Làn sóng đầu tư mới: Hãng xe Trung Quốc đổ bộ xây nhà máy tại châu Phi

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang nhanh chóng chuyển hướng từ xuất khẩu xe sang châu Phi sang xây dựng nhà máy ngay tại đây. Động lực chính đến từ sự sụt giảm doanh số nghiêm trọng tại thị trường nội địa, các rào cản thương mại gia tăng đối với hàng xuất khẩu, cùng sức hút mạnh mẽ từ các chính sách ưu đãi của chính phủ châu Phi. Sự thay đổi này được dự báo sẽ định hình lại bức tranh ngành công nghiệp ô tô của lục địa đen và mở rộng khả năng tiếp cận xe hơi cho hàng triệu người tiêu dùng châu Phi.

Cuộc khủng hoảng nội địa thúc đẩy xu hướng vươn ra toàn cầu

Thị trường ô tô Trung Quốc đã trải qua một giai đoạn suy thoái kéo dài, với doanh số xe chở khách nội địa giảm trong 10 tháng liên tiếp tính đến tháng 7 năm 2026 . Riêng trong tháng 7/2026, doanh số nội địa giảm 21,1% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ đạt khoảng 1,47 triệu xe . Hiệp hội Xe chở khách Trung Quốc (CPCA) đã cắt giảm dự báo tăng trưởng cho cả năm 2026 xuống mức giảm 14%, được coi là năm tồi tệ nhất kể từ năm 2021 . Nguyên nhân bao gồm môi trường kinh tế vĩ mô yếu kém, giá xăng dầu tăng cao và sự cạnh tranh khốc liệt khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp tại thị trường trong nước .

Trái ngược hoàn toàn, xuất khẩu trong cùng tháng đã tăng vọt 88,2%, đạt 923.000 xe . Trong nửa đầu năm 2026, doanh số nội địa giảm 20,2% trong khi xuất khẩu ô tô tăng 70,6%, lên tới 4,28 triệu xe . Với thị trường nội địa thu hẹp, các nhà sản xuất Trung Quốc buộc phải đẩy mạnh sang các thị trường nước ngoài .

Đồng thời, các rào cản thuế quan từ phương Tây đang gia tăng, bao gồm kế hoạch áp thuế lên tới 50% đối với xe điện Trung Quốc tại một số thị trường, khiến cho việc xuất khẩu trực tiếp trở nên kém khả thi và thúc đẩy sản xuất tại châu Phi .

Thương vụ mua lại nhà máy Rosslyn mang tính bước ngoặt của Chery

Ví dụ tiêu biểu nhất cho sự chuyển hướng này là việc Chery tiếp quản nhà máy lắp ráp cũ của Nissan tại Rosslyn, Pretoria, Nam Phi. Đây là thương vụ đầu tư nhà máy đơn lẻ lớn nhất của một hãng xe Trung Quốc tại lục địa đen.

• Mốc thời gian: Nissan công bố việc bán nhà máy vào tháng 1 năm 2026, Ủy ban Cạnh tranh Nam Phi phê duyệt vào tháng 6 năm 2026 và Chery chính thức tiếp quản vào ngày 3 tháng 7 năm 2026 .
• Những gì Chery mua lại: Bao gồm đất đai, nhà xưởng, thiết bị và một cơ sở dập kim loại liền kề. Chery cam kết giữ lại toàn bộ 692 nhân viên hiện tại với các điều khoản làm việc tương tự và tạo thêm gần 3.000 việc làm địa phương mới .
• Kế hoạch sản xuất: Chery sẽ chi hàng triệu USD để nâng cấp nhà máy trong vòng 12-18 tháng. Những chiếc xe đầu tiên, dự kiến ra khỏi dây chuyền lắp ráp vào giữa hoặc cuối năm 2027, sẽ bao gồm xe hybrid sạc điện, xe điện chạy pin (NEV) và các mẫu xe thuộc thương hiệu Jetour . Khi hoạt động hết công suất, nhà máy dự kiến có thể sản xuất 50.000 xe mỗi năm .
• Trung tâm xuất khẩu: Chery có kế hoạch sử dụng Rosslyn làm căn cứ để xuất khẩu sang các thị trường châu Phi và châu Âu .
• Đã là thương hiệu Trung Quốc số 1 tại Nam Phi: Ngay cả trước khi bắt đầu sản xuất nội địa, Chery đã trở thành thương hiệu xe Trung Quốc bán chạy nhất tại Nam Phi vào tháng 8 năm 2026, nhờ doanh số mạnh mẽ từ các dòng SUV chạy xăng nhập khẩu .

Chủ tịch Chery, Yin Tongyue, đã nói với Tân Hoa Xã rằng "nội địa hóa là chìa khóa cho sự tăng trưởng bền vững ở nước ngoài", nhấn mạnh sự hội nhập sâu hơn vào sự phát triển kinh tế địa phương .

Các nhà sản xuất Trung Quốc khác đang mở rộng tại châu Phi

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang áp dụng nhiều chiến lược nội địa hóa khác nhau trên khắp lục địa, không chỉ dừng lại ở xuất khẩu đơn thuần mà còn mua lại nhà máy, lắp ráp từ bộ linh kiện CKD/SKD (Completely Knocked Down/Semi Knocked Down) và hợp tác xây dựng nhà máy .

• Nam Phi và Ai Cập là trung tâm chính: Hai quốc gia này hiện là trung tâm chính của quá trình nội địa hóa ô tô Trung Quốc tại châu Phi, với nhiều thương hiệu thiết lập các cơ sở lắp ráp .
• Ghana: Đầu năm 2026, chính phủ Ghana thông báo đang phát triển quan hệ đối tác với Shenzhen New Jekyll và Chery của Trung Quốc để xây dựng các nhà máy lắp ráp xe điện .
• Geely, Dongfeng Fengxing, FAW: Các thương hiệu này đang mở rộng hoạt động lắp ráp tại châu Phi bằng cách sử dụng chiến lược lắp ráp linh kiện nội địa hóa (KD/CKD) . BAIC (Tập đoàn ô tô Bắc Kinh) cũng đã có nhà máy thành lập tại Nam Phi .
• Xu hướng chung: Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang đặt cược vào dân số tăng nhanh, tầng lớp trung lưu đang lên và nhu cầu ngày càng tăng đối với xe điện giá phải chăng của lục địa này .

Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ châu Phi

Một số chính phủ châu Phi đã ban hành các chính sách tạo ra môi trường thuận lợi cho các nhà máy xe điện và hybrid Trung Quốc.

• Ethiopia — Cấm xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch: Vào tháng 1 năm 2024, Ethiopia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm nhập khẩu xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch, đồng thời cắt giảm mạnh thuế nhập khẩu xe điện . Chính sách táo bạo này xuất phát từ nhu cầu tài khóa cấp thiết — chính phủ muốn ngừng chi ngoại tệ để trợ cấp nhiên liệu . Kết quả thật sâu sắc: riêng trong năm 2025, Ethiopia đã nhập khẩu 44.358 xe điện từ Trung Quốc . Xe điện mới hiện có giá cạnh tranh với xe xăng đã qua sử dụng, và tỷ lệ sử dụng xe điện đã tăng từ dưới 1% lên gần 6% tổng số xe trên đường . Chính phủ cũng đang xây dựng các trạm sạc cách nhau 50 km và đặt mục tiêu 500.000 xe điện vào năm 2030 .

• Nam Phi — Ưu đãi sản xuất trong nước: Kế hoạch tổng thể ô tô Nam Phi 2035 cung cấp các chương trình ưu đãi, bao gồm giảm giá cho xe được sản xuất trong nước, trực tiếp khuyến khích các công ty Trung Quốc xây dựng nhà máy tại địa phương . Quốc gia này cũng đặt mục tiêu tăng cường sản xuất và tỷ lệ nội địa hóa .

• Kế hoạch áp thuế nhập khẩu xe Trung Quốc: Trong một động thái mang tính hai mặt, Nam Phi được cho là đang xem xét áp thuế lên tới 50% đối với xe Trung Quốc nhập khẩu. Điều này sẽ là động lực thúc đẩy hơn nữa để Chery và các hãng khác lắp ráp tại địa phương nhằm tránh các chi phí này .

Điều này mở rộng khả năng tiếp cận xe cho người tiêu dùng châu Phi như thế nào

Việc chuyển từ nhập khẩu xe Trung Quốc sang xây dựng nhà máy Trung Quốc tại châu Phi mang lại những lợi ích đáng kể cho người tiêu dùng.

• Giá thấp hơn nhờ lắp ráp tại địa phương: Sản xuất xe tại địa phương, đặc biệt là thông qua lắp ráp từ bộ linh kiện CKD, giúp loại bỏ thuế nhập khẩu, chi phí vận chuyển và tránh được các đợt tăng thuế quan theo kế hoạch, dẫn đến giá bán lẻ thấp hơn đáng kể cho người tiêu dùng .
• Xe điện giá rẻ hơn: Các thương hiệu Trung Quốc đã là nguồn cung cấp xe điện giá phải chăng chủ yếu ở châu Phi. Việc Ethiopia giảm thuế cho xe điện, kết hợp với sản lượng từ các nhà máy Trung Quốc tăng lên, đã giúp xe điện mới hoàn toàn có giá cạnh tranh với xe xăng đã qua sử dụng — lần đầu tiên ở nhiều thị trường châu Phi .
• Sự đa dạng mẫu mã và dịch vụ tốt hơn: Các nhà máy địa phương đồng nghĩa với việc phụ tùng sẵn có hơn, mạng lưới dịch vụ hậu mãi mạnh mẽ hơn và xe có thể được thiết kế phù hợp hơn với điều kiện đường xá và sở thích của người tiêu dùng châu Phi .
• Sự xáo trộn thị trường xe cũ: Sự tràn vào của những chiếc xe Trung Quốc mới, giá cả phải chăng đang bắt đầu cạnh tranh và thay thế thị trường truyền thống của xe đã qua sử dụng nhập khẩu từ Nhật Bản, châu Âu và Mỹ, vốn đã thống trị đường phố châu Phi trong một thời gian dài .