Cơn bão năng lượng hoàn hảo ở châu Âu: Vì sao giá khí đốt tăng sốc và nhật thực ngày 12/8 gây thêm áp lực lên lưới điện

Thị trường năng lượng châu Âu đang phải đối mặt với một hội tụ các áp lực chưa từng thấy kể từ cuộc khủng hoảng năm 2022. Giá khí đốt tự nhiên tăng vọt khoảng 50% trong một tháng, kho dự trữ khí đốt lục địa ở mức thấp kỷ lục cho thời điểm này trong năm, và nhật thực toàn phần vào ngày 12 tháng 8 sẽ tạm thời 'xóa sổ' một phần đáng kể sản lượng điện mặt trời — tất cả diễn ra trong bối cảnh một đợt nắng nóng khắc nghiệt đẩy nhu cầu làm mát lên ngang mùa đông và buộc các nhà máy điện hạt nhân phải ngừng hoạt động. Dưới đây là cách các lực lượng này tương tác và ý nghĩa của chúng đối với lưới điện châu Âu.

Vì sao giá khí đốt châu Âu tăng 50% trong một tháng?

Chỉ số TTF Hà Lan, chuẩn mực giá khí đốt hàng đầu châu Âu, đang giao dịch quanh mức €61–62 mỗi megawatt-giờ (MWh) tính đến ngày 11 tháng 8, tăng gần 50% so với một tháng trước . Động lực chính là việc đóng cửa eo biển Hormuz do xung đột Mỹ - Israel với Iran. Eo biển hẹp này là một điểm nghẽn chiến lược đối với nguồn cung LNG toàn cầu, và việc phong tỏa đã hạn chế nghiêm trọng các dòng chảy đến châu Âu .

Uniper, nhà nhập khẩu khí đốt lớn nhất của Đức, dự kiến giá sẽ vẫn ở mức cao €50–60/MWh chừng nào eo biển này còn bị đóng . Hy vọng về một giải pháp ngoại giao tan biến vào ngày 10 tháng 8 khi các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman không đạt được thỏa thuận, gây ra một đợt tăng giá 10% trong ngày đối với các hợp đồng tương lai chuẩn N.

Ba yếu tố khuếch đại cú sốc giá:

• Dự trữ thấp kỷ lục: Các kho chứa khí đốt của EU chỉ đầy 57% tính đến ngày 5 tháng 8 — mức thấp nhất cho ngày đó kể từ năm 2011 và thấp hơn nhiều so với mục tiêu trên 80% của EU . Xung đột Mỹ-Iran đã đảo ngược mô hình mùa hè thông thường, nơi khí đốt giá rẻ được dự trữ cho mùa đông, vì giá cao khuyến khích đốt hơn là dự trữ .
• Nắng nóng kéo dài: Một mùa hè nắng nóng chưa từng có kể từ cuối tháng Năm đã đẩy nhu cầu điều hòa không khí lên các mức thường chỉ thấy vào mùa đông, buộc châu Âu phải đốt nhiều khí đốt hơn để phát điện . Nhu cầu làm mát đã tăng gấp đôi trong sáu năm qua trên khắp châu Âu, với các đợt nắng nóng tháng Sáu một mình đã thêm 10–14 GW nhu cầu ở Pháp .
• Cạnh tranh nhu cầu châu Á: Các nhà mua châu Á đã quay trở lại thị trường LNG một cách mạnh mẽ, giành các lô hàng từ châu Âu . Do đó, thị trường châu Âu ngày càng báo động bởi sự kết hợp của lượng tồn kho thấp, nhập khẩu yếu và triển vọng nguồn cung xấu đi .

Ngân hàng Trung ương châu Âu lưu ý rằng sự gia tăng gần đây của giá khí TTF phần lớn phản ánh "các cú sốc nhu cầu phòng ngừa rủi ro" — áp lực giá do lo ngại về sự gián đoạn tiềm tàng hơn là sự thiếu hụt vật chất thực tế .

Nhật thực ngày 12 tháng 8 gây thêm áp lực lên lưới điện như thế nào?

Nhật thực toàn phần ngày 12 tháng 8 là một bài kiểm tra căng thẳng ngắn hạn cho hệ thống điện vốn đã căng thẳng của châu Âu. Theo ENTSO-E, hiệp hội đại diện cho các nhà vận hành lưới điện châu Âu, trong điều kiện bầu trời quang đãng, sản lượng quang điện có thể giảm tới 9,7 GW trên khắp châu Âu trong vài giờ — tương đương nhu cầu điện của khoảng 10 triệu hộ gia đình . Nhật thực sẽ xảy ra trong khoảng từ 19:15 đến 21:30 CEST, với hiện tượng che phủ hoàn toàn có thể nhìn thấy ở một phần của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Iceland và Greenland .

Các nhà vận hành lưới điện đã phối hợp các biện pháp cân bằng xuyên biên giới để quản lý sự sụt giảm và phục hồi nhanh chóng . Nhà vận hành lưới điện Bồ Đào Nha REN dự kiến sản lượng điện mặt trời sẽ giảm khoảng 45% trong sự kiện này và sẽ huy động thêm thủy điện và nhiệt điện để bù đắp . Mức giảm tuyệt đối lớn nhất trong sản lượng điện mặt trời dự kiến xảy ra ở Đức (mất 3.300 MW) và Tây Ban Nha (3.000 MW), tiếp theo là Pháp (khoảng 1.800 MW) .

Tại sao thời điểm lại quan trọng?

Nhật thực kết hợp với một số áp lực hiện có lên lưới điện:

• Sự cố ngừng hoạt động hạt nhân liên quan đến nắng nóng: Các lò phản ứng hạt nhân làm mát bằng nước sông của Pháp đã bị ngừng hoạt động kỷ lục trong mùa hè này do mực nước sông thấp và nhiệt độ nước cao . Các nhà máy ở Ý, Ba Lan, Hungary, Romania và Slovenia cũng buộc phải ngừng hoạt động . Nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Hungary đang phải đối mặt với nguy cơ đóng cửa .
• Thủy điện và vận tải đường sông thấp: Mực nước thấp lịch sử trên sông Danube và sông Rhine đang làm gián đoạn cả sản xuất thủy điện và các chuyến hàng than, khí đốt bằng sà lan .
• Nhu cầu điện tăng vọt: Nắng nóng đã đẩy giá điện mùa hè lên các mức thường chỉ thấy vào mùa đông . Vào những ngày nóng nhất, việc làm mát có thể chiếm thêm 10–14 GW nhu cầu chỉ riêng ở Pháp .
• Nguồn cung khí đốt thắt chặt: Với nhập khẩu LNG bị hạn chế do việc đóng cửa Hormuz và kho dự trữ ở mức thấp kỷ lục, có ít công suất phát điện bằng khí dự phòng hơn để bù đắp cho tổn thất điện mặt trời .

Đánh giá chính thức

Nhóm Điều phối Điện của Ủy ban châu Âu xác nhận vào ngày 11 tháng 8 rằng không có rủi ro về khả năng đáp ứng trong ngắn hạn, nhưng mô tả tình hình là "căng thẳng" cho tuần tới . Các nhà vận hành đã chuẩn bị các kế hoạch dự phòng, bao gồm yêu cầu một số hộ gia đình ở Tây Ban Nha giảm tiêu thụ điện trong thời gian diễn ra nhật thực . Nhà vận hành lưới điện Tây Ban Nha Red Eléctrica de España đã công bố các biện pháp phòng ngừa, mặc dù họ dự kiến tác động sẽ "hạn chế" .

Bức tranh toàn cảnh: Một vòng phản hồi cấu trúc

Như các nhà phân tích năng lượng đã lưu ý, vấn đề chiến lược cốt lõi không phải là sự thiếu hụt điện năng trong một sự kiện đơn lẻ, mà là một vòng phản hồi cấu trúc, nơi nhiệt độ cực cao đồng thời làm tăng nhu cầu làm mát, kìm hãm sản lượng điện gió, hạn chế sản xuất nhiệt điện làm mát bằng nước sông và lấp đầy lưới điện đến mức không thể hấp thụ năng lượng mặt trời dư thừa . Khi sản lượng điện mặt trời sụp đổ lúc hoàng hôn — hoặc, trong trường hợp này, trong suốt nhật thực — lưới điện trở nên phụ thuộc một cách nguy hiểm vào một nguồn tài nguyên có thể huy động hạn chế .

Giá điện ngày hôm sau ở Bỉ và Hà Lan đã tăng vọt lên €517,57 mỗi MWh trong các đỉnh điểm nắng nóng trước đó khi động lực này diễn ra . Với giá khí đốt tăng cao, kho dự trữ ở mức thấp lịch sử và nhiều nguồn phát điện bị hạn chế, châu Âu bước vào giai đoạn nhật thực với biên độ an toàn mỏng một cách bất thường.

Mây che phủ: Ẩn số lớn

Một biến số quan trọng là điều kiện thời tiết vào ngày 12 tháng 8. Nếu mây che phủ đã làm giảm sản lượng điện mặt trời, tác động gia tăng của nhật thực sẽ nhỏ hơn. Ngược lại, nếu bầu trời quang đãng, sự sụt giảm và phục hồi nhanh chóng có thể rõ rệt hơn . Các nhà vận hành lưới điện đang lập mô hình nhiều kịch bản để chuẩn bị cho cả hai kết quả .

Điều cần theo dõi tiếp theo

• Diễn biến ngoại giao: Bất kỳ tiến triển nào trong việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz sẽ làm giảm tác nhân chính gây ra giá khí đốt. Kết quả của các cuộc đàm phán Mỹ-Iran vẫn là biến số quan trọng nhất N.
• Mục tiêu dự trữ mùa đông: Với kho dự trữ EU ở mức 57% vào ngày 5 tháng 8 so với mục tiêu trên 80%, ngay cả một mùa đông bình thường cũng sẽ gây căng thẳng cho hệ thống. Một mùa đông lạnh giá có thể dẫn đến giá tăng mạnh và khả năng thiếu hụt nguồn cung .
• Hiệu suất lưới điện sau nhật thực: Cách các nhà vận hành quản lý biến động 9,7 GW một cách suôn sẻ sẽ cung cấp một bài kiểm tra thực tế về tính linh hoạt của lưới điện và các cơ chế phối hợp xuyên biên giới của châu Âu .