Ngũ cốc Nga lao đao: Xuất khẩu tháng 8 thấp nhất thập kỷ, Biển Đen ‘nóng’ trở lại

Gián đoạn vận chuyển ở Biển Đen và Biển Azov: Nguyên nhân cốt lõi

Động lực chính của sự sụp đổ xuất khẩu là sự gia tăng các cuộc tấn công quân sự nhằm vào tàu thuyền thương mại và cơ sở hạ tầng cảng ở Biển Đen và Biển Azov . Các cuộc tấn công này đã biến khu vực thành một điểm nghẽn thương mại nghiêm trọng. Các sự cố chính bao gồm:

• Vụ tấn công Taman Terminal: Vào ngày 29–30/7, máy bay không người lái (UAV) của Ukraine đã tấn công tổ hợp ga ngũ cốc Demetra-Holding Taman ở phía Nga của eo biển Kerch. Cơ sở nước sâu này có công suất bốc xếp hàng năm lên tới 5,5 triệu tấn . Cùng cuộc tấn công cũng phá hủy cầu cảng xuất khẩu dầu thực vật liền kề của EFKO .
• Biển Azov tê liệt: Nga đã buộc phải đình chỉ lưu thông qua Biển Azov sau các cuộc tấn công của Ukraine .
• Nga tăng cường bảo vệ: Bộ Giao thông Vận tải Nga ngày 3/8 cho biết đang tăng cường bảo vệ tàu thuyền ở lưu vực Azov-Biển Đen và phát triển các tuyến hàng hóa thay thế để ứng phó với "tình hình căng thẳng" .

Về phía Ukraine, tình hình cũng ảm đạm không kém. Trong hai tuần, không có tàu nào vào các cảng ở khu vực Odesa . Các tuyến xuất khẩu thay thế của Ukraine dự kiến sẽ không đạt công suất tối đa trước cuối tháng 8 và chỉ có thể xử lý khoảng một nửa sản lượng thông thường .

Nghịch lý thị trường nội địa: Thừa cung và giá giảm

Một nghịch lý kỳ lạ đã xuất hiện. Bất chấp lệnh phong tỏa xuất khẩu, Nga đã thu hoạch được một vụ mùa bội thu—hơn 72 triệu tấn ngũ cốc, trong đó có 60 triệu tấn lúa mì . Sự kết hợp giữa một vụ mùa lớn và các tuyến xuất khẩu bị chặn đã tạo ra một lượng dư thừa trong nước. Điều này đang kéo giá lúa mì trong nước giảm mạnh, khiến nông dân Nga càng do dự hơn trong việc bán ra và càng làm giảm hoạt động xuất khẩu ngay cả khi có tuyến đường thông thoáng .

Phản ứng của Chính phủ: Tăng thuế xuất khẩu và gói trợ cấp

Để ứng phó với áp lực giá trong nước, Bộ Nông nghiệp Nga đã thực hiện một bước đi có vẻ phản trực quan: tăng thuế xuất khẩu. Sau khi giữ thuế xuất khẩu lúa mì ở mức 0 trong ba tuần liên tiếp (9/7 – 4/8), bộ đã áp dụng lại thuế này . Mức thuế được đặt ở 5,7 Rúp/tấn cho giai đoạn 5–11/8 . Sau đó, có hiệu lực từ ngày 12/8, thuế đã tăng hơn 50 lần lên 326,6 Rúp/tấn . Lý do được đưa ra là để kiểm soát áp lực giá trong nước, nhưng điều này càng làm giảm khả năng cạnh tranh xuất khẩu vốn đã khó khăn.

Đồng thời, chính phủ đang chuẩn bị một gói 10 tỷ Rúp (122 triệu USD) để trợ cấp vận chuyển đường sắt cho các sản phẩm nông nghiệp, nhằm chuyển hướng xuất khẩu ra khỏi các cảng Biển Đen đang gặp khó khăn .

Tác động đến giá lúa mì toàn cầu và cảnh báo an ninh lương thực

Cuộc khủng hoảng đang có những tác động tức thời trên toàn cầu. Giá lúa mì thế giới đã tăng lên khi quy mô của sự gián đoạn xuất khẩu của Nga trở nên rõ ràng . Cảnh báo nghiêm trọng nhất đến từ chính Liên minh các nhà xuất khẩu ngũ cốc Nga vào ngày 31/7. Họ tuyên bố rằng các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine có thể đóng cửa hoàn toàn hoạt động xuất khẩu ngũ cốc Biển Đen trong tương lai gần, đẩy giá lên cao và đe dọa nạn đói ở một số quốc gia nghèo nhất thế giới, đặc biệt là các nước ở châu Phi và Trung Đông vốn phụ thuộc nhiều vào lúa mì Biển Đen .

Dự báo trong ngành: Giảm sản lượng thu hoạch và tiềm năng xuất khẩu

Cuộc khủng hoảng càng trở nên trầm trọng hơn do các dự báo thu hoạch bị cắt giảm. Vào ngày 24/7, Viện Nghiên cứu Thị trường Nông nghiệp (IKAR) đã cắt giảm dự báo thu hoạch ngũ cốc năm 2026 của Nga xuống còn 139 triệu tấn (từ 142,5 triệu tấn), trong đó 90 triệu tấn là lúa mì . Việc cắt giảm này được cho là do thời tiết bất lợi ở Siberia và Ural . IKAR cũng hạ tiềm năng xuất khẩu lúa mì niên vụ 2026/27 xuống còn 44,5 triệu tấn, giảm so với kỳ vọng trước đó . Thị trường hiện đang theo dõi chặt chẽ báo cáo WASDE sắp tới của USDA để có sự thừa nhận chính thức về những tổn thất nguồn cung đáng kể này .