Thâm hụt ngân sách Nga 2026 vượt xa dự kiến: Chi tiêu quân sự chiếm 40%, khoa học bị cắt giảm mạnh

Thâm hụt ngân sách liên bang của Nga đã vượt xa các mục tiêu chính thức, lên tới 2,8% GDP (6,5 nghìn tỷ rúp, tương đương ~79 tỷ USD) chỉ trong 7 tháng đầu năm 2026. Động lực chính là chi tiêu cho chiến tranh, tiêu tốn gần 40% toàn bộ ngân sách liên bang. Điều này buộc chính phủ phải cắt giảm sâu các chương trình dân sự, bao gồm cắt giảm 25% ngân sách khoa học và cắt nguồn tài trợ cho các dự án công nghệ trọng điểm, ngay cả khi Điện Kremlin cố gắng xoay chuyển tình hình như một điều có thể kiểm soát được.

Thâm hụt: Lớn hơn kế hoạch

Chính phủ Nga ban đầu dự báo thâm hụt ngân sách cho cả năm 2026 là 3,8 nghìn tỷ rúp (1,6% GDP) và coi đây là mức "có thể chấp nhận được" . Tuy nhiên, chi tiêu thực tế đã vượt xa các kế hoạch đó.

• Tính đến tháng 5 năm 2026, thâm hụt đã lên tới 6,01 nghìn tỷ rúp (2,6% GDP) — gấp rưỡi so với mục tiêu của cả năm .
• Sau 7 tháng, thâm hụt tích lũy ở mức 6,5 nghìn tỷ rúp (2,8% GDP) . Chi tiêu trong 7 tháng đó đạt 28,567 nghìn tỷ rúp, trong khi doanh thu chỉ tăng bằng một nửa tốc độ .
• Một cổng thông tin ngân sách của chính phủ cho thấy thâm hụt năm 2026 có thể vượt kế hoạch chính thức hơn 1 nghìn tỷ rúp (12,85 tỷ USD) ngoài các khoản vượt chi hiện có .
• Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov đã cảnh báo trong một bức thư bị rò rỉ rằng chi tiêu cho chiến tranh sẽ vượt ngân sách ít nhất 2 nghìn tỷ rúp (28 tỷ USD) so với số tiền đã được phân bổ .

Quy mô chi tiêu cho chiến tranh

Chi tiêu cho chiến tranh là động lực trung tâm của cuộc khủng hoảng tài khóa.

• Ngân sách năm 2026 phân bổ 16,84 nghìn tỷ rúp (~238 tỷ USD) cho quốc phòng và an ninh — gần 40% tổng chi tiêu liên bang .
• Khoảng 30% tổng chi tiêu dành trực tiếp cho Lực lượng Vũ trang và tổ hợp công nghiệp-quân sự; kết hợp với các cơ quan an ninh, con số này lên tới gần 40% .
• Tổng kinh phí liên bang cho chiến tranh và quân sự đạt khoảng 16 nghìn tỷ rúp vào năm 2025 (7,5% GDP) . Mặc dù chi tiêu quân sự theo kế hoạch đã giảm so với các kế hoạch ban đầu tính theo tỷ lệ GDP, nhưng chi tiêu tuyệt đối vẫn tiếp tục tăng .
• Chi tiêu cho chiến tranh đang trên đà vượt mức phân bổ ngân sách năm 2026 thêm 4–5 nghìn tỷ rúp (~40% so với mức ngân sách), theo các nguồn tin của Bloomberg .

Tác động đến các chương trình dân sự và tài trợ khoa học

Việc chuyển hướng các nguồn lực cho nỗ lực chiến tranh đã phải trả giá đắt cho các lĩnh vực dân sự.

• Khoa học dân sự được nhận 792,1 tỷ rúp (8,7–9,6 tỷ USD) trong năm 2025 — chỉ 2,5% tổng chi tiêu liên bang và ít hơn 22 lần so với chi tiêu quân sự .
• Chính phủ đã cắt giảm nghiên cứu dân sự 25% trong hai năm, trong đó nghiên cứu ứng dụng bị ảnh hưởng nặng nề nhất .
• Tám dự án quốc gia "dẫn đầu công nghệ" hàng đầu của Putin chỉ nhận được 201,9 tỷ rúp (2,46 tỷ USD) so với kế hoạch 324,4 tỷ rúp (3,95 tỷ USD) — mức cắt giảm hơn 37% .
• Dự án công nghệ vũ trụ không nhận được một đồng tài trợ nào thay vì 10 tỷ rúp như kế hoạch; các dự án "Vật liệu mới và Hóa học" và "Cơ động Công nghiệp" bị cắt gần 40% .
• Chính phủ đang chuẩn bị cắt giảm 10% đối với tất cả các khoản chi "không nhạy cảm" trong khi miễn trừ cho quân sự và phúc lợi N.

Phản ứng của Putin và cách Điện Kremlin xoay chuyển tình hình tài khóa

Tổng thống Putin đã công khai đánh giá thấp sức ép tài khóa.

• Vào tháng 6 năm 2026, ông tuyên bố ngân sách đã có thặng dư, nói với các nhà đầu tư rằng nền kinh tế đang "trong tình trạng tốt" và tăng trưởng chậm lại là một "quá trình có chủ đích, có kiểm soát" . Trên thực tế, thặng dư một tháng của tháng Sáu chỉ là nhất thời — tháng Bảy đã ghi nhận mức thâm hụt 724 tỷ rúp (8,8 tỷ USD) .
• Tại "Diễn đàn Davos Nga" thời chiến lần thứ năm (Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg), Putin không đưa ra chiến lược tăng trưởng nào trong khi các doanh nghiệp không thấy hồi kết của chiến tranh N.
• Ông đã gây áp lực buộc Ngân hàng Trung ương cắt giảm lãi suất, hai lần ra tín hiệu vào tháng 7 năm 2026 rằng lãi suất nên thấp hơn — một sự can thiệp bất thường trực tiếp vào chính sách tiền tệ N. Ngân hàng Nga đã tuân thủ, cắt lãi suất chủ chốt xuống 14,00% bất chấp lạm phát gia tăng .
• Về tài trợ khoa học, Putin đã yêu cầu các doanh nghiệp tư nhân bước vào tài trợ cho khoa học Nga khi nhà nước chuyển hướng các nguồn lực cho chiến tranh .

Những thách thức kinh tế rộng lớn hơn

Lạm phát

• Lạm phát hàng năm chính thức được dự báo ở mức 4,0–5,0% cho năm 2026, nhưng dữ liệu của chính Ngân hàng Trung ương cho thấy tốc độ tăng giá hiện tại đã tăng tốc lên 8,7% (SAAR) trong quý 1 năm 2026, với lạm phát cốt lõi ở mức 6,3% . Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu đã làm trầm trọng thêm sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu .
• Lãi suất chủ chốt năm 2026 của Ngân hàng Trung ương được dự báo trung bình ở mức 14,0–14,6%, với việc nới lỏng chỉ dần dần được dự kiến cho đến năm 2028 .

Thiếu hụt lao động

• Dòng người lao động nhập cư từ Trung Á đã giảm khoảng 15% trong nửa đầu năm 2026, làm sâu sắc thêm tình trạng thiếu hụt vốn đã nghiêm trọng . Động viên quân sự và di cư cũng đã làm cạn kiệt lực lượng lao động trong các lĩnh vực sản xuất, xây dựng và dịch vụ. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp kỷ lục 2% N.

Tăng trưởng

• Dự báo tăng trưởng GDP chính thức cho năm 2026 chỉ là 0,4% N. Ngân hàng Phần Lan (BOFIT) dự kiến tăng trưởng gần 1% trong năm 2026, giảm tốc xuống ~0,5% đến năm 2028 . Nền kinh tế đã giảm 0,2% trong quý đầu tiên của năm 2026, mức giảm hàng quý đầu tiên kể từ năm 2023 N.

Quỹ đạo tài khóa

• Thâm hụt đang hướng tới năm thứ năm liên tiếp thâm hụt, với tổng chi tiêu vượt quá doanh thu khoảng 10% GDP trong suốt chu kỳ . Viện Nghiên cứu An ninh của EU cảnh báo rằng Nga đang "thế chấp tương lai của đất nước" khi các điểm yếu cơ cấu của nền kinh tế xuất hiện, và Điện Kremlin có thể sẽ cố gắng "xoay xở" — mặc dù khả năng leo thang vẫn có thể xảy ra nếu Putin kết luận rằng thời gian không đứng về phía mình N.