Lần đầu tiên trên thế giới: Liệu pháp thực khuẩn thể CRISPR chữa khỏi siêu vi khuẩn kháng thuốc cho người

Lần đầu tiên trên thế giới: Liệu pháp thực khuẩn thể CRISPR chữa khỏi siêu vi khuẩn kháng thuốc cho người

Một bệnh nhân nam 65 tuổi từng ghép thận (năm 2023) bị nhiễm trùng dai dẳng do vi khuẩn Escherichia coli đa kháng thuốc. Vi khuẩn đã tiến triển thành malakoplakia — một bệnh lý hiếm gặp, nơi các tế bào miễn dịch không thể tiêu diệt vi khuẩn, khiến chúng tồn tại và nhân lên bên trong tế bào . Một khối u lớn (745 cm³) phát triển từ thành bàng quang và tuyến tiền liệt, cùng với các vết thương hở trên bụng .

Không còn kháng sinh nào hiệu quả, nhóm bác sĩ tại Đại học California, San Diego (do TS. Saima Aslam dẫn đầu) đã chuyển sang một liệu pháp thử nghiệm chưa từng được sử dụng trên người: SNIPR001, một cocktail gồm bốn loại thực khuẩn thể (bacteriophage) được trang bị hệ thống CRISPR-Cas, được thiết kế để tìm và tiêu diệt DNA của E. coli .

Diễn biến lâm sàng: Vết thương lành nhanh, khối u giảm 89%

Liệu pháp phage được truyền tĩnh mạch, bôi tại chỗ lên vết thương và tiêm trực tiếp vào khối u, kết hợp với kháng sinh, axit ascorbic và bethanechol . Đáp ứng diễn ra nhanh chóng và kéo dài:

Mốc thời gian	Kết quả lâm sàng
Trong vòng 1 tuần	Vết thương ở bụng bắt đầu lành; khối u giảm một nửa từ 745 cm³ xuống ~373 cm³
4 tuần	Một số vết thương lành hoàn toàn
8 tuần	Khối u giảm còn 373 cm³ trên hình ảnh chẩn đoán
12 tháng	Khối u giảm ~89% xuống còn 82 cm³; mẫu nước tiểu và mô không còn dấu hiệu nhiễm trùng
An toàn	Không có tác dụng phụ nguy hại nào được cho là do liệu pháp phage

Ca bệnh đã được công bố trên tạp chí Clinical Infectious Diseases vào ngày 11 tháng 8 năm 2026 .

Cơ chế hoạt động: Tiêu diệt trực tiếp và phá vỡ màng sinh học

CRISPR-armed phage hoạt động thông qua hai cơ chế phối hợp:

1. Tiêu diệt vi khuẩn trực tiếp: Phage tiêm vật chất di truyền của chúng vào tế bào E. coli. Bên trong, hệ thống CRISPR-Cas nhắm mục tiêu và cắt đứt các trình tự DNA cụ thể của vi khuẩn, gây chết tế bào nhanh chóng .
2. Phá vỡ màng sinh học (biofilm): Nghiên cứu trước đây của SNIPR Biome cho thấy CRISPR phage có thể tiêu diệt vi khuẩn trong các màng sinh học dày. Bằng cách phá vỡ các lớp bảo vệ này, nơi kháng sinh không thể xâm nhập, các phage có thể đã giúp kháng sinh phối hợp trở nên hiệu quả hơn — mặc dù sự hiệp đồng này chưa được kiểm chứng chính thức trong ca bệnh này .

Những hạn chế quan trọng

• Yếu tố gây nhiễu từ phác đồ điều trị kết hợp: Bệnh nhân đã bắt đầu một phác đồ mới gồm kháng sinh mạnh hơn và các thuốc khác 11 ngày trước khi dùng phage. Không rõ mức độ cải thiện đến từ một mình phage hay từ tác dụng hiệp đồng với kháng sinh mới .
• Một trường hợp cá biệt, không có nhóm chứng: Đây là một báo cáo n=1 sử dụng theo yêu cầu nhân đạo, không phải thử nghiệm có đối chứng. Tính khái quát hóa chưa được biết .
• Tính đặc hiệu của bệnh: Malakoplakia là một bệnh lý hiếm gặp do E. coli nội bào. Chưa rõ liệu phương pháp tương tự có hiệu quả với nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng đường tiết niệu hay các bệnh nhiễm E. coli khác hay không.
• Phức tạp trong sản xuất: Việc thiết kế phage, xác nhận tính đặc hiệu và sản xuất đạt tiêu chuẩn lâm sàng vẫn còn tốn kém và mất nhiều thời gian .

Bước tiếp theo cho liệu pháp thực khuẩn thể CRISPR

• Thử nghiệm Giai đoạn 1b/2a (đã tuyển đủ): SNIPR Biome đang thử nghiệm dạng uống của SNIPR001 trên bệnh nhân ung thư máu để ngăn ngừa nhiễm trùng huyết do E. coli .
• Mở rộng Giai đoạn 2a: Công ty cũng đang phát triển SNIPR001 cho các ca nhiễm E. coli đang hoạt động, ngoài dự phòng .
• Dữ liệu Giai đoạn 1 trước đó: Một thử nghiệm Giai đoạn 1 ngẫu nhiên, có đối chứng giả dược trên 36 tình nguyện viên khỏe mạnh (công bố trên The Lancet Microbe, tháng 3 năm 2026) cho thấy SNIPR001 an toàn, dung nạp tốt và chỉ khu trú ở đường tiêu hóa, không làm xáo trộn hệ vi sinh đường ruột bình thường .
• Tiềm năng nền tảng rộng hơn: Nền tảng CRISPR-medicine của SNIPR Biome có thể được điều chỉnh để nhắm mục tiêu các mầm bệnh đa kháng thuốc khác .

Kết luận

Ca bệnh này cung cấp bằng chứng thực tế đầu tiên trên người rằng liệu pháp thực khuẩn thể CRISPR có thể an toàn và mang lại cải thiện lâm sàng đáng kể cho bệnh nhân nhiễm E. coli đa kháng thuốc khi tất cả kháng sinh đã thất bại. Các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên chặt chẽ chính là bước quan trọng kế tiếp.