Chiến tranh Mỹ - Iran giữa tháng 8/2026: Bế tắc eo biển Hormuz, thương vong đầu tiên trên biển và đòn siết kinh tế của Trump

Tính đến giữa tháng 8/2026, cuộc chiến Mỹ - Iran, bắt đầu từ ngày 28/2/2026, đã rơi vào thế bế tắc phức tạp. Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ 'kiểm soát hoàn toàn' eo biển Hormuz, nhưng Iran ngay lập tức bác bỏ. Trong khi đó, cuộc tấn công chết người đầu tiên của Houthi nhằm vào tàu thương mại kể từ khi chiến tranh nổ ra đã giết chết 6 người, các cuộc đàm phán hòa bình bị đình trệ, và chính quyền Trump báo hiệu một sự xoay trục chiến lược lớn từ các cuộc không kích quy mô lớn sang gây áp lực kinh tế.

Tuyên bố 'kiểm soát hoàn toàn' của Trump đối đầu với thực tế trên mặt đất

Vào ngày 12/8/2026, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ 'kiểm soát hoàn toàn' eo biển Hormuz, gọi phong tỏa hải quân của Mỹ là 'bức tường thép' và tuyên bố 'Tôi nghĩ chúng ta sẽ giữ nó' . Iran ngay lập tức bác bỏ tuyên bố này, gọi đó là 'những lời nói dối và bịa đặt' . Cơ quan Quản lý Vùng Vịnh Ba Tư (Persian Gulf Strait Authority) - cơ quan do Iran thành lập để quản lý tuyến đường thủy - tuyên bố 'eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa và sẽ không được mở cửa cho đến khi các điều kiện của Iran được chấp nhận' . Phát ngôn viên quân đội Iran, Ebrahim Zolfaghari, cho biết tuyến đường thủy này vẫn nằm dưới 'sự quản lý và kiểm soát hoàn toàn' của Iran .

Dữ liệu vận chuyển mâu thuẫn với khẳng định của Trump. Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển hiện vẫn rất nhỏ và ở mức thấp nhất trong gần 3 tháng . Hãng tình báo hàng hải Kpler báo cáo chỉ có 14 tàu băng qua eo biển Hormuz vào ngày 11/8, tăng nhẹ so với cuối tuần nhưng vẫn không bằng một phần nhỏ so với mức trước chiến tranh .

Các yêu sách đối lập của Iran và các cuộc đàm phán bị đình trệ

Các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc mới . Iran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tehran và chấp nhận một số điều kiện khác trước khi mở cửa lại eo biển . Đổi lại, Trump yêu cầu Iran phải bồi thường cho những tổn thất của Mỹ trong cuộc xung đột . Một nguồn tin cấp cao Iran cho biết 'hoàn toàn không có tiến triển nào' trong các nỗ lực hồi sinh thỏa thuận tạm thời đã đạt được vào tháng 6/2026 .

Cuộc tấn công chết người đầu tiên của Houthi nhắm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ

Vào ngày 11/8/2026, lực lượng Houthi đã tấn công tàu chở hàng Tihamah (mang cờ Tanzania, thuộc sở hữu của Ai Cập) tại eo biển Bab el-Mandeb bằng ba tên lửa đạn đạo . Vụ tấn công đã giết chết 6 người - bốn thuyền viên (ba người Pakistan và một người Indonesia) và hai nhân viên cứu hộ thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng tên lửa 'double-tap' thứ hai trong quá trình hoạt động cứu hộ . Mười người khác bị thương . Đây là cuộc tấn công chết người đầu tiên của Houthi nhằm vào tàu thương mại kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu vào ngày 28/2/2026 . Con tàu đang chở hàng thực phẩm .

Tác động kinh tế và quân sự rộng khắp

Cuộc xung đột đã gây ra những hậu quả kinh tế sâu rộng:

• Giá dầu vẫn biến động mạnh: Brent crude chốt ở mức 88,98 USD/thùng vào ngày 12/8, với giá tăng 5% vào ngày 9/8 sau khi Mỹ và Iran đưa ra yêu sách bồi thường lẫn nhau . Goldman Sachs ước tính Brent sẽ duy trì trong khoảng 80–90 USD cho đến khi có sự rõ ràng về một thỏa thuận với Iran hoặc một sự leo thang lớn .
• Gián đoạn năng lượng toàn cầu: Saudi Aramco báo cáo rằng chiến tranh đã khiến thị trường toàn cầu thiệt hại 2,6 tỷ thùng dầu kể từ tháng 2/2026 . Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo rằng kho dự trữ dầu toàn cầu đang cạn kiệt nhanh chóng .
• Thiệt hại kinh tế rộng hơn: Xung đột đã đẩy lạm phát và lãi suất thế chấp ở Mỹ tăng cao, dẫn đến việc phân phối nhiên liệu theo hạn ngạch ở châu Á và châu Phi, và làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên nhiều châu lục .
• Hoạt động quân sự: Quân đội Mỹ đã tấn công một tàu container tìm cách xâm phạm phong tỏa của Iran. Tư lệnh lực lượng biên phòng Iran bác bỏ mọi khả năng về một cuộc tấn công mặt đất của Mỹ nhằm vào Iran .

Sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ sang gây áp lực kinh tế

Đến giữa tháng 8/2026, Trump báo hiệu một sự xoay trục chiến lược lớn từ các cuộc không kích quy mô lớn sang gây áp lực kinh tế để kết thúc chiến tranh . Trong một loạt các cuộc phỏng vấn, Trump mô tả cách tiếp cận của mình là 'chơi nhỏ' (low-keying it), nói rằng chính quyền đang theo dõi sức ép kinh tế gia tăng lên Iran thay vì phát động các chiến dịch quân sự mới . Ông đặt ra sự lựa chọn giữa việc để Tehran 'thất bại về kinh tế' hoặc 'đánh chúng thật mạnh' . Chính quyền đang đặt cược rằng nhiều tháng ném bom đã đẩy Iran đến điểm mà các biện pháp trừng phạt tăng cường và phong tỏa hải quân có thể buộc nước này phải đầu hàng . Các nhà phê bình chỉ ra rằng Trump bắt đầu cuộc chiến với lập luận rằng 50 năm áp lực kinh tế đã thất bại - và hiện đang chứng kiến ông quay trở lại chiến lược tương tự .