Hai thảm họa tràn dầu song song: Vệt dầu loang ở đảo Qeshm của Iran và tàu chở dầu 'hạm đội ma' Caroline Bezengi ngoài khơi Oman

2. Thảm họa tràn dầu Caroline Bezengi (Oman, Biển Ả Rập)

• Tàu chở dầu: Caroline Bezengi, một tàu chở dầu thô Suezmax chở khoảng 800.000–1 triệu thùng dầu thô của Nga, hoạt động như một phần của "hạm đội ma" – những tàu chịu trừng phạt, có chủ sở hữu, cờ và bảo hiểm không rõ ràng .
• Dòng thời gian: Tàu mắc cạn trên đá gần quần đảo Hallaniyat của Oman vào tháng 6/2026. Rò rỉ bắt đầu từ cuối tháng 7 và tăng tốc trong suốt tháng 8 .
• Quy mô thảm họa:
  • Đến ngày 10/8, vệt dầu loang bao phủ khoảng 390–400 km2 (150 dặm vuông) .
  • Đến ngày 13/8, Greenpeace ước tính vệt dầu loang đã mở rộng tới khoảng 1.300 km2 (500 dặm vuông) .
  • Ngày 12/8, dầu đã tới bờ biển đất liền Oman tại Ras Madrakah, đe dọa tới 40 km (25 dặm) đường bờ biển .
  • Vệt dầu loang đã tới đảo Qibliyah bên trong một khu bảo tồn biển, gây nguy hiểm cho cá voi lưng gù Biển Ả Rập và các loài chim biển .
• Nỗ lực cứu hộ: Một công ty Anh đã được thuê vào giữa tháng 8 để cứu hộ tàu và ngăn chặn sự cố tràn dầu, nhưng điều kiện gió mùa khắc nghiệt đã cản trở nghiêm trọng các nỗ lực này .

Chiến lược địa chính trị của Iran: Lợi dụng vấn đề môi trường làm đòn bẩy

Iran đang sử dụng rõ ràng vụ ô nhiễm dầu tại Qeshm để đưa vấn đề bảo vệ môi trường vào trung tâm của các cuộc đàm phán rộng hơn về eo biển Hormuz – nơi gần như đã bị đóng cửa đối với giao thông hàng hải thông thường kể từ khi chiến dịch quân sự Mỹ-Israel chống Iran bắt đầu vào đầu năm 2026.

Các tuyên bố và yêu sách chính

1. Bảo vệ môi trường là điều kiện cốt lõi cho bất kỳ thỏa thuận eo biển nào

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei ngày 13/8 đã kêu gọi đưa vấn đề bảo vệ môi trường trở thành "phần cốt lõi" của bất kỳ thỏa thuận quản lý eo biển Hormuz nào trong tương lai, viện dẫn nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" để đòi bồi thường . Tehran cảnh báo về sự suy thoái môi trường ở eo biển và yêu cầu bồi thường từ những bên chịu trách nhiệm .

2. Mở lại eo biển Hormuz đi kèm danh sách 6 điều kiện địa chính trị rộng lớn

Ngày 8/8, Mohammad Bagher Zolghadr, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đã công bố công khai một loạt yêu cầu mà Mỹ phải đáp ứng trước khi eo biển có thể mở lại . Các điều kiện bao gồm:

3. Giải phóng tài sản bị phong tỏa

Các quan chức Iran cũng yêu cầu giải phóng tài sản của Iran bị đóng băng trong các ngân hàng nước ngoài như một phần của bất kỳ thỏa thuận mở lại nào .

Logic chiến lược

Bằng cách đan xen cuộc khủng hoảng môi trường tại Qeshm vào lập trường đàm phán về eo biển Hormuz, Tehran đạt được một số mục tiêu:

• Đóng khung đạo đức: Iran tự định vị mình là người bảo vệ môi trường của tuyến đường thủy, đổ lỗi cho "sự xâm lược nước ngoài" (các cuộc tấn công quân sự Mỹ/Israel nhằm vào tàu chở dầu) là nguyên nhân gây ô nhiễm, và yêu cầu một khuôn khổ pháp lý "người gây ô nhiễm phải trả tiền" .
• Đòn bẩy chống lại Mỹ: Eo biển Hormuz là điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới (khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua đây). Việc duy trì đóng cửa eo biển này gây ra chi phí khổng lồ cho nền kinh tế toàn cầu, mang lại cho Iran sức mạnh đàm phán không cân xứng .
• Kết hợp nhiều vấn đề: Iran từ chối tách rời việc mở lại eo biển khỏi cuộc chiến rộng hơn, sự hiện diện quân sự của Mỹ, các lệnh trừng phạt, và thậm chí cả các cuộc xung đột ở Gaza và Lebanon – yêu cầu một sự tái thiết lập toàn diện trong khu vực thay vì một thỏa thuận hàng hải hẹp .

Tình hình hiện tại

Tính đến giữa tháng 8/2026, eo biển Hormuz về cơ bản vẫn đóng cửa đối với giao thông thương mại. Iran và Oman đã báo hiệu rằng họ đang tiến gần tới một thỏa thuận khung về quản lý chung tuyến đường thủy này, nhưng các quan chức Iran nhấn mạnh rằng eo biển sẽ không mở cửa hoàn toàn cho đến khi Mỹ đồng ý với danh sách các điều kiện của họ – mà chính quyền Trump cho đến nay vẫn bác bỏ .