Bùng phát Ebola 2026 tại Congo: Dịch bệnh nằm ngoài tầm kiểm soát, thiếu vắc xin cho chủng Bundibugyo nguy hiểm

Chủng Bundibugyo: 'Kẻ thù' hiếm gặp và khác biệt

Khác với chủng Zaire ebolavirus phổ biến (loại đã có vắc xin Ervebo được cấp phép), đợt dịch này do vi rút Bundibugyo (BDBV) gây ra, một loài ebolavirus hiếm gặp được phát hiện lần đầu tại Uganda vào năm 2007 . Điều đáng lo ngại là hiện chưa có bất kỳ loại vắc xin hay thuốc đặc trị nào cho chủng này, buộc chiến dịch ứng phó phải hoàn toàn dựa vào chăm sóc hỗ trợ, phát hiện sớm và truy vết tiếp xúc nghiêm ngặt . Phân tích bộ gen từ 22 bệnh nhân tại DRC và Uganda, được công bố trên tạp chí Nature Medicine ngày 11/8, xác nhận chủng vi rút năm 2026 là một biến thể mới hoàn toàn khác về mặt di truyền, tách biệt với các chủng Bundibugyo từng xuất hiện năm 2007 và 2012, cho thấy đây là một sự kiện lây truyền mới từ động vật sang người .

Lan truyền thầm lặng và mở rộng địa lý

Dịch chính thức được công bố vào ngày 15/5/2026, nhưng các bằng chứng cho thấy vi rút đã lưu hành âm thầm từ ít nhất đầu tháng 1/2026, khởi phát từ cái chết của một phụ nữ . Tâm dịch tập trung ở các tỉnh phía đông gồm Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu, sau đó lan sang Haut-Uele và Tshopo . Uganda ghi nhận 2 ca nhập cảnh tại Kampala vào cuối tháng 5, với tổng cộng khoảng 20 ca, nhưng nước này đã kiểm soát dịch hiệu quả hơn nhờ giám sát biên giới nhanh chóng và tuyên bố kết thúc ổ dịch vào ngày 28/7 .

Thử nghiệm vắc xin và điều trị: Cuộc chạy đua với thời gian

Ngày 4/8, WHO thông báo các thử nghiệm về thuốc điều trị và vắc xin thử nghiệm cho chủng Bundibugyo đang "tiến triển nhanh chóng" . Một thử nghiệm điều trị do WHO bảo trợ đang hoạt động tại ba cơ sở tại tỉnh Ituri . Một thử nghiệm vắc xin Giai đoạn 1 đặc hiệu cho chủng Bundibugyo (lần đầu tiên trên thế giới) đã bắt đầu tại Anh từ ngày 24/7, và một thử nghiệm thứ hai khởi động tại Canada . Đáng chú ý, ngày 7/8, các chuyên gia vắc xin của WHO khuyến nghị tiến hành thử nghiệm trên người quy mô lớn đối với vắc xin Ervebo hiện có, nhằm kiểm tra xem nó có mang lại khả năng bảo vệ chéo chống lại chủng Bundibugyo hay không, dựa trên dữ liệu ban đầu từ động vật . Tuy nhiên, kết quả của các thử nghiệm này dự kiến sẽ còn nhiều tháng nữa mới có .

Truy vết tiếp xúc và thách thức ngăn chặn

Truy vết tiếp xúc vẫn là mắt xích yếu nhất. Tỷ lệ này từng được cải thiện từ khoảng 25% lên 45% vào đầu tháng 6, nhưng hiện tại vẫn quá thấp so với mục tiêu 90-95% cần thiết để ngăn chặn lây nhiễm . Đến ngày 5/8, tỷ lệ truy vết chỉ đạt 78,4%, vẫn dưới mục tiêu 95% . Cập nhật ngày 13/8 của WHO cho thấy các chuỗi lây nhiễm tiềm ẩn đang được thúc đẩy bởi các bệnh nhân ở giai đoạn cuối không được chăm sóc, và các ca tử vong vẫn xảy ra bên ngoài các cơ sở y tế . Những trở ngại lớn bao gồm xung đột vũ trang, di cư hàng loạt, sự ngờ vực của cộng đồng và nạn đói trầm trọng ở miền đông DRC, tạo ra thứ mà người đứng đầu WHO Tedros mô tả là "sự va chạm thảm khốc giữa dịch bệnh và xung đột" .

Phản ứng quốc tế

WHO đang mở rộng giám sát, xét nghiệm, truy vết, chăm sóc lâm sàng và chuẩn bị xuyên biên giới . Ngày 6/8, WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) đã kêu gọi hành động khẩn cấp do cộng đồng dẫn đầu . Một kế hoạch liên lục địa kéo dài sáu tháng đặt mục tiêu huy động 518 triệu USD theo cách tiếp cận "Một Phản ứng" .