Trung Quốc dùng thị trường vốn 28 nghìn tỷ USD tài trợ cho tham vọng AI

IPO kỷ lục của CXMT: Một khuôn mẫu mới

Ví dụ điển hình nhất của chiến lược này là CXMT Corp., nhà sản xuất chip nhớ DRAM lớn nhất Trung Quốc. Vào tháng 7/2026, công ty đã huy động được 57,92 tỷ nhân dân tệ (8,6 tỷ USD) trong IPO lớn nhất châu Á trong năm, bán 6,69 tỷ cổ phiếu với giá 8,66 nhân dân tệ mỗi cổ phiếu trên sàn STAR Market công nghệ cao của Thượng Hải . Khi giao dịch bắt đầu, cổ phiếu đã tăng vọt khoảng 466% – mức tăng trong ngày đầu tiên lớn nhất trong số 10 IPO lớn nhất thế giới tính theo giá trị thương vụ trong năm 2026 . Cổ phiếu đóng cửa ở mức 49 nhân dân tệ, nâng vốn hóa thị trường của CXMT lên khoảng 3,3 nghìn tỷ nhân dân tệ (488 tỷ USD), ngay lập tức đưa công ty trở thành công ty niêm yết có giá trị nhất tại Trung Quốc đại lục . Tất cả đều đến từ nhu cầu của các nhà đầu tư trên thị trường đại chúng, chứ không phải từ các khoản trợ cấp trực tiếp của chính phủ .

CXMT, công ty nắm giữ 7,67% thị phần DRAM toàn cầu vào năm 2025, dự định sử dụng số tiền huy động được từ IPO chủ yếu cho việc sản xuất hàng loạt các tấm bán dẫn bộ nhớ . Chip DRAM của họ cung cấp năng lượng cho mọi thứ, từ trung tâm dữ liệu AI đến điện thoại thông minh, định vị CXMT như một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng phần cứng AI của Trung Quốc .

DeepSeek: Định giá 74 tỷ USD và lộ trình IPO

Có lẽ startup AI được nhắc đến nhiều nhất ở Trung Quốc là DeepSeek. Vào tháng 7/2026, các báo cáo cho thấy công ty AI tiên phong có trụ sở tại Hàng Châu đang lên kế hoạch cho một vòng gọi vốn mới với mức định giá khoảng 500 tỷ nhân dân tệ (74 tỷ USD) trước khi chuẩn bị cho đợt IPO tiềm năng trên sàn STAR Market Thượng Hải . Chỉ riêng trong tháng 6/2026, công ty đã huy động được 7,4 tỷ USD trong vòng gọi vốn bên ngoài đầu tiên, với sự hậu thuẫn từ các nhà đầu tư bao gồm Tencent, gã khổng lồ pin CATL và Quỹ đầu tư ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo quốc gia Bắc Kinh .

Nhiều bản tin cho biết DeepSeek đã bắt đầu chuẩn bị IPO chính thức, làm việc với các cố vấn kế toán và ngân hàng, với khả năng nộp hồ sơ vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 và ra mắt công chúng vào năm 2027 . Đối với một công ty mới chỉ vài tháng trước được định giá khoảng 50 tỷ USD, quỹ đạo này nhấn mạnh cách thức mà vốn tư nhân và vốn công – chứ không phải tài trợ của chính phủ – hiện đang tài trợ cho nghiên cứu AI tiên tiến ở Trung Quốc .

Xây dựng một chuỗi IPO AI và Robotics

Mô hình dựa trên thị trường vốn không chỉ giới hạn ở CXMT và DeepSeek. Công ty sản xuất robot Unitree cũng đang chuẩn bị niêm yết trên sàn STAR Market với DeepSeek là nhà đầu tư chiến lược chính, mua khoảng 934.000 cổ phiếu trị giá 141 triệu nhân dân tệ (khoảng 20 triệu USD) trong đợt chào bán . Sự thụ phấn chéo này trong hệ sinh thái khởi nghiệp được gọi là 'Hangzhou Six Tigers' (Sáu con hổ Hàng Châu) cho thấy thị trường đại chúng đang trở thành phương tiện thoát vốn và mở rộng quy mô chính cho các công ty công nghệ thế hệ tiếp theo của Trung Quốc .

Lợi thế chi phí vốn: Làm nhiều hơn với ít hơn

Sự thay đổi trong tài trợ AI của Trung Quốc được khuếch đại bởi lợi thế chi phí vốn mang tính cấu trúc so với Mỹ. Trong khi các 'ông lớn' công nghệ Mỹ lên kế hoạch chi 370 tỷ USD cho chi tiêu vốn (capex) AI trong năm nay, các công ty công nghệ hàng đầu Trung Quốc – Tencent, Baidu, Alibaba và ByteDance – sẽ đầu tư ít hơn 10% số tiền đó . Từ năm 2023 đến 2025, tổng chi tiêu vốn của các 'ông lớn' Trung Quốc đạt 124 tỷ USD, thấp hơn khoảng 82% so với 694 tỷ USD mà các đối thủ Mỹ chi ra .

Tuy nhiên, cách tiếp cận tinh gọn hơn này lại mang lại kết quả cạnh tranh. Theo một số ước tính, các mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc hiện đạt hiệu suất khoảng 90% so với Mỹ, mặc dù chi tiêu thấp hơn nhiều . Các công ty Trung Quốc được hưởng lợi từ chi phí lao động trong nước thấp hơn, điện năng công nghiệp được trợ giá và một chiến lược thực dụng ưu tiên các mô hình mã nguồn mở và ứng dụng rộng rãi hơn là chi tiêu vốn khổng lồ vào nghiên cứu tiên tiến . Mô hình Kimi K2 của Moonshot AI chỉ tốn 4,6 triệu USD để huấn luyện – một phần rất nhỏ so với hàng tỷ USD mà OpenAI chi cho R&D . Cách tiếp cận tập trung vào hiệu quả này cho phép các công ty Trung Quốc đạt được kết quả AI cạnh tranh chỉ với một phần nhỏ chi phí so với Mỹ .

Chuyển hướng chiến lược từ trợ cấp sang thị trường

Đây không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về nguồn tài trợ – nó thể hiện một sự thay đổi cơ bản trong cách nhà nước Trung Quốc tiếp cận chính sách công nghiệp. Bằng cách huy động thị trường chứng khoán và trái phiếu trị giá 28 nghìn tỷ USD, Bắc Kinh đang tạo ra một hệ sinh thái tự duy trì, nơi các công ty AI và bán dẫn thành công có thể khai thác nhu cầu vốn của công chúng, thay vì phụ thuộc vào chi tiêu trực tiếp của chính phủ . Riêng IPO của CXMT đã chứng minh sự thèm khát to lớn của các nhà đầu tư Trung Quốc đại lục đối với các cổ phiếu liên quan đến AI, và một loạt các startup đang chờ đợi làm theo cho thấy mô hình này mới chỉ bắt đầu .

Khi DeepSeek, Unitree và các startup khác trong nhóm 'Hangzhou Six Tigers' chuẩn bị cho đợt IPO của mình, một khuôn mẫu đã rõ ràng: Mô hình tài trợ AI của Trung Quốc đã bước vào một giai đoạn mới, do thị trường vốn dẫn dắt – một giai đoạn tinh gọn hơn, nhanh hơn và ngày càng độc lập với các khoản trợ cấp truyền thống của nhà nước.