Căng thẳng leo thang: Maroc và Tây Ban Nha siết chặt biên giới Ceuta, Melilla trước kế hoạch vượt biên hàng loạt

Tình hình an ninh tại biên giới Ceuta và Melilla trước ngày 15/8

Cả Maroc và Tây Ban Nha đã nhanh chóng tăng cường an ninh dọc biên giới Ceuta và Melilla để đối phó với lời kêu gọi vượt biên hàng loạt trên mạng xã hội vào ngày 15/8. Động thái này diễn ra sau làn sóng di cư chết chóc hồi cuối tháng 7, khi khoảng 72.000 người di cư đã cố gắng tràn vào Ceuta chỉ trong hai ngày (30-31/7) và ít nhất 72-86 người thiệt mạng ở phía Tây Ban Nha .

Các biện pháp của Maroc

• Triển khai hàng nghìn lực lượng an ninh — cảnh sát và hiến binh — tăng cường các trạm kiểm soát tại lối vào các thị trấn gần biên giới, bao gồm Fnideq (giáp Ceuta) .
• Lắp đặt các rào chắn mới và tăng cường tuần tra dọc biên giới .
• Bắt giữ một nhóm người bị tình nghi kích động vụ vượt biên ngày 15/8 qua mạng xã hội .
• Đưa ra cảnh báo công khai sẽ truy tố cả người tổ chức lẫn người tham gia bất kỳ âm mưu vượt biên trái phép nào .

Các biện pháp của Tây Ban Nha

• Lực lượng Bảo vệ Dân sự (Civil Guard) đang điều tra về kế hoạch vượt biên ngày 15/8 dựa trên đánh giá nội bộ các lời kêu gọi trên mạng xã hội .
• Các cửa khẩu biên giới vẫn đóng — Lực lượng Bảo vệ Dân sự Tây Ban Nha tái khẳng định biên giới sẽ tiếp tục bị phong tỏa .
• Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha Margarita Robles xác nhận việc đóng cửa biên giới và sự hiện diện liên tục của quân đội .
• Ngoại trưởng José Manuel Albares công khai cảnh báo người di cư: "Đừng liều mạng trong một cuộc phiêu lưu chắc chắn thất bại" .
• Tây Ban Nha đã triển khai quân đội đến Ceuta từ cuối tháng 7 để tăng cường an ninh sau làn sóng đầu tiên .

Hệ lụy chính trị

• Tranh chấp chủ quyền leo thang. Tây Ban Nha thẳng thừng bác bỏ việc thảo luận về chủ quyền của Ceuta và Melilla với Maroc, từ chối mở ra một cuộc đối thoại về vị thế của các vùng đất này ngay cả khi Rabat gây sức ép .
• EU rạn nứt đoàn kết. Cuộc khủng hoảng gây báo động ở một số quốc gia thành viên EU, với Ý phản ứng bằng cách đình chỉ thỏa thuận Schengen với Tây Ban Nha . Ủy ban châu Âu khen ngợi "phản ứng nhanh chóng" của Tây Ban Nha trong khi khối này vẫn bị chia rẽ về vấn đề chia sẻ gánh nặng .
• Chính phủ Tây Ban Nha chịu áp lực. Thủ tướng Pedro Sánchez gọi làn sóng tháng 7 là "sự vi phạm toàn vẹn lãnh thổ của Tây Ban Nha" và đổ lỗi cho các băng nhóm buôn người . Cuộc khủng hoảng làm gia tăng tranh luận chính trị về chính sách di cư, đặc biệt sau phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha rằng những người di cư bị chặn trên biển không thể bị trục xuất ngay lập tức — phán quyết được xem là chất xúc tác cho làn sóng tháng 7 .
• Maroc dùng di cư làm đòn bẩy chính trị. Việc dỡ bỏ các rào chắn và trạm kiểm soát biên giới trong làn sóng tháng 7 làm dấy lên nghi ngờ rằng chính quyền Maroc cố tình nới lỏng kiểm soát biên giới, một chiến thuật Rabat từng sử dụng trong các tranh chấp trước đây với Madrid (đặc biệt vào năm 2021 liên quan đến Tây Sahara) .

Vấn đề nhân quyền

• Giai đoạn chết chóc nhất trong nhiều năm. Số người chết dao động: Reuters đưa tin 72 người chết ở phía Tây Ban Nha tính đến ngày 2/8 ; lãnh đạo Ceuta sau đó cho biết có ít nhất 100 người chết tổng cộng, bao gồm cả hai bên biên giới . Nhiều người chết đuối khi cố bơi vòng qua hàng rào biên giới.
• Quá tải và căng thẳng nhân đạo. Từ 3.000 đến 5.000 người di cư vẫn còn ở Ceuta nhiều ngày sau làn sóng tháng 7, các trung tâm tiếp nhận quá tải phải vật lộn để đáp ứng . Tây Ban Nha dự kiến chuyển trẻ vị thành niên di cư vào đất liền để giảm bớt điều kiện khó khăn .
• Nguy cơ thiệt hại thêm về người. Các nhóm nhân quyền cảnh báo rằng phản ứng quân sự hóa và biên giới đóng cửa đẩy người di cư vào những tuyến đường nguy hiểm hơn — bơi dọc bờ biển đầy đá hoặc cố gắng leo qua hàng rào kiên cố — thay vì ngăn chặn việc vượt biên.
• Lo ngại về việc EU 'ngoại hóa' biên giới. Cuộc khủng hoảng làm sống lại cuộc tranh luận về việc EU dựa dẫm vào Maroc như một lính canh biên giới, với các tổ chức nhân quyền chỉ trích khối này vì đã 'outsource' kiểm soát di cư cho một quốc gia có thành tích nhân quyền kém cỏi trong việc đối xử với người di cư.

Kết luận: Maroc và Tây Ban Nha đã triển khai hàng nghìn lực lượng an ninh, rào chắn và trạm kiểm soát mới trước ngày 15/8, đồng thời bắt giữ những kẻ tình nghi kích động và cảnh báo người di cư không nên cố vượt biên. Cuộc khủng hoảng làm sâu sắc thêm tranh chấp chủ quyền giữa Madrid và Rabat, gây căng thẳng trong chính trị di cư của EU, và dẫn đến sự cố biên giới chết chóc nhất trong nhiều thập kỷ tại khu vực biên giới Tây Ban Nha-Maroc, với ít nhất 72-100 người thiệt mạng.