Kịch bản 'tắc nghẽn kép' đẩy phí kênh đào Panama lên đỉnh cao chưa từng thấy

Phí đấu giá suất qua kênh đào Panama (Panama Canal) trong tháng 8/2026 đã lập kỷ lục trung bình 1,1 triệu USD mỗi suất – gấp hơn 16 lần so với cùng kỳ năm 2025 – do một cuộc khủng hoảng kép: việc đóng cửa eo biển Hormuz (Strait of Hormuz) sau chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, và hạn hán do hiện tượng El Niño khiến mực nước hồ Gatun (Gatun Lake) xuống thấp, buộc phải áp dụng các giới hạn mớn nước nghiêm ngặt và cắt giảm số lượt tàu qua kênh mỗi ngày, đẩy cuộc cạnh tranh giành suất khan hiếm lên mức chưa từng có . Trong những trường hợp cực đoan nhất, các chủ tàu đã phải trả tới 4 triệu USD cho một suất ưu tiên duy nhất .

Nguyên nhân nào dẫn đến kỷ lục 1,1 triệu USD?

Cú sốc cầu – Đóng cửa eo biển Hormuz: Sau khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran vào ngày 28/2/2026, Iran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền, khiến eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt của thế giới – bị đóng cửa trên thực tế . Bảo hiểm hàng hải trở nên khan hiếm hoặc đắt đỏ, và lưu lượng qua eo biển giảm mạnh (có ngày chỉ còn 3 tàu hàng hóa) . Không thể nhập khẩu dầu thô Trung Đông qua Hormuz, các nhà máy lọc dầu và khách hàng châu Á buộc phải chuyển hướng sang dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ vùng Vịnh Mexico của Mỹ, nguồn hàng phải đi qua kênh đào Panama, tạo ra cơn sốt nhu cầu đột biến .

Cú sốc cung – Hạn hán El Niño: Một đợt El Niño mạnh đang phát triển đã làm mực nước hồ Gatun – hồ chứa nước ngọt cung cấp cho hệ thống âu tàu của kênh đào Panama – giảm mạnh . Cơ quan Quản lý kênh đào Panama (ACP) đã phải áp đặt các đợt cắt giảm mớn nước (draft) đối với tàu Neopanamax kể từ tháng 6/2026. Mớn nước tối đa giảm từ khoảng 50 feet (≈15,2 mét) xuống còn 49 feet (≈14,9 mét) vào cuối tháng 7, dự kiến hạ xuống 48,5 feet (≈14,8 mét) vào ngày 15/8, tiếp tục xuống 48 feet (≈14,6 mét) vào ngày 26/8 và 47,5 feet (≈14,5 mét) vào ngày 3/9 . Năng lực thông qua mỗi ngày cũng bị cắt giảm từ 36 xuống 34 tàu, bắt đầu từ ngày 25/7 .

Kết quả: Cầu tăng vọt trong khi nguồn cung bị thắt chặt. Các cuộc đấu giá hàng ngày – nơi các chủ tàu trả giá để chen vào suất sớm, với giá khởi điểm từ 15.000 USD đến 55.000 USD tùy loại tàu – đã tăng phi mã . Giá trung bình một suất đấu giá đầu tháng 8/2026 lên tới 1,1 triệu USD, và có tàu đã trả tới 4 triệu USD .

Tác động tổng hợp chi tiết

Tác động	Diễn giải chi tiết
Chi phí quá cảnh	Giá đấu giá trung bình: 1,1 triệu USD (gấp 16 lần năm trước). Suất cho tàu lớn Neopanamax đạt trung bình 2,5 triệu USD, có trường hợp trả tới 4 triệu USD .
Thời gian chờ đợi	Với số lượt qua kênh giảm còn 34 tàu/ngày và nhu cầu tăng vọt, hàng chờ kéo dài. Giá đấu giá phản ánh mức độ sẵn sàng trả hàng triệu USD để tránh bị chậm trễ nhiều tuần .
Hạn chế mớn nước	Mớn nước tối đa cho tàu Neopanamax giảm từ 50 feet xuống 49 feet (24/7), rồi còn 48,5 feet (15/8), 48 feet (26/8) và 47,5 feet (3/9), buộc tàu phải chở ít hàng hơn mỗi chuyến .
Phụ phí của hãng tàu	MSC (Mediterranean Shipping Company) áp dụng Phụ phí Kênh đào Panama (Panama Canal Surcharge) 100 USD/TEU từ 19/8 cho tuyến châu Á đi Bờ Đông và Vùng Vịnh Mỹ. CMA CGM tăng phụ phí lên 100 USD/TEU từ tháng 7, và sau đó thông báo áp dụng Hệ số điều chỉnh Kênh đào Panama (Panama Canal Adjustment Factor) lên tới 500 USD/TEU từ 10/9 .
Ảnh hưởng chuỗi cung ứng toàn cầu	Xuất khẩu dầu thô và LNG của Mỹ sang châu Á buộc phải đi qua kênh đào Panama với chi phí cao hơn nhiều. Việc đóng cửa eo Hormuz cũng làm gián đoạn thị trường dầu mỏ toàn cầu; Quốc hội Iran đang xem xét dự luật cấm tàu Mỹ/Israel qua eo biển và thu phí 7% giá trị hàng hóa đối với các tàu khác . Lưu lượng qua Hormuz gần như bằng 0, buộc các tuyến vận tải phải vòng qua châu Phi hoặc kẹt ở kênh đào Panama, làm tắc nghẽn thêm .

Những bất ổn và lưu ý chính

AGC đã tuyên bố vào tháng 4/2026 rằng mức phí đấu giá triệu USD phản ánh "sự gia tăng nhu cầu tạm thời" chứ không phải tắc nghẽn hệ thống, và đến tháng 5/2026, cơ quan này cho biết không có kế hoạch hạn chế tàu thuyền trong phần còn lại của năm . Tuy nhiên, các biện pháp hạn chế vào tháng 8 và việc Hormuz tiếp tục đóng cửa cho thấy tình hình đã trở nên tồi tệ hơn so với dự báo ban đầu.

Diễn biến của xung đột Iran và khả năng eo biển Hormuz mở cửa trở lại vẫn là biến số quan trọng nhất. Việc hạ nhiệt căng thẳng có thể làm giảm mạnh nhu cầu qua kênh đào Panama, trong khi leo thang xung đột có thể đẩy giá đấu giá lên cao hơn nữa.

Tình trạng hạn hán diễn ra theo mùa. ACP từng nói sẽ không áp đặt hạn chế nếu El Niño xuất hiện, nhưng mực nước hồ giảm đã buộc họ phải hành động. Điều này cho thấy nguồn cung nước ngọt vẫn là nút thắt cổ chai cốt lõi đối với năng lực của kênh đào Panama, bất kể nhu cầu có thế nào .

Kết luận: Mức kỷ lục 1,1 triệu USD là sản phẩm trực tiếp của hai cuộc khủng hoảng tại các điểm nút chiến lược – một về địa chính trị (việc đóng cửa Hormuz làm chuyển hướng dòng dầu mỏ sang kênh đào Panama) và một về khí hậu (hạn hán El Niño làm suy giảm năng lực của kênh đào) – tạo ra sự mất cân bằng cung cầu chưa từng thấy, đẩy chi phí vận chuyển lên cao kỷ lục, kích hoạt các khoản phụ phí từ hãng tàu, giảm khối lượng hàng hóa trên mỗi chuyến tàu, và gây thêm chi phí cũng như sự chậm trễ đáng kể cho chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là xuất khẩu dầu thô và LNG của Mỹ sang châu Á.