Đại dịch Ebola Bundibugyo: Không có vaccine, tử vong gia tăng và cuộc chạy đua tìm lời giải

Ngược lại, Uganda đã tuyên bố kết thúc ổ dịch của mình vào ngày 28 tháng 7 năm 2026 sau 42 ngày không có ca lây nhiễm mới trong cộng đồng. Ca bệnh nhập cảnh cuối cùng đã được xuất viện vào ngày 16 tháng 7 . Tuy nhiên, Uganda vẫn có nguy cơ xuất hiện các ca nhập cảnh do dịch bệnh vẫn đang lây lan ở CHDC Congo láng giềng .

Quy trình phát triển vaccine & thử nghiệm lâm sàng: Cuộc đua với thời gian

Hiện tại không có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt dành riêng cho virus Bundibugyo . Nhiều ứng cử viên đang được gấp rút phát triển, đánh dấu một thời điểm quan trọng trong công tác ứng phó.

1. Moderna — mRNA-1469 (Giai đoạn 1)

Vào ngày 4 tháng 8 năm 2026, Moderna công bố khởi động thử nghiệm Giai đoạn 1 đầu tiên trên người đối với mRNA-1469, một vaccine dựa trên công nghệ mRNA nhắm vào virus Ebola Bundibugyo . Thử nghiệm được tiến hành tại ba địa điểm ở Canada dưới sự cho phép của Bộ Y tế Canada, với khoảng 80 tình nguyện viên, nhằm đánh giá độ an toàn và khả năng sinh miễn dịch . Nếu thành công, Moderna có kế hoạch nhanh chóng khởi động các thử nghiệm Giai đoạn 2 và 3 . Chương trình này là một phần trong sự hợp tác mở rộng với Liên minh Đổi mới Sẵn sàng Dịch bệnh (CEPI), tổ chức đã cam kết tài trợ tới 50 triệu đô la Mỹ cho chương trình .

2. Đại học Oxford — ChAdOx1 BDBV (Giai đoạn 1)

Oxford đã khởi động thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên thế giới về một vaccine đặc hiệu cho Bundibugyo (BD-Ebov) vào tháng 7 năm 2026, sử dụng cùng nền tảng vector virus ChAdOx1 như vaccine COVID-19 của Oxford/AstraZeneca . Tình nguyện viên đầu tiên được tiêm vào ngày 24 tháng 7 năm 2026 . Thử nghiệm Giai đoạn 1 đánh giá độ an toàn và đáp ứng miễn dịch trên 50 người trưởng thành khỏe mạnh tại Oxford, với kế hoạch thử nghiệm tại các vùng dịch ở Uganda sau đó trong năm 2026 . Viện Huyết thanh Ấn Độ (Serum Institute of India) đã sản xuất và dự trữ khoảng 620.000 liều vaccine thử nghiệm để chuẩn bị cho các thử nghiệm giai đoạn sau .

3. Khuyến nghị của WHO — Thử nghiệm chéo Ervebo (rVSV-ZEBOV)

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2026, Nhóm Cố vấn Kỹ thuật của WHO (TAG-CVP) đã khuyến nghị ưu tiên đưa Ervebo — loại vaccine Ebola duy nhất được cấp phép, dành cho virus Zaire ebolavirus — vào một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đối với bệnh do virus Bundibugyo . Dữ liệu mới từ động vật cho thấy Ervebo mang lại một số khả năng bảo vệ chống lại BVD, đặc biệt là giảm nguy cơ tử vong . Liên minh Vaccine Gavi đã hoan nghênh khuyến nghị này .

Thay đổi quan trọng: Ban đầu WHO khuyến cáo không nên sử dụng Ervebo cho Bundibugyo do thiếu bằng chứng về khả năng bảo vệ chéo , nhưng sau cuộc họp TAG-CVP ngày 31 tháng 7, CHDC Congo đã chính thức gửi yêu cầu về kho dự trữ khẩn cấp tới Nhóm Điều phối Quốc tế để xin cấp liều Ervebo . Quyết định này một phần dựa trên dữ liệu quan sát cho thấy không có trường hợp tử vong nào trong số 242 ca có thông tin về tình trạng tiêm chủng có tiền sử đã được tiêm vaccine .

4. CEPI — Cam kết Sản xuất Song song

CEPI đã tài trợ cho các nỗ lực mở rộng sản xuất song song đối với mRNA-1469 của Moderna để đẩy nhanh khả năng cung ứng liều nếu vaccine cho thấy hiệu quả, dựa trên nghiên cứu về virus filovirus trước đây của Moderna . Tương tự, Nhóm Vaccine Oxford của Đại học Oxford đang hợp tác với Viện Huyết thanh Ấn Độ để nhanh chóng sản xuất và mở rộng quy mô liều vaccine ChAdOx1 BDBV, với việc chuẩn bị sản xuất diễn ra song song với các kết quả thử nghiệm Giai đoạn 1 .

5. Moderna — Cam kết về Giá cả Tiếp cận

Moderna đã cam kết một cam kết về khả năng tiếp cận và giá cả cho các nước có thu nhập thấp và trung bình (LMICs) như một phần của thỏa thuận hợp tác với CEPI, mặc dù các mức giá cụ thể chưa được công bố chi tiết. Công ty tuyên bố sẽ đảm bảo nguồn cung giá phải chăng cho các nước LMICs nếu vaccine chứng minh được hiệu quả .

Những thách thức trong hoạt động: Cuộc khủng hoảng trên nhiều mặt trận

Công tác ứng phó với dịch bệnh đang bị cản trở nghiêm trọng bởi nhiều cuộc khủng hoảng chồng chéo, vượt ra ngoài phạm vi của chính virus:

• Xung đột vũ trang: Tâm chấn dịch bệnh ở tỉnh Ituri nằm trong khu vực xung đột đang hoạt động, nơi bạo lực của các nhóm vũ trang hạn chế khả năng tiếp cận của các đội giám sát, tiêm chủng và mai táng. Các cơ sở y tế đã bị tấn công, và lực lượng ứng phó phải đối mặt với những ràng buộc nghiêm trọng về an ninh .
• Thiếu kinh phí: Các hoạt động nhân đạo nói chung tại CHDC Congo, bao gồm cả ứng phó với Ebola, đang thiếu kinh phí trầm trọng. Điều này hạn chế việc triển khai các đội ứng phó nhanh, truy vết tiếp xúc và năng lực cách ly .
• Hoạt động viện trợ nhân đạo bị căng thẳng: Sự hội tụ của dịch Ebola với các cuộc khủng hoảng nhân đạo hiện hữu — di dời, mất an ninh lương thực và các đợt bùng phát dịch bệnh khác — đã làm quá tải các hệ thống y tế địa phương. Liên Hợp Quốc đã báo cáo sự gia tăng bất thường về số ca tử vong ở trẻ em .