Khoảng Cách Việc Làm AI: Dự Đoán Của CEO Xa Rời Thực Tế?

Một số nhà nghiên cứu cho rằng các công ty có thể đang sử dụng AI như một cái cớ thuận tiện để tái cấu trúc theo thông lệ. Oxford Economics và Fortune phát hiện ra rằng "các công ty dường như không thay thế người lao động bằng AI trên một quy mô đáng kể" và họ có thể viện dẫn AI để biện minh cho các vụ sa thải vốn dĩ đã được lên kế hoạch .

Các cuộc khảo sát khác vẽ nên một bức tranh ít ảm đạm hơn nhiều. Khảo sát CEO Hoa Kỳ 2026 của KPMG cho thấy chưa đến 10% CEO của các công ty lớn tại Mỹ có kế hoạch cắt giảm việc làm do AI trong năm nay, trong khi hơn một nửa thực sự dự kiến sẽ mở rộng tuyển dụng nhờ vào các khoản đầu tư AI .

Việc làm đầu vào (Entry-Level) đang gánh chịu tác động thực sự

Trong khi sự dịch chuyển lao động tổng thể còn khiêm tốn, bức tranh thay đổi đáng kể khi nhìn vào những người lao động trẻ tuổi.

Phòng thí nghiệm Kinh tế Kỹ thuật số của Đại học Stanford, khi phân tích dữ liệu bảng lương ADP của hàng triệu lao động Mỹ đến tháng 6 năm 2026, đã tìm thấy "không có bằng chứng về sự dịch chuyển việc làm rộng khắp nền kinh tế" từ AI tạo sinh . Nhưng cùng một nghiên cứu cho thấy việc làm của người lao động từ 22–25 tuổi trong các ngành nghề chịu ảnh hưởng của AI đã giảm 16% so với những người lao động khác, trong khi những người lao động có kinh nghiệm vẫn ổn định .

Một tài liệu nghiên cứu của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ xác nhận sự "sụt giảm tức thì, đáng kể và dai dẳng" trong tuyển dụng lao động đầu vào (độ tuổi 22–24) tại các ngành công nghiệp chịu ảnh hưởng của AI sau khi ChatGPT ra mắt .

Gartner phát hiện ra rằng 22% Giám đốc Nhân sự (CHRO) báo cáo rằng có ít nhất một lãnh đạo doanh nghiệp trong tổ chức của họ đã ngừng tuyển dụng cho các vị trí đầu vào vì AI tự động hóa các nhiệm vụ thường do nhân viên cấp thấp đảm nhận . Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng đồng tình: tình trạng chậm lại trong tuyển dụng ở cấp đầu vào là "rõ ràng," mặc dù vai trò chính xác của AI vẫn còn đang được tranh luận .

Mô hình này—việc làm ổn định cho người lao động có kinh nghiệm, nhưng cơ hội giảm dần cho những người mới gia nhập thị trường—đại diện cho một sự thay đổi cấu trúc trong cách các công ty xây dựng kênh nhân tài của họ.

Đào tạo lại người lao động: Tích cực nhưng khiêm tốn và không đồng đều

Đào tạo lại (retraining) thường được đưa ra như một giải pháp cho những người lao động bị ảnh hưởng bởi AI. Bằng chứng cho thấy nó có ích, nhưng không nhiều như nhiều người hy vọng.

Một đánh giá lớn về 56 nghiên cứu ngẫu nhiên tại Mỹ, được Anthropic công bố vào tháng 8 năm 2026, cho thấy các chương trình đào tạo việc làm làm tăng tỷ lệ việc làm thêm 2–3 điểm phần trăm và thu nhập thêm khoảng 1.000 đô la mỗi năm . Đó là một tác động có ý nghĩa thống kê nhưng không mang tính đột phá.

Nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (New York Fed) trên 1,9 triệu khóa đào tạo nghề của lực lượng lao động Mỹ cho thấy lợi tức thu nhập trung bình hàng quý cho những người lao động bị ảnh hưởng bởi AI là khoảng 1.470 đô la, nhưng những người lao động được đào tạo cho các ngành nghề thâm dụng AI phải đối mặt với mức 'phạt' thu nhập lên tới 29% so với những người đồng nghiệp theo đuổi việc đào tạo tổng quát hơn . Nói cách khác, đào tạo cho một công việc AI thực sự mang lại thu nhập thấp hơn so với đào tạo cho một công việc không liên quan đến AI.

Hội đồng Cố vấn Kinh doanh (The Conference Board) báo cáo rằng hầu hết các tổ chức tập trung vào việc giúp nhân viên phát triển trong vai trò hiện tại của họ hơn là chuẩn bị cho họ cho các công việc trong tương lai . Một nghiên cứu riêng biệt cho thấy 35% nhân viên không được đào tạo về AI, và chỉ 18% trong số những người được đào tạo cảm thấy sẵn sàng làm việc độc lập .

Khoảng cách giữa ý định và thực thi vẫn còn rất lớn. Trong khi 74% tổ chức có kế hoạch nâng cao kỹ năng hoặc đào tạo lại nhân viên khi AI phát triển, và 87% báo cáo khoảng trống kỹ năng AI, thì hiệu quả thực tế của các chương trình này vẫn còn tụt hậu .

Kết luận chính

'Ngày tận thế việc làm' hàng loạt do AI mà các CEO dự báo đã không xảy ra. Thay vào đó, một sự đứt gãy có mục tiêu hơn đã xuất hiện: những người lao động trẻ và mới vào nghề đang mất dần cơ hội việc làm, trong khi những người lao động có kinh nghiệm phần lớn vẫn ổn định. Đào tạo lại có tác dụng nhưng mang lại lợi ích khiêm tốn, và đầu tư của doanh nghiệp vào việc chuẩn bị nhân sự cho tương lai vẫn còn không đồng đều. Câu chuyện thực sự về AI và việc làm trong năm 2026 không phải là về sa thải hàng loạt—mà là về sự bào mòn thầm lặng của kênh tuyển dụng lao động đầu vào.