Cơn đói chip nhớ của AI đang gây ra cuộc khủng hoảng điện thoại thông minh tồi tệ nhất trong lịch sử

Dưới đây là những gì đang xảy ra, tại sao nó quan trọng, và nó đang chia thị trường thành hai thực tại rất khác nhau như thế nào.

Nguyên nhân chính: AI đang 'ngốn' chip nhớ của thế giới

Sự bùng nổ xây dựng hạ tầng AI của các 'ông lớn' như Meta, Google và Microsoft là động lực chính. Các trung tâm dữ liệu này đang tiêu thụ khoảng 70% tổng sản lượng chip nhớ được sản xuất ra trong năm 2026, chủ yếu là bộ nhớ băng thông cao (HBM) và DRAM dành cho máy chủ . Điều này để lại nguồn cung rất ít ỏi cho smartphone, PC và các thiết bị điện tử tiêu dùng khác.

Các nhà sản xuất chip đã tái phân bổ dây chuyền sản xuất sang các loại chip nhớ có biên lợi nhuận cao hơn dành cho AI, làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm nguồn cung chip cho thiết bị tiêu dùng . Kết quả là giá chip nhớ tăng vọt, mà các nhà phân tích mô tả là chưa từng có trong lịch sử hiện đại của ngành bán dẫn :

• Giá hợp đồng DRAM tăng 90–95% theo quý trong quý 1 năm 2026
• Giá NAND flash tăng 55–60% trong cùng kỳ
• Giá DRAM di động (LPDDR5X) tiếp tục tăng thêm 78–83% trong quý 2 năm 2026

Bloomberg và Deloitte đều nhận định mức tăng giá này là chưa từng có trong lịch sử bán dẫn hiện đại . Giám đốc nghiên cứu của IDC gọi đây là một "cuộc khủng hoảng chưa từng có" .

Kết quả: Smartphone cao cấp tiến sát mốc 1.500 USD

Chi phí chip nhớ tăng cao đã đẩy giá bán trung bình của smartphone lên cao hơn . IDC dự báo giá bán trung bình của smartphone sẽ tăng 14% lên mức kỷ lục 523 USD trong năm 2026 . Các mẫu flagship từ Apple và Samsung hiện thường xuyên chạm ngưỡng hoặc vượt qua 1.500 USD .

IDC lưu ý rằng mức tăng giá này đang loại bỏ một bộ phận đáng kể người mua, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi, càng làm trầm trọng thêm sự sụt giảm về số lượng máy bán ra . Các nhà sản xuất nhỏ hơn đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung chip nhớ với giá khả thi, thúc đẩy quá trình tập trung hóa thị trường .

Thị trường chia làm đôi: Apple và Samsung tăng trưởng, thương hiệu Trung Quốc lao dốc

Một trong những tác động rõ rệt nhất của cuộc khủng hoảng chip nhớ là sự ảnh hưởng không đồng đều đến các nhà sản xuất hàng đầu. Trong nửa đầu năm 2026, thị trường đã phân hóa rõ rệt .

Bên thắng cuộc: Apple và Samsung

Apple và Samsung là hai nhà sản xuất duy nhất trong top 5 có lượng máy xuất xưởng tăng trưởng trong năm 2026. Trong quý 2 năm 2026:

• Samsung tăng 8,1% so với cùng kỳ — thị phần quý 2 tốt nhất kể từ năm 2019
• Apple tăng 15,3% so với cùng kỳ — thị phần quý 2 cao kỷ lục

Cả hai công ty đều có hợp đồng mua chip nhớ dài hạn, sức mạnh đàm phán tốt hơn và quy mô đủ lớn để hấp thụ chi phí gia tăng .

Bên thua cuộc: Xiaomi, OPPO và vivo

Các thương hiệu lớn của Trung Quốc đang suy giảm mạnh:

• Xiaomi giảm 26,3% so với cùng kỳ trong quý 2 năm 2026
• OPPO giảm 17,5%
• vivo giảm 19,4%

Riêng tại thị trường Trung Quốc, Huawei dẫn đầu, Apple đứng thứ hai, trong khi OPPO, vivo và Xiaomi đều giảm . Sự phân hóa này phản ánh sức mạnh chuỗi cung ứng: các thương hiệu Trung Quốc đối mặt với biên lợi nhuận mỏng hơn và bị cắt giảm hạn ngạch cung ứng .

Tác động không đồng đều theo khu vực: Trung Đông và châu Phi hứng chịu nặng nề nhất

Các thị trường có tỷ lệ điện thoại thông minh giá rẻ cao được dự báo sẽ giảm mạnh nhất. IDC dự báo:

• Trung Đông & châu Phi: mức giảm mạnh nhất với 20,6% so với cùng kỳ
• Trung Quốc: dự kiến giảm 10,5%
• Châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Nhật Bản và Trung Quốc): giảm 13,1%

Người tiêu dùng thích nghi thế nào? Dùng máy lâu hơn, thị trường điện thoại cũ bùng nổ

Đối mặt với những chiếc flagship giá 1.500 USD và những cải tiến phần cứng không đáng kể, người tiêu dùng đang thay đổi hành vi theo ba cách chính:

1. Thị trường điện thoại đã qua sử dụng và tân trang bùng nổ.

Thị trường smartphone đã qua sử dụng và tân trang toàn cầu hiện có giá trị 76,6 tỷ USD trong năm 2026 và được dự báo sẽ tăng trưởng với tốc độ CAGR 6,4% cho đến năm 2034 . Doanh số máy tân trang đã tăng 4% so với cùng kỳ trong quý 1 năm 2026 và IDC dự báo phân khúc này sẽ mở rộng 15,4% trong cả năm . Tại châu Âu, 18% số điện thoại thông minh đang được sử dụng là máy đã qua sử dụng .

2. Khối lượng thu cũ đổi mới đạt mức kỷ lục.

Các chương trình thu cũ đổi mới đã trả lại 1,63 tỷ USD cho người tiêu dùng trong quý 1 năm 2026, tăng 31% so với cùng kỳ năm ngoái . Người tiêu dùng đang nhận được nhiều giá trị hơn từ các thiết bị cũ, nhưng các thiết bị này cũng ngày càng cũ hơn — hầu hết điện thoại được đổi trả hiện đã cũ ba thế hệ hoặc hơn .

3. Các nhà mạng đưa ra các gói trả góp dài hạn và dịch vụ thuê bao.

Các gói trả góp của nhà mạng với thời hạn 36–48 tháng đang trở nên phổ biến, giúp giảm tần suất mua thiết bị mới . TechCrunch đưa tin các nhà mạng đang ngày càng cung cấp các mô hình thuê bao điện thoại, khi người tiêu dùng giữ máy lâu hơn do giá cao và các cải tiến phần cứng không đáng kể . Counterpoint Research kỳ vọng chu kỳ thay thế trung bình toàn cầu sẽ kéo dài lên bốn năm vào năm 2026, tăng từ 3,5 năm trong năm 2025 .

Điều gì tiếp theo? Sự phục hồi chậm chạp ở phía trước

IDC dự báo sẽ có sự phục hồi khiêm tốn 2% trong năm 2027 khi cuộc khủng hoảng chip nhớ lắng xuống, tiếp theo là tăng trưởng 5,4% trong năm 2028 khi nguồn cung ổn định . Tuy nhiên, thị trường vẫn được dự báo sẽ tiếp tục giảm 1,1% trong năm 2027 trước khi phục hồi . Deloitte lưu ý rằng nguồn cung chip mới dự kiến sẽ không có sẵn cho đến năm 2029 hoặc 2030 .

Trong lúc này, thị trường sẽ tiếp tục tập trung hóa xung quanh những 'ông lớn' trong chuỗi cung ứng — Apple và Samsung — trong khi người tiêu dùng thích nghi với một thực tế mới: điện thoại đắt hơn, sử dụng lâu hơn và một thị trường điện thoại cũ đang phát triển mạnh mẽ.