Ai thực sự kiểm soát eo biển Hormuz?

Eo biển Hormuz, điểm thắt dài 21 dặm (khoảng 34 km) nối Vịnh Ba Tư ra đại dương mở, đang là tâm điểm của một cuộc đối đầu đa chiều kéo dài gần 6 tháng kể từ khi chiến tranh Mỹ-Iran nổ ra. Không bên nào có thể thực thi đầy đủ tuyên bố kiểm soát của mình đối với tuyến đường thủy mà qua đó thường có khoảng một phần năm nguồn cung dầu mỏ thế giới lưu thông. Dưới đây là phân tích về các tuyên bố cạnh tranh, thực tế trên thực địa và hệ lụy thị trường.

Lập trường của Mỹ: 'Chúng tôi sở hữu eo biển'

Tổng thống Donald Trump tuyên bố vào ngày 13 tháng 7 năm 2026 rằng Mỹ đang tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với Iran và sẽ được hoàn trả 20% giá trị toàn bộ hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz – biến nó thành một chế độ thu phí. 'Eo biển Hormuz ĐANG MỞ và sẽ vẫn MỞ, có Iran hay không,' Trump viết trên Truth Social, khẳng định quyền kiểm soát của Mỹ đối với tuyến đường thủy này . Mỹ đã tái áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với hoạt động vận chuyển liên quan đến Iran cùng ngày .

Tuy nhiên, lệnh phong tỏa không khôi phục được lưu thông bình thường. Ngược lại, các cuộc tấn công của Mỹ và các cuộc tấn công mới của Iran đã khiến hầu hết tàu thương mại tránh xa . Một khoảnh khắc hòa dịu ngắn ngủi xảy ra vào ngày 17 tháng 6 năm 2026 khi Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký một biên bản ghi nhớ (MOU) hứa hẹn lệnh ngừng bắn 60 ngày với việc 'dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân (của Mỹ)' và thông qua không bị cản trở, nhưng thỏa thuận đó đã sụp đổ .

Dự luật của Quốc hội Iran: Cấm tàu 'thù địch'

Vào ngày 6 tháng 8 năm 2026, một ủy ban quốc hội Iran đã bắt đầu xem xét một dự luật sơ bộ sẽ cấm các tàu của Mỹ, Israel và các nước 'thù địch' khác đi qua eo biển Hormuz. Dự thảo luật cũng đề xuất phạt vi phạm tới 20% giá trị hàng hóa của tàu và áp phí lên tới 7% đối với tàu thương mại không bị coi là thù địch .

Một đề xuất riêng được đưa ra vào tháng 7, có tên 'Hành động Chiến lược vì An ninh và Phát triển Bền vững của Eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư', cũng đã được các nhà lập pháp cứng rắn đệ trình .

Sáu điều kiện của Iran để mở cửa trở lại

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, Mohammad Baqer Zolqadr, đã đưa ra sáu điều kiện để mở cửa trở lại hoàn toàn tuyến đường thủy, theo truyền thông nhà nước :

1. Chấm dứt các mối đe dọa và xúc phạm của Mỹ đối với Iran
2. Chấm dứt chiến tranh của Mỹ và rút quân Mỹ khỏi khu vực
3. Dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ
4. Dỡ bỏ các lệnh trừng phạt
5. Mỹ bồi thường tài chính cho thiệt hại chiến tranh
6. Giải phóng tài sản của Iran

Ngoại trưởng Abbas Araghchi nhắc lại rằng thỏa thuận với Oman một mình sẽ không mở lại eo biển – Mỹ phải đáp ứng các điều kiện của Iran trước . Lực lượng Vệ binh Cách mạng riêng rẽ tuyên bố vào ngày 8 tháng 8 rằng việc mở cửa trở lại 'không phụ thuộc vào các cuộc đàm phán' mà chỉ phụ thuộc vào việc Mỹ chấp nhận các điều khoản của Iran .

Lưu thông hàng hải: Sụp đổ 97%

Lưu lượng tàu thuyền đã giảm mạnh so với mức trước chiến tranh. Trước các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran vào tháng 2 năm 2026, khoảng 70 tàu mỗi ngày chở dầu thô, nhiên liệu, khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) và các sản phẩm khác đã đi qua eo biển . Đến cuối tháng 5 năm 2026, số lần quá cảnh trung bình hàng ngày đã giảm xuống dưới 7, và trung bình dưới 6 tàu mỗi ngày . Một phân tích vệ tinh và AIS được bình duyệt công bố vào tháng 4 năm 2026 đã ghi nhận sự sụt giảm 97% trong hoạt động tàu thuyền qua eo biển trong tuần đầu tiên sau các cuộc tấn công .

Theo số liệu:

• Vào ngày 11 tháng 8 năm 2026, lưu lượng chỉ còn sáu tàu – bốn tàu chở hàng hóa bao gồm hai tàu chở sản phẩm dầu rỗng – so với mức trung bình 10 ngày là khoảng 11 tàu .
• Vào ngày 17 tháng 7, chỉ có ba tàu chở hàng hóa đi qua, thấp nhất kể từ tháng 5 .
• Trong những ngày trước chiến tranh, thường có khoảng 130 đến 140 tàu đi qua eo biển mỗi ngày .

Tác động đến thị trường dầu mỏ: Brent trên 89 USD

Giá dầu Brent đã tăng vọt lên trên 89 USD/thùng khi cuộc bế tắc kéo dài. Các biến động giá chính bao gồm:

• Vào ngày 12 tháng 8 năm 2026, dầu Brent giao dịch ở mức 89,67 USD/thùng, tăng 0,86% trong ngày và tăng phiên thứ sáu liên tiếp .
• Vào ngày 10 tháng 8, dầu Brent chốt ở mức 87,72 USD/thùng sau khi tăng 5% trong một ngày sau khi Iran và Mỹ đưa ra yêu cầu bồi thường .
• Vào ngày 2 tháng 8, dầu Brent chạm mức 90,12 USD/thùng sau một cuộc tấn công bằng tên lửa của Houthi làm gián đoạn thêm hoạt động vận chuyển .

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) đã nâng dự báo giá dầu Brent năm 2026 lên mức trung bình 86,81 USD/thùng, với lý do 'sự gián đoạn nghiêm trọng' cho đến tháng 8 .

Các cuộc đàm phán Iran-Oman: Hành lang vận chuyển hạn chế

Vào ngày 5 tháng 8 năm 2026, Iran và Oman đã đạt được thỏa thuận về tọa độ địa lý cho một tuyến đường vận chuyển mới, hạn chế qua eo biển Hormuz, và một thông báo chung đang được hoàn thiện . Thỏa thuận được đề xuất sẽ trao cho Iran quyền kiểm soát các tàu vào Vịnh Ba Tư qua eo biển – một nhượng bộ lớn, nếu được thực hiện .

Nhưng Iran đã nhiều lần nhấn mạnh rằng thỏa thuận này không phải là mở cửa trở lại. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei nói rằng thỏa thuận với Oman 'đang trên bờ vực được hoàn tất' chỉ khi các bên thứ ba không can thiệp , trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng khẳng định vào ngày 8 tháng 8 rằng việc mở cửa trở lại 'không liên quan đến các cuộc đàm phán Iran-Oman' . Tính đến ngày 10-11 tháng 8, Iran duy trì rằng eo biển sẽ vẫn đóng cửa cho đến khi Mỹ đáp ứng các điều kiện của nước này .

Bế tắc ngoại giao: Cả hai bên đều yêu cầu bồi thường

Cả hai bên hiện đang yêu cầu bồi thường từ phía bên kia. Vào ngày 11 tháng 8, Trump nói rằng Mỹ sẽ yêu cầu Iran bồi thường cho những cái chết và thương tích liên quan đến các cuộc xung đột trong nhiều thập kỷ, phản ánh yêu cầu bồi thường chiến tranh của Iran . Không có cuộc đàm phán trực tiếp Mỹ-Iran nào được nối lại.

Lệnh phong tỏa của Mỹ vẫn có hiệu lực trên lý thuyết, trong khi trên thực tế, eo biển phần lớn bị đóng cửa do sự kết hợp của các mối đe dọa từ Iran, các cuộc tấn công hải quân và sự miễn cưỡng của tàu thương mại khi mạo hiểm quá cảnh. Thỏa thuận hành lang Oman đưa ra một kênh hẹp tiềm năng, nhưng Iran đã nói rõ rằng họ sẽ không vận hành nếu không có các nhượng bộ rộng rãi hơn từ Mỹ – điều mà Washington vẫn chưa đưa ra.

Trong khi đó, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chịu áp lực nghiêm trọng, không có lối đi rõ ràng để mở lại tuyến đường thủy quan trọng chiến lược nhất thế giới.