Khủng hoảng eo biển Hormuz: Nhà máy lọc dầu 'Teapot' của Trung Quốc đốt kho dự trữ, nhập khẩu dầu thô phục hồi nhẹ trong tháng 7

Các nhà máy lọc dầu 'teapot' [1] – những nhà máy lọc dầu tư nhân nhỏ tập trung ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc – từ lâu đã là khách hàng mua dầu thô Iran chính, chiếm tới 90% tổng lượng dầu xuất khẩu của Iran sang Trung Quốc . Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz năm 2026 và các lệnh trừng phạt leo thang của Mỹ đã buộc họ phải thay đổi chiến lược một cách ngoạn mục. Tính đến giữa tháng 7/2026, tỷ lệ sử dụng kho chứa dầu thô tại các nhà máy 'teapot' Sơn Đông chỉ còn 41,6%, giảm 0,3 điểm phần trăm so với tuần trước, khi các nhà máy này đốt kho dự trữ với tốc độ chưa từng thấy . Bài viết này phân tích hiện trạng tồn kho của các nhà máy 'teapot', sự thay đổi trong hoạt động mua dầu thô Iran, xu hướng nhập khẩu của Trung Quốc đến tháng 7/2026, và tình hình giao thông qua eo biển Hormuz cũng như tác động của nó lên dòng chảy dầu Trung Đông đến Trung Quốc.

Tồn kho tại Sơn Đông: Đang rút xuống nhanh chóng

Theo số liệu khảo sát của Mysteel, tỷ lệ sử dụng kho chứa dầu thô tại các nhà máy lọc dầu độc lập ở Sơn Đông là 41,6% tính đến ngày 15/7/2026 . Mức tương đối thấp này phản ánh xu hướng rút kho trên diện rộng: các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đang có hệ thống rút dầu từ kho thương mại thay vì nhập khẩu thùng dầu mới. Trong tháng 6/2026, lượng rút kho ngụ ý là gần 1 triệu thùng mỗi ngày (bpd), với kho thương mại đạt đỉnh khoảng 1,25 tỷ thùng vào đầu tháng 5 trước khi bị khai thác để bù đắp cho nguồn cung Hormuz bị mất .

Tồn kho xăng và dầu diesel tại Sơn Đông cũng giảm nhanh trong tháng 6 sau khi các nhà máy cắt giảm mạnh công suất chưng cất, do nhu cầu trong nước vẫn yếu nhưng tốc độ rút sản phẩm tăng tốc . Một số nhà máy 'teapot' tại Sơn Đông đã tuyên bố sẵn sàng giảm hoặc tạm dừng chế biến sau khi dùng hết lượng dầu thô dự trữ được xây dựng vào tháng 3 và tháng 4 .

Trung Quốc không công bố số liệu thống kê tồn kho dầu thô chính thức. Tất cả các ước tính về khối lượng – từ IEA, Kpler và EIA – đều được tính từ chênh lệch toán học giữa khối lượng nhập khẩu hải quan được báo cáo và sản lượng ước tính của các nhà máy lọc dầu .

Nhà máy Teapot, dầu thô Iran và các lệnh trừng phạt của Mỹ: Một mối quan hệ rạn nứt

Các nhà máy lọc dầu 'teapot' ở Sơn Đông trong lịch sử là những người mua dầu thô Iran chính, với Trung Quốc mua khoảng 90% tổng lượng dầu xuất khẩu của Iran . Tuy nhiên, động thái này đã thay đổi mạnh mẽ trong những tháng gần đây do ba lực lượng hội tụ: sự gián đoạn dòng chảy qua eo biển Hormuz do chiến tranh, việc thực thi trừng phạt của Mỹ tăng cường, và sự sẵn có của các loại dầu thô Trung Đông thay thế rẻ hơn.

Chuyển hướng ồ ạt sang dầu thô Trung Đông không phải Iran

Trong những tuần gần đây, các nhà máy 'teapot' Sơn Đông đã mua 16 triệu đến 20,5 triệu thùng dầu thô từ Qatar, Iraq và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất – đây là các giao dịch mua dầu Trung Đông không bị trừng phạt lớn nhất của họ kể từ khi xung đột Iran bắt đầu . Một nhà máy lọc dầu siêu lớn tư nhân (Shenghong Petrochemical) cũng đã mua khoảng 12 triệu thùng dầu thô Iraq, Abu Dhabi và Ả Rập Xê Út để giao hàng vào tháng 7 sau khi các nhà sản xuất vùng Vịnh hạ giá . Thêm khoảng 20 triệu thùng dầu thô Trung Đông đã được mua để bốc hàng vào tháng 7-8, với một số nhà máy 'teapot' thậm chí còn tìm cách bán lại hàng hóa để kiếm lời .

Dầu Iran mắc kẹt trên biển

Khi các nhà máy 'teapot' Trung Quốc quay sang các nhà cung cấp Trung Đông đối thủ, lượng dầu thô Iran tồn kho trên biển đã tăng vọt. Từ ngày 15/6 đến ngày 6/7, khoảng 30 triệu thùng dầu Iran đã được bốc lên tàu, theo công ty theo dõi tàu chở dầu Vortexa Analytics . Kpler ghi nhận ước tính 34,5 triệu thùng dầu thô Iran đang quá cảnh qua eo biển Hormuz trên 21 tàu chở dầu chỉ từ một bến bốc hàng . Tính đến cuối tháng 4, lượng dầu Iran đang vận chuyển bên ngoài Vịnh Ba Tư ở mức khoảng 165 triệu thùng, tương đương khoảng bốn tháng nhập khẩu dầu Iran bình thường của Trung Quốc .

Các lệnh trừng phạt của Mỹ leo thang

OFAC (Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Mỹ) đã chỉ định ít nhất năm nhà máy lọc dầu 'teapot' của Trung Quốc (bao gồm Hengli Petrochemical, Shandong Shouguang Luqing và Shandong Shengxing) kể từ tháng 4/2025, và vào tháng 4/2026 đã đưa ra một cảnh báo chính thức tới các tổ chức tài chính về rủi ro trừng phạt khi giao dịch với các nhà máy này . Trung Quốc đã đáp trả bằng cách lần đầu tiên viện dẫn các quy tắc chống trừng phạt của mình, công bố một lệnh cấm ngăn chặn việc thực thi các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với năm nhà máy lọc dầu đã bị chỉ định nêu trên N.

Mua dầu Iran trở lại?

Tính đến cuối tháng 7/2026, một số nhà máy 'teapot' đã bắt đầu "để mắt đến dầu Iran" một lần nữa để giao hàng vào tháng 9, nhưng việc Mỹ quay trở lại chính sách trừng phạt "gây áp lực tối đa" sau khi lệnh ngừng bắn đổ vỡ khiến cho việc mua dầu Iran mới trở nên vô cùng rủi ro . Kho dầu nổi của Iran vẫn còn rất lớn, và các loại dầu thô Trung Đông đối thủ rẻ hơn vốn có sẵn trong thời gian Hormuz mở cửa trở lại ngắn ngủi hiện đã trở nên khan hiếm trở lại.

Xu hướng nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc: Tháng 7/2026 so với các tháng trước

Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc đã phục hồi trong tháng 7/2026 từ mức thấp gần một thập kỷ của tháng 6, được thúc đẩy bởi việc eo biển Hormuz mở cửa trở lại trong thời gian ngắn và gia tăng mua hàng từ Nga và các nguồn khác ngoài Trung Đông.

Tháng	Tổng nhập khẩu (triệu tấn)	Tương đương thùng/ngày	Thay đổi YoY	Ghi chú
Tháng 5/2026	~32,8 (ước tính)	~7,9 triệu	-29%	Đã ở mức thấp sâu
Tháng 6/2026	29,27	7,12 triệu	-41,3%	Thấp nhất kể từ tháng 10/2016; gần mức thấp của thập kỷ
Tháng 7/2026	35,73	~8,41 triệu	-24,3%	Cao nhất trong 3 tháng; tăng 22% so với tháng trước nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với bình thường

Các chi tiết chính:

• Nhập khẩu tháng 7 đạt 35,73 triệu tấn (8,41 triệu thùng/ngày) là mức cao nhất trong ba tháng nhưng vẫn thấp hơn 24,3% so với tháng 7/2025 .
• Mức trung bình tháng 6-7 khoảng 7,78 triệu thùng/ngày, thấp hơn khoảng 4,21 triệu thùng/ngày so với mức trung bình hàng tháng trước chiến tranh năm 2025 là khoảng 12 triệu thùng/ngày .
• Dữ liệu từ Kpler cho thấy nhập khẩu đường biển của Trung Quốc đã phục hồi lên 6,94 triệu thùng/ngày trong tháng 7 từ mức 5,99 triệu thùng/ngày trong tháng 6 .
• Sự phục hồi được thúc đẩy bởi các thùng dầu Trung Đông rẻ hơn được mua khi Hormuz mở cửa trở lại trong thời gian ngắn vào tháng 6, cùng với việc tăng mua dầu thô ESPO của Nga. Riêng Sinopec đã đặt mua 30-40 chuyến hàng ESPO để giao trong tháng 7-9, tương đương khoảng 241.000-320.000 thùng/ngày .
• Nhập khẩu của Trung Quốc từ Trung Đông trong tháng 7 được Kpler ước tính là 2,71 triệu thùng/ngày .

Nhập khẩu dầu thô tổng thể của Trung Quốc trong quý 2/2026 đã giảm 32% so với quý 1, chỉ đạt trung bình 8,1 triệu thùng/ngày, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) .

Eo biển Hormuz: Từ đóng cửa đến hoạt động hạn chế

Eo biển Hormuz vẫn là yếu tố gây gián đoạn chính đối với chuỗi cung ứng dầu thô của Trung Quốc. Dưới đây là dòng thời gian của các diễn biến chính:

• Đóng cửa ban đầu (28/2 – 7/4/2026): Vài ngày sau khi các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran bắt đầu, lực lượng Iran tuyên bố đóng cửa eo biển. Lượng tàu chở dầu qua lại hàng ngày giảm mạnh từ khoảng 130 xuống còn chưa đến 10 tàu NN.
• Gián đoạn cao điểm: Ở đỉnh điểm, khoảng 13 triệu thùng/ngày nguồn cung dầu đã bị mắc kẹt sau Hormuz, buộc các nhà sản xuất vùng Vịnh phải đóng cửa mỏ và các nhà máy lọc dầu phải cắt giảm công suất N.
• Mở cửa trở lại một phần (tháng 6/2026): Lưu lượng tàu bắt đầu tăng trở lại. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết vào ngày 9/6 rằng lưu lượng tàu qua eo biển đang "tăng rất mạnh" N, và một khoảng thời gian ngắn dòng chảy được nối lại đã cho phép một số chuyến hàng rời khỏi cảng để đến Trung Quốc.
• Đổ vỡ lệnh ngừng bắn và gián đoạn mới: Sau khi lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran sụp đổ, sự thiếu hụt các chuyến hàng dầu thô từ Trung Đông "một lần nữa gia tăng, gần như trở lại mức của những tháng đầu xung đột", với giá dầu quay trở lại mức 80-100 USD/thùng N.
• Hiện trạng (đầu tháng 8/2026): Eo biển này thực tế chỉ hoạt động ở mức hạn chế, với chi phí bảo hiểm rất cao và rủi ro an ninh đáng kể vẫn còn N. Dịch vụ Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (Congressional Research Service) mô tả mức độ giao thông đã "giảm mạnh" so với các mức trước chiến tranh, mặc dù một số tàu vẫn quá cảnh với bộ phát tín hiệu tắt N.
• Tác động đến Trung Quốc: Mức nhập khẩu trung bình kết hợp tháng 6-7 của Trung Quốc là 7,78 triệu thùng/ngày, thấp hơn khoảng 4,2 triệu thùng/ngày so với mức trước chiến tranh, với khoảng cách phần lớn là do nguồn cung Hormuz bị mất . Trung Quốc đã bù đắp bằng cách rút mạnh từ các kho dự trữ chiến lược và thương mại (gần 1,4 tỷ thùng dự trữ chiến lược tính đến tháng 12/2025) , tăng cường dòng chảy từ đường ống và dầu ESPO của Nga, và đa dạng hóa sang các loại dầu thô không phải từ Trung Đông.

Kết luận

Các nhà máy lọc dầu 'teapot' của Trung Quốc đang điều hướng sự gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ bằng cách rút kho dự trữ, chuyển hướng sang dầu thô Trung Đông không phải Iran và dầu ESPO của Nga, đồng thời đối phó với một chế độ trừng phạt ngày càng mạnh mẽ của Mỹ. Trong khi nhập khẩu tháng 7 cho thấy sự phục hồi khiêm tốn, sự gián đoạn mới tại Hormuz có nghĩa là sự thắt chặt nguồn cung vẫn chưa kết thúc. Mức tồn kho tại các nhà máy 'teapot' Sơn Đông vẫn thấp, và cánh cửa cho các giao dịch mua dầu thô Iran – vốn là huyết mạch của các nhà máy 'teapot' – có thể đang đóng lại hơn nữa khi việc thực thi trừng phạt tăng cường.