Cuộc Khủng Hoảng Lương Thực Toàn Cầu 2026: 4 'Cơn Bão Hoàn Hảo' Đe Dọa 274 Triệu Người

1. Sóng Nhiệt Châu Âu: Mùa Màng Bị Thiêu Rụi

Sản lượng cây trồng: Các đợt nắng nóng liên tiếp tại châu Âu, với nhiệt độ tháng 7/2026 cao hơn mức trung bình theo mùa từ 5 đến 12 độ C ở nhiều quốc gia, đã rút ngắn giai đoạn làm đầy hạt của cây vụ đông và đẩy nhanh quá trình chín . Bản tin JRC MARS của Liên minh châu Âu đã phải điều chỉnh giảm dự báo năng suất cây vụ đông từ 1–4%, khiến tổng sản lượng ngũ cốc của EU hiện thấp hơn 1% so với mức trung bình 5 năm . Riêng đợt nắng nóng kỷ lục vào tháng 6 đã phá hủy ước tính khoảng 9 triệu tấn ngũ cốc, gây thiệt hại cho nông dân khoảng 2 tỷ euro (hơn 55.000 tỷ đồng) do mất doanh thu . Các cây trồng vụ hè như ngô lấy hạt và hướng dương cũng đang bị đe dọa nghiêm trọng do độ ẩm đất cạn kiệt .

Giá lương thực: Chỉ số giá lương thực của FAO đã tăng nhẹ trong tháng 7/2026. Đáng chú ý, giá đường tăng vọt 5,6% chỉ trong một tháng, một phần nguyên nhân là do "thời tiết nắng nóng và khô hạn kéo dài ảnh hưởng đến năng suất cây trồng tại Liên minh châu Âu" . Tổ chức Tư vấn Kinh tế Oxford (Oxford Economics) đánh giá rằng các đợt nắng nóng cực đoan hiện là mối đe dọa lớn hơn đối với lạm phát lương thực toàn cầu so với các cuộc xung đột địa chính trị .

2. El Niño Mạnh Lên: "Lá Bài Tẩy" Lớn Nhất Kể Từ Năm 1950

Quy mô và xác suất: Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) báo cáo rằng có tới 81% khả năng xảy ra một hiện tượng El Niño cực kỳ mạnh, có khả năng trở thành một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950 . Các điều kiện El Niño được dự báo sẽ đạt đỉnh từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2026, nhưng những tác động của nó sẽ kéo dài và ảnh hưởng dây chuyền đến chu kỳ gieo trồng và thu hoạch tận sang năm 2027 .

Tác động đến mùa màng theo khu vực: El Niño thường gây ra lượng mưa dưới mức trung bình ở Đông Nam Á, Nam Á (đặc biệt trong mùa gió mùa từ tháng 6 đến tháng 9) và một phần các đảo Thái Bình Dương. Trong khi đó, khu vực Nam Phi và Trung Mỹ được dự báo sẽ hứng chịu hạn hán nặng nề nhất . Bản Cập nhật Khí hậu Theo Mùa Toàn cầu của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) chỉ ra sự phát triển nhanh chóng của một hiện tượng El Niño mạnh trong giai đoạn tháng 7–9/2026, với nhiệt độ bề mặt nước biển dự kiến vượt quá 2 độ C ở các khu vực giám sát chính .

Mức độ đói kém: Trên 45 quốc gia vốn đã được coi là mất an ninh lương thực, WFP ước tính riêng El Niño có thể đẩy thêm 49 triệu người vào cảnh đói kém cấp tính vào cuối năm 2027, tăng 22% so với con số 225 triệu người hiện tại . Hơn 18 triệu người ở Đông và Nam Phi đang phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực ngày càng tồi tệ . Tại Tây và Trung Phi, WFP dự báo gần 6 triệu người sẽ rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính .

3. Eo Biển Hormuz Đóng Cửa: Thảm Họa Phân Bón

Quy mô gián đoạn: Kể từ ngày 2/3/2026, việc đóng cửa eo biển đã làm giảm hơn 95% lưu lượng tàu chở dầu và hàng hóa . Thông thường, 20–30% tổng lượng phân bón được giao dịch quốc tế, bao gồm cả amoniac và nitơ, đi qua eo biển này . Trong điều kiện bình thường, khoảng 35% lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua điểm nghẽn này . Giá urê tại Trung Đông vẫn cao hơn từ 75% đến 108% so với mức trước xung đột .

Tác động đến nông nghiệp: FAO ước tính các nhà sản xuất ngũ cốc có thể phải đối mặt với khoản thu nhập giảm tới 5% trong năm 2026 khi chi phí phân bón tăng vọt và nguồn cung giảm mạnh . Sự gián đoạn đã gây ra sự gia tăng mạnh về giá năng lượng, thắt chặt nguồn cung toàn cầu, ảnh hưởng nặng nề nhất đến các nhà nhập khẩu lớn ở châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc . Gần một nửa sản lượng lương thực toàn cầu phụ thuộc vào nitơ tổng hợp, điều này đồng nghĩa với việc thiệt hại về năng suất gần như là chắc chắn nếu các chuyến hàng phân bón không được nối lại .

Mối đe dọa về giá lương thực: FAO đã cảnh báo từ tháng 5/2026 rằng việc Eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa có thể gây ra một "cú sốc nông sản" và một cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu nghiêm trọng trong vòng 6–12 tháng . FAO cũng nhấn mạnh rằng giá nhiên liệu và phân bón tăng cao liên quan đến Eo biển Hormuz đang làm trầm trọng thêm mối đe dọa từ El Niño đối với những người sản xuất lương thực .

4. Các Mối Đe Dọa Mới Đối Với Xuất Khẩu Ngũ Cốc Qua Biển Đen Của Ukraine

Gián đoạn thương mại: Một làn sóng tấn công mới nhằm vào tàu thuyền, cảng và các nhà ga xuất khẩu trên Biển Đen một lần nữa làm gián đoạn dòng chảy thương mại ngũ cốc toàn cầu . Ukraine là một nước xuất khẩu lớn lúa mì, ngô và dầu hướng dương, và sự gián đoạn mới này làm giảm nguồn cung sẵn có trên toàn thế giới.

Hậu quả về giá và nạn đói: Cùng với cuộc xung đột tại Iran, Chuyên gia kinh tế trưởng của FAO đã trực tiếp đề cập đến cuộc chiến tại Ukraine như một động lực chính của "cơn bão hoàn hảo" khiến chi phí tăng cao và năng suất giảm . Trong tháng 7/2026, giá lúa mì toàn cầu đã tăng 5,8% trong bối cảnh "tiếp tục gián đoạn" xuất khẩu qua Biển Đen . Báo cáo cảnh báo sớm của WFP-FAO lưu ý rằng các cuộc xung đột ở Trung Đông và Ukraine cùng nhau tạo ra "sự gián đoạn đáng kể cho thị trường nông sản toàn cầu", làm gia tăng nguy cơ suy thoái hơn nữa về tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính tại các điểm nóng về nạn đói .

Triển Vọng Kết Hợp: 274 Triệu Người Trong Vòng Nguy Hiểm

FAO cảnh báo rằng giá cả hàng hóa được dự đoán sẽ tăng trong những tháng tới khi bốn áp lực này tác động lẫn nhau . WFP dự báo tổng số người mất an ninh lương thực cấp tính có thể lên tới 274 triệu người tại 45 quốc gia vào cuối năm 2027 nếu các cuộc khủng hoảng leo thang như dự báo . Để so sánh, El Niño giai đoạn 2015–2016 đã tác động đến an ninh lương thực của 60–100 triệu người, và sự kiện lần này được dự báo sẽ đẩy thêm ít nhất 49 triệu người vào cảnh đói kém cấp tính, chồng lên mức nền kỷ lục 225 triệu người .

Tình hình vẫn đang biến động, nhưng lời cảnh báo từ Chuyên gia kinh tế trưởng của FAO là rất rõ ràng: thế giới đang đứng trước bờ vực của một làn sóng lạm phát lương thực mới, và cánh cửa cho các hành động phòng ngừa đang nhanh chóng khép lại.