 2026 — mức tăng được dự báo sẽ mang lại khoảng 13 tỷ USD mỗi năm, tương đương với chi phí quân sự chưa đầy một tháng . Thuế thu nhập doanh nghiệp cũng đã được tăng . Thu nhập từ VAT đã tăng một phần tư trong nửa đầu năm 2026, nhưng nguồn thu bổ sung vẫn bị lu mờ bởi tốc độ tăng chi tiêu . Như một bài phân tích đã nói, "giá dầu cao và tăng thuế là không đủ để bù đắp cho chi tiêu chiến tranh" .

Các phiên đấu giá trái phiếu chính phủ (OFZ) trong nước đã bị đình chỉ

Bộ Tài chính Nga đã tạm dừng vô thời hạn các phiên đấu giá OFZ hàng tuần vào cuối tháng 7 năm 2026 sau một loạt các đợt bán không thành công . Chỉ có 8,8 tỷ ruble được huy động so với mục tiêu 1,5 nghìn tỷ ruble trong quý . Bộ này từ chối bán nợ mới với lãi suất cao hơn lãi suất chủ chốt 14%, nhưng các nhà đầu tư đang yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn do lạm phát và sự bất ổn tài khóa . Một lãnh đạo cấp cao của Sberbank đã tuyên bố vào cuối tháng 7 rằng các ngân hàng Nga không có đủ thanh khoản ruble để mua trái phiếu chính phủ, đặt ra câu hỏi cơ bản về tính khả thi của việc vay nợ trong nước .

Buộc phải dựa vào các ngân hàng nhà nước

Sau khi các phiên đấu giá trên thị trường mở thất bại, Bộ Tài chính đã đăng ký hai đợt phát hành mới trái phiếu OFZ lãi suất thả nổi, mỗi đợt trị giá 500 tỷ ruble, dành cho các ngân hàng do nhà nước kiểm soát thay vì thông qua đấu giá cạnh tranh .

Cắt giảm chi tiêu ngoài lĩnh vực quốc phòng đang được xem xét

Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov đã thừa nhận vào tháng 5 năm 2026 rằng bộ này đang xem xét lại ngân sách và cân nhắc cắt giảm bên ngoài lĩnh vực quốc phòng và các cam kết xã hội . Tuy nhiên, với việc chi tiêu quốc phòng tiêu tốn gần một nửa tổng ngân sách, khả năng cắt giảm các lĩnh vực phi quốc phòng là rất đau đớn về mặt chính trị và hạn chế về mặt tài chính.

Bức tranh tổng thể còn tồi tệ hơn

Thâm hụt ngân sách hợp nhất của Nga (liên bang cộng với khu vực) đã tăng vọt lên 8,3 nghìn tỷ ruble (3,9% GDP) trong năm 2025, tăng gấp 2,6 lần so với năm 2024 . Tổng thâm hụt ngân sách liên bang lũy kế kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine đã lên tới 17,4 nghìn tỷ ruble (226 tỷ USD) .

Tóm lại, tình hình tài khóa của Nga đến giữa năm 2026 được xác định bởi một sự mất cân đối mang tính cơ cấu: chi tiêu chiến tranh đang tăng với tốc độ gần gấp đôi doanh thu, việc tăng thuế đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp chỉ thu hẹp được một phần nhỏ khoảng cách, và thị trường trái phiếu trong nước — kênh vay mượn chính của Điện Kremlin — đã gần như bế tắc, để lại các giải pháp bắt buộc như phân bổ trái phiếu cho ngân hàng nhà nước, các thủ thuật ngân sách mờ ám và cắt giảm chi tiêu phi quốc phòng là những công cụ duy nhất còn lại.

Nguyên nhân chính là chi tiêu cho chiến tranh. Tổng chi ngân sách trong tháng 1-7 tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước, gần gấp đôi mức tăng 8,8% của thu ngân sách . Chi tiêu quân sự hiện tiêu tốn ước tính khoảng 46% tổng ngân sách, và ngân sách đang được vận hành theo chế độ "kiểm soát thủ công" . Reuters đưa tin rằng các ước tính nội bộ của Bộ Tài chính từ tháng 2 đã cho thấy chi tiêu chiến tranh có thể vượt ngân sách ít nhất 2 nghìn tỷ ruble (28 tỷ USD) trong năm 2026, với kịch bản xấu nhất lên tới 4 nghìn tỷ ruble .

Ngay cả cơn sốt dầu mỏ do cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz/Iran mang lại cũng không đủ để lấp đầy khoảng trống. Thâm hụt 724 tỷ ruble (8,8 tỷ USD) trong tháng 7 xảy ra bất chấp nguồn thu năng lượng tăng vọt từ căng thẳng Trung Đông, cho thấy chi tiêu chiến tranh mang tính cơ cấu và lấn át mọi cú sốc tích cực từ doanh thu .

Chính phủ đã che giấu hoặc làm mờ số liệu tài chính như thế nào?

Điện Kremlin đã thực hiện một số bước để giảm tính minh bạch về tình hình tài khóa:

• Che mờ cổng thông tin ngân sách. Cổng thông tin ngân sách của chính phủ Nga đã ngừng giải thích lý do cho việc điều chỉnh tăng chi tiêu và dự báo thâm hụt. Khi dữ liệu tháng 7 cho thấy thâm hụt có thể vượt kế hoạch hơn 1 nghìn tỷ ruble (12,85 tỷ USD), cổng thông tin này không đưa ra bất kỳ lời giải thích nào .
• Luật cho phép lách Quốc hội. Tháng 6 năm 2026, Duma Quốc gia Nga đã thông qua luật cho phép chính phủ tăng chi tiêu và nợ mà không cần sửa đổi luật ngân sách theo quy trình thông thường, loại bỏ hiệu quả sự giám sát và tranh luận công khai về các quyết định tài khóa .
• Cáo buộc từ tình báo Đức. Cơ quan tình báo Đức (BND) đã công khai cáo buộc Nga vào tháng 3 năm 2026 về việc che giấu chi phí kinh tế thực sự của cuộc chiến, tuyên bố thâm hụt ngân sách năm 2025 lớn hơn nhiều so với báo cáo chính thức .
• Kiểm soát thủ công. Nhiều báo cáo mô tả ngân sách Nga đang được vận hành thông qua các cơ chế "kiểm soát thủ công" mờ ám, khiến dữ liệu tài khóa theo thời gian thực rất khó xác minh độc lập .

Các lựa chọn tài khóa ngày càng hẹp của Điện Kremlin

Tăng thuế đã được thực thi nhưng vẫn chưa đủ

Thuế VAT đã được tăng từ 20% lên 22% kể từ tháng 1 năm 2026 — mức tăng được dự báo sẽ mang lại khoảng 13 tỷ USD mỗi năm, tương đương với chi phí quân sự chưa đầy một tháng . Thuế thu nhập doanh nghiệp cũng đã được tăng . Thu nhập từ VAT đã tăng một phần tư trong nửa đầu năm 2026, nhưng nguồn thu bổ sung vẫn bị lu mờ bởi tốc độ tăng chi tiêu . Như một bài phân tích đã nói, "giá dầu cao và tăng thuế là không đủ để bù đắp cho chi tiêu chiến tranh" .

Các phiên đấu giá trái phiếu chính phủ (OFZ) trong nước đã bị đình chỉ

Bộ Tài chính Nga đã tạm dừng vô thời hạn các phiên đấu giá OFZ hàng tuần vào cuối tháng 7 năm 2026 sau một loạt các đợt bán không thành công . Chỉ có 8,8 tỷ ruble được huy động so với mục tiêu 1,5 nghìn tỷ ruble trong quý . Bộ này từ chối bán nợ mới với lãi suất cao hơn lãi suất chủ chốt 14%, nhưng các nhà đầu tư đang yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn do lạm phát và sự bất ổn tài khóa . Một lãnh đạo cấp cao của Sberbank đã tuyên bố vào cuối tháng 7 rằng các ngân hàng Nga không có đủ thanh khoản ruble để mua trái phiếu chính phủ, đặt ra câu hỏi cơ bản về tính khả thi của việc vay nợ trong nước .

Buộc phải dựa vào các ngân hàng nhà nước

Sau khi các phiên đấu giá trên thị trường mở thất bại, Bộ Tài chính đã đăng ký hai đợt phát hành mới trái phiếu OFZ lãi suất thả nổi, mỗi đợt trị giá 500 tỷ ruble, dành cho các ngân hàng do nhà nước kiểm soát thay vì thông qua đấu giá cạnh tranh .

Cắt giảm chi tiêu ngoài lĩnh vực quốc phòng đang được xem xét

Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov đã thừa nhận vào tháng 5 năm 2026 rằng bộ này đang xem xét lại ngân sách và cân nhắc cắt giảm bên ngoài lĩnh vực quốc phòng và các cam kết xã hội . Tuy nhiên, với việc chi tiêu quốc phòng tiêu tốn gần một nửa tổng ngân sách, khả năng cắt giảm các lĩnh vực phi quốc phòng là rất đau đớn về mặt chính trị và hạn chế về mặt tài chính.

Bức tranh tổng thể còn tồi tệ hơn

Thâm hụt ngân sách hợp nhất của Nga (liên bang cộng với khu vực) đã tăng vọt lên 8,3 nghìn tỷ ruble (3,9% GDP) trong năm 2025, tăng gấp 2,6 lần so với năm 2024 . Tổng thâm hụt ngân sách liên bang lũy kế kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine đã lên tới 17,4 nghìn tỷ ruble (226 tỷ USD) .

Tóm lại, tình hình tài khóa của Nga đến giữa năm 2026 được xác định bởi một sự mất cân đối mang tính cơ cấu: chi tiêu chiến tranh đang tăng với tốc độ gần gấp đôi doanh thu, việc tăng thuế đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp chỉ thu hẹp được một phần nhỏ khoảng cách, và thị trường trái phiếu trong nước — kênh vay mượn chính của Điện Kremlin — đã gần như bế tắc, để lại các giải pháp bắt buộc như phân bổ trái phiếu cho ngân hàng nhà nước, các thủ thuật ngân sách mờ ám và cắt giảm chi tiêu phi quốc phòng là những công cụ duy nhất còn lại.