Nhiệm vụ UNIFIL kết thúc: Nam Lebanon đối mặt với tương lai bất định sau khi 'mũ nồi xanh' rút lui

Ngày 28/8/2025, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã nhất trí thông qua Nghị quyết 2790, gia hạn nhiệm vụ của Lực lượng Lâm thời Liên Hợp Quốc tại Lebanon (UNIFIL) lần cuối cùng cho đến ngày 31/12/2026. Sau đó, lực lượng gìn giữ hòa bình gần 50 năm tuổi này, hiện có khoảng 7.500 nhân viên từ gần 50 quốc gia, sẽ bắt đầu quá trình rút quân theo từng giai đoạn và hoàn tất trong suốt năm 2027 . Quyết định này, chịu áp lực từ Mỹ và phù hợp với sự phản đối của Israel đối với nhiệm vụ này, đã gây ra những cảnh báo khẩn cấp về lỗ hổng bảo vệ dân thường, đặc biệt là sau một cuộc chiến tranh lớn giữa Israel và Hezbollah từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2026 .

Nghị quyết 2790: Lần gia hạn cuối cùng

Hội đồng Bảo an quyết định rằng UNIFIL sẽ ngừng hoạt động vào ngày 31/12/2026 và bắt đầu một năm rút quân có trật tự . Mỹ, quốc gia có quyền phủ quyết tại Hội đồng, hoan nghênh cuộc bỏ phiếu này vì nó mang lại 'sự kết thúc cho nhiệm vụ của UNIFIL một cách có trách nhiệm, có trật tự và đúng thời hạn' . Nghị quyết do Pháp soạn thảo sau khi đạt được thỏa hiệp với Mỹ, nước ban đầu kêu gọi chấm dứt nhiệm vụ trong vòng sáu tháng trước khi ủng hộ nhiệm vụ cuối cùng kéo dài 16 tháng . Hội đồng cũng yêu cầu thực hiện đầy đủ Nghị quyết 1701 (2006) và nhắc lại sự ủng hộ mạnh mẽ đối với việc tôn trọng đầy đủ Đường Xanh (Blue Line) .

Sự phản đối của Mỹ đối với việc gia hạn

Mỹ, với sự hậu thuẫn của Israel, đã thúc đẩy kết thúc nhiệm vụ này. Các nhà phân tích cho rằng Washington đã áp dụng quan điểm của Israel cho rằng UNIFIL không hiệu quả và các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon nên tiến hành mà không có cơ quan giám sát . Trong khi chính phủ Lebanon và nhiều thành viên quốc tế muốn gia hạn, Mỹ đã ngăn chặn điều này . Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres sau đó đã nói rằng lực lượng gìn giữ hòa bình vẫn sẽ cần thiết ở Lebanon sau khi nhiệm vụ kết thúc, một lập trường có khả năng vấp phải sự phản đối của Mỹ và Israel .

Tình hình an ninh xấu đi kể từ tháng 3/2026

Một cuộc chiến tranh toàn diện giữa Israel và Hezbollah đã nổ ra vào ngày 2/3/2026, dẫn đến việc di dời dân thường trên diện rộng và các tội ác chiến tranh có thể xảy ra . Lệnh ngừng bắn được công bố vào ngày 20/6/2026 . Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền (OHCHR) hiện đang điều tra các vi phạm luật nhân đạo quốc tế do cả hai bên gây ra trong cuộc xung đột . Bản thân UNIFIL cũng phải hứng chịu các cuộc tấn công khiến một số binh sĩ gìn giữ hòa bình bị thương trong giai đoạn này . Theo luật chiến tranh, các cuộc tấn công có chủ đích nhằm vào lực lượng gìn giữ hòa bình và các cơ sở của họ là bất hợp pháp và có thể bị coi là tội ác chiến tranh . Thỏa thuận khung Israel-Lebanon được ký kết tại Washington vào ngày 26/6/2026 cũng đã vấp phải sự chỉ trích từ Human Rights Watch và các tổ chức khác vì đã đồng ý một cách hiệu quả với việc di dời kéo dài và vô thời hạn của hàng chục nghìn cư dân miền nam Lebanon .

Cảnh báo của Human Rights Watch về thiệt hại đối với dân thường

Vào ngày 13/8/2026, Human Rights Watch đã kêu gọi khẩn cấp Hội đồng Bảo an đảm bảo một lực lượng quốc tế vẫn ở lại miền nam Lebanon để bảo vệ dân thường và ngăn chặn các hành vi lạm dụng từ cả quân đội Israel và Hezbollah . HRW cho rằng UNIFIL là một biện pháp răn đe quan trọng và cảnh báo rằng 'việc rút phích cắm của UNIFIL mà không có một giải pháp thay thế quốc tế mạnh mẽ sẽ khiến dân thường gặp nguy hiểm nghiêm trọng' . Tổ chức này kêu gọi trì hoãn sự ra đi của UNIFIL và gia hạn nhiệm vụ của lực lượng này sau ngày 31/12/2026 cho đến khi tình hình an ninh được cải thiện đủ để xem xét giảm bớt lực lượng . Louis Charbonneau, Giám đốc HRW tại Liên Hợp Quốc, cảnh báo rằng việc chấm dứt UNIFIL mà không có một lực lượng quốc tế hùng hậu tại chỗ 'sẽ thực sự bỏ rơi hàng triệu thường dân Lebanon cho một số phận bất định và có khả năng thảm khốc' .

Các đề xuất về lực lượng quốc tế thay thế

Một số đề xuất đã xuất hiện để lấp đầy khoảng trống an ninh mà sự ra đi của UNIFIL sẽ tạo ra:

• Đức đề xuất lực lượng ổn định do EU ủy nhiệm: Vào tháng 7/2026, Bộ trưởng Ngoại giao Đức Johann Wadephul đề xuất một lực lượng do EU dẫn đầu để ngăn chặn khoảng trống an ninh, có thể triển khai hàng nghìn binh sĩ trong các hoạt động chung với lực lượng vũ trang Lebanon . Đề xuất này đã được các quan chức Đức nhắc lại, những người cho rằng lực lượng này là cần thiết để cho phép quân đội Israel rút khỏi miền nam Lebanon đồng thời ngăn Hezbollah quay trở lại . Pháp, Italy và Cơ quan Đối ngoại EU đang dẫn dắt công việc về đề xuất này .

• Tổng thống Lebanon Joseph Aoun ủng hộ một lực lượng thay thế do EU dẫn dắt: Tổng thống Aoun đề xuất một lực lượng châu Âu thay thế UNIFIL nếu lực lượng này không thể ở lại, tuyên bố rằng nếu việc duy trì UNIFIL là bất khả thi, thì 'một lực lượng thay thế có thể được thành lập để thay thế nó' .

• Ba lựa chọn của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc: Guterres đã trình lên Hội đồng Bảo an ba kịch bản vào tháng 6/2026 — bao gồm sự hiện diện nhẹ, trung bình hoặc đáng kể hơn — với số lượng quân dao động từ khoảng 1.980 đến 5.525 nhân viên đồng phục . Lựa chọn đầu tiên sẽ thành lập một lực lượng quan sát quân sự không vũ trang gồm 350 nhân viên, được hỗ trợ bởi bốn tiểu đoàn bộ binh với tổng số 3.000 binh sĩ có vũ trang và một lực lượng dự bị 700 người, trong khi lựa chọn mạnh mẽ nhất sẽ bao gồm các khả năng giám sát và giảm leo thang rộng hơn . Một đề xuất khác liên quan đến việc Tổ chức Giám sát Đình chiến của Liên Hợp Quốc (UNTSO) đảm nhận một số chức năng, mặc dù UNTSO sẽ là một lực lượng nhỏ hơn nhiều .

• Chưa có sự đồng thuận nào tại Hội đồng Bảo an: Tính đến giữa tháng 7/2026, Hội đồng vẫn chưa bắt đầu các cuộc thảo luận thực chất về một lực lượng thay thế, với các nhà ngoại giao đang chờ kết quả của các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Lebanon . Hội đồng Bảo an vẫn chưa đưa ra quyết định và cuối cùng có thể chọn một hướng hành động khác với ba lựa chọn thay thế đã được đề xuất .