Eo Biển Hormuz Và Cái Giá 20 Tỷ USD: Vì Sao Cánh Cửa Dầu Mỏ Toàn Cầu Vẫn Đóng Chặt Sau 5 Tháng Xung Đột?

Các nhà phân tích địa chính trị và năng lượng mô tả yêu sách này như một chế độ "bảo kê kiểu mafia" mà Mỹ và các nước láng giềng vùng Vịnh sẽ không bao giờ chấp nhận. Điều này đồng nghĩa với việc bế tắc có thể kéo dài vô thời hạn, hoặc Iran cuối cùng sẽ phải chấp nhận một khoản tiền nhỏ hơn . Quốc hội Iran đã thông qua kế hoạch thực thi mức phí này thông qua "các thỏa thuận an ninh để bảo vệ" eo biển, và theo truyền thông Iran, Tehran sẽ thẩm định và phê duyệt tàu thuyền trước khi cho phép đi qua .

Tính Hợp Pháp: Bị Coi Là Bất Hợp Pháp

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), tàu thuyền có quyền "quá cảnh" qua các eo biển được sử dụng cho hàng hải quốc tế, bao gồm cả Hormuz. Điều 38 đảm bảo quyền đi qua không bị cản trở, và Điều 26(2) chỉ cho phép các quốc gia ven biển thu phí đối với các dịch vụ cụ thể đã thực hiện chứ không phải cho quyền đi qua đơn thuần .

Một phân tích pháp lý được bình duyệt trên tạp chí Taylor & Francis lập luận rằng loại phí này là bất hợp pháp dựa trên ba căn cứ độc lập: vi phạm Điều 26 của UNCLOS, chống lại nguyên tắc tập quán quốc tế về hàng hải không bị cản trở (được khẳng định trong vụ Corfu Channel), và lạm dụng thẩm quyền quản lý của quốc gia ven biển .

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã tuyên bố không có cơ sở pháp lý nào cho việc thu phí bắt buộc ở eo biển Hormuz . Một liên minh các chủ tàu toàn cầu đã gửi thư lên Liên Hợp Quốc và IMO cảnh báo rằng phí quá cảnh bắt buộc sẽ "phá vỡ" quyền tự do hàng hải, nền tảng của thương mại toàn cầu .

Oman, quốc gia ven biển còn lại nằm trên eo biển, đã kiên quyết phản đối chế độ thu phí bắt buộc, cho rằng nó mâu thuẫn với luật pháp quốc tế, và thay vào đó đề xuất một mô hình thu phí tự nguyện dựa trên hệ thống của eo biển Malacca .

Tính Khả Thi và Bế Tắc Ngoại Giao

Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio đã tuyên bố Iran "sẽ không được phép" thu phí trong bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào, và các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh cũng phản đối . Điều này khiến yêu sách tối đa của Iran trở nên bất khả thi trong các cuộc đàm phán hiện tại.

Xung đột Mỹ-Iran bắt đầu từ ngày 28/2/2026. Iran tuyên bố đóng cửa eo biển từ ngày 4/3 bằng thủy lôi, các cuộc tấn công hải quân và các mối đe dọa khiến bảo hiểm trở nên đắt đỏ và thủy thủ không dám đi qua . Ngày 17/6, hai bên ký Biên bản ghi nhớ (MOU) dỡ bỏ phong tỏa và cho phép tàu thuyền đi qua miễn phí trong 60 ngày . Tuy nhiên, thỏa thuận đã sụp đổ, và đến ngày 14/7, Mỹ tái phong tỏa các cảng của Iran .

Tính đến giữa tháng 8/2026, eo biển vẫn đóng cửa. Lưu lượng tàu thuyền đã giảm xuống còn khoảng 6 tàu mỗi ngày . Iran tuyên bố eo biển sẽ vẫn đóng cửa cho đến khi Mỹ thay đổi hành vi .

Tác Động Lên Thị Trường Dầu Mỏ

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cắt giảm dự báo nguồn cung dầu năm 2026 tới 4,3 triệu thùng mỗi ngày, mức sâu nhất trong năm . Trước chiến tranh, khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu và một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua eo biển này .

Giá dầu biến động mạnh. Dầu Brent đã giảm xuống dưới 100 USD/thùng trong thời gian ngừng bắn ngắn ngủi, sau đó tăng vọt lên mức cao nhất trong một tháng khi lệnh phong tỏa được tái áp đặt, và tiếp tục xu hướng tăng trong tháng 8 khi hy vọng về một thỏa thuận tan biến .

Kết Luận

Eo biển Hormuz đang đóng cửa trên thực tế. Iran muốn thu khoảng 20 tỷ USD mỗi năm như một điều kiện để mở cửa trở lại, nhưng gần như tất cả các chuyên gia pháp lý, IMO, các nước vùng Vịnh và Mỹ đều coi yêu sách này là bất hợp pháp và không thể chấp nhận. Thỏa thuận ngừng bắn tháng 6/2026 đã sụp đổ, và tính đến giữa tháng 8, không có dấu hiệu nào cho thấy một thỏa thuận mới sẽ sớm đạt được. Thị trường dầu mỏ đang phải gánh chịu sự gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng nhất trong năm.