Eo biển Hormuz: Điểm nóng leo thang quân sự và kinh tế giữa Mỹ và Iran

Sự sụp đổ của lưu lượng vận chuyển quá cảnh

Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn một phần nhỏ so với mức trước khủng hoảng. Các số liệu chính tính đến giữa tháng 8:

• Theo Lloyd's List Intelligence, chỉ có 78 chuyến quá cảnh trong tuần từ ngày 3 đến 9 tháng 8, giảm so với 95 của tuần trước đó — so với khối lượng hàng tuần bình thường trong lịch sử thường vượt quá 900.
• Vào ngày 6 tháng 8, chỉ có hai tàu đi qua eo biển.
• Vào ngày 11 tháng 8, lưu lượng giảm xuống còn sáu tàu, so với mức trung bình 10 ngày là khoảng 11 tàu.
• Vào ngày 12 tháng 8, số lượng tàu chạm mức thấp nhất trong một tuần là 8 tàu, khi các chủ tàu chủ động tránh xa tuyến đường thủy này.
• CNN đưa tin rằng trong 166 ngày kể từ khi chiến tranh bắt đầu (cuối tháng 2 năm 2026), chỉ có 3.350 tàu đã đi qua eo biển — khoảng 20% so với mức giao thông trước chiến tranh.
• Eo biển hầu như vẫn đóng cửa kể từ khi Iran tuyên bố phong tỏa vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, chỉ có một thời gian ngắn tạm lắng sau Bản Ghi nhớ (MOU) tháng 6 giữa Trump và Tổng thống Iran Pezeshkian.

Phong tỏa kinh tế của Mỹ chống lại Iran

Mỹ đã leo thang áp lực kinh tế thông qua một cuộc phong tỏa hải quân nhắm trực tiếp vào thương mại đường biển của Iran:

• Tổng thống Trump đã tái lập lệnh phong tỏa hải quân Mỹ đối với Iran vào tháng 7 năm 2026, tuyên bố Mỹ sẽ thu phí 20% đối với tất cả hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz.
• Một MOU ngày 17 tháng 6 giữa Trump và Pezeshkian đã tạm thời dỡ bỏ phong tỏa, nhưng Mỹ đã tái áp đặt sau khi cáo buộc Iran không thực hiện các cam kết của mình.
• Đến ngày 10 tháng 8, quân đội Mỹ đã chuyển hướng 55 tàu thương mại khỏi các cảng của Iran theo lệnh phong tỏa, tăng từ 35 tàu vào ngày 2 tháng 8. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ cho biết các lực lượng Mỹ cũng đã vô hiệu hóa hai tàu và lên hai tàu để đảm bảo tuân thủ.
• Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói rằng Hải quân có thể duy trì lệnh phong tỏa vô thời hạn bằng cách luân chuyển tàu ra vào khu vực.
• Các quan chức chính quyền Trump tuyên bố áp lực kinh tế đang đẩy Iran đến bờ vực phá sản và cuối cùng sẽ buộc nước này phải đạt được thỏa thuận.

Phản ứng lập pháp trả đũa của Iran

Iran đã đáp trả bằng những đòi hỏi lập pháp và ngoại giao mà các nhà phân tích mô tả là mang tính tối đa:

• Vào ngày 6 tháng 8 năm 2026, một ủy ban quốc hội Iran bắt đầu xem xét một dự thảo luật — được gọi là "Dự luật Hành động Chiến lược" hoặc "Các biện pháp Chiến lược nhằm Đảm bảo An ninh và Phát triển Bền vững của Eo biển Hormuz" — sẽ cấm các tàu của Mỹ, Israel và các tàu "thù địch" khác đi qua eo biển.
• Dự luật đề xuất sẽ áp dụng mức phạt lên tới 20% giá trị hàng hóa đối với các hành vi vi phạm. Một số báo cáo cũng đề cập đến mức phí lên tới 7% giá trị hàng hóa đối với tàu thương mại của các quốc gia khác.
• Vào ngày 10 tháng 8 năm 2026, Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran đã phê duyệt dự luật, đưa nó tiến tới một cuộc bỏ phiếu toàn thể tại quốc hội.
• Iran cũng đưa ra các điều kiện toàn diện để mở lại eo biển, bao gồm: dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân và các lệnh trừng phạt của Mỹ, rút toàn bộ lực lượng quân sự Mỹ khỏi khu vực, bồi thường chiến tranh, và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran.

Cảnh báo về leo thang quân sự và rủi ro nguồn cung dầu

Các nhà phân tích và các hãng tình báo vận tải biển cảnh báo rằng sự kết hợp của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, lệnh phong tỏa của Mỹ và động thái lập pháp của Iran đã tạo ra một vòng xoáy leo thang không có lối thoát rõ ràng:

• Lloyd's List nhận xét rằng lưu lượng tàu không liên quan đến Iran vẫn "còn rất xa so với khối lượng bình thường" và kỳ vọng về việc mở cửa trở lại trong tương lai gần đang phai nhạt.
• The Guardian đưa tin rằng vào tháng 7, Iran đã đe dọa sẽ ngừng tất cả xuất khẩu năng lượng Trung Đông nếu lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp tục.
• Lưu ý: Các tuyên bố cụ thể từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) về sự cạn kiệt nguồn cung dầu toàn cầu không được ghi lại trong các nguồn có sẵn. Tuy nhiên, tác động thị trường là rõ ràng: dầu Brent đóng cửa tăng hơn 3 USD/thùng vào ngày 6 tháng 8 sau tin tức về dự luật của Iran.
• Các thị trường dự đoán tính đến ngày 14 tháng 8 định giá khả năng trở lại giao thông bình thường là dưới 1%.

Tác động kinh tế rộng hơn đến chi phí vận chuyển và giá dầu

Sự gián đoạn đã lan truyền qua các thị trường năng lượng và vận tải biển toàn cầu:

• Giá dầu tăng mạnh: Dầu Brent đóng cửa tăng hơn 3 USD/thùng vào ngày 6 tháng 8 sau tin tức về dự luật Iran.
• Khối lượng tàu vận tải vẫn bị đàn áp, với các chủ tàu chủ động tránh tuyến đường thủy và chạy tắt bộ phát đáp (transponder) để che giấu hoạt động.
• Cuộc khủng hoảng buộc các tàu phải đi các tuyến đường thay thế dài hơn quanh Bán đảo Ả Rập, đẩy chi phí vận chuyển, phí bảo hiểm và thời gian vận chuyển lên cao — mặc dù dữ liệu giá cước vận tải cụ thể không được ghi lại trong các nguồn có sẵn.
• Dữ liệu từ IMF PortWatch ngày 9 tháng 8 cho thấy lưu lượng vận chuyển thương mại qua eo biển chỉ đạt 1% so với khối lượng trước khủng hoảng: một tàu so với mức trung bình 73 tàu mỗi ngày.

Kết luận

Tính đến giữa tháng 8 năm 2026, eo biển Hormuz vẫn là điểm nghẽn hàng hải nguy hiểm và bị gián đoạn nhất thế giới. Khi không có đột phá ngoại giao nào trong tầm nhìn, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vẫn tiếp diễn, lệnh phong tỏa của Mỹ ngày càng cứng rắn, và Iran thúc đẩy luật pháp để chặn tàu có chọn lọc, rủi ro đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, chi phí vận chuyển và sự ổn định khu vực là rất nghiêm trọng và đang gia tăng.