Vì sao chiến dịch 'giải cứu' đồng yen trị giá 88 tỷ đô la của Mỹ và Nhật Bản thất bại chỉ sau 10 ngày?

Sự đảo chiều này được thúc đẩy bởi những lực lượng cấu trúc sâu xa mà không một hoạt động mua ngoại hối nào có thể tự mình khắc phục. Dưới đây là những gì đã xảy ra và ý nghĩa của nó đối với thị trường, nhà đầu tư và các doanh nghiệp Nhật Bản.

Ba yếu tố cấu trúc 'phá hủy' can thiệp

1. Chênh lệch lãi suất Mỹ - Nhật dai dẳng

Ngay cả sau khi BOJ thắt chặt dần dần, lãi suất thực tế của Nhật Bản vẫn ở mức âm sâu so với Fed, khiến cho các giao dịch carry trade vẫn đầy hấp dẫn. Đồng yen đã giảm 51% từ cuối năm 2011 đến cuối tháng 4/2026 . Các nhà phân tích đồng loạt nhận định rằng nếu không có các đợt tăng lãi suất thực chất từ BOJ, can thiệp là "vô ích" .

Chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản vẫn là một động lực quan trọng khác. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã duy trì lãi suất ở mức cao hơn đáng kể, trong khi BOJ theo đuổi một lộ trình bình thường hóa chính sách tiền tệ thận trọng hơn. Ngay cả sau khi BOJ nâng lãi suất chính sách lên 1% vào tháng 6/2026 — mức cao nhất kể từ năm 1995 — khoảng cách này vẫn còn đáng kể .

2. Chính sách tài khóa mở rộng dưới thời Thủ tướng Takaichi

"Kế hoạch Honebuto 2026" được Nội các Nhật Bản phê duyệt vào ngày 21/7 được thị trường hiểu là dấu hiệu chính phủ đang phản đối việc BOJ tăng lãi suất, làm gia tăng sự không chắc chắn về tiến trình bình thường hóa chính sách tiền tệ . Gánh nặng nợ khổng lồ của Nhật Bản — hơn 250% GDP — buộc BOJ phải giới hạn lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn, chuyển giao hiệu quả các vấn đề về nợ yếu kém từ thị trường trái phiếu sang tiền tệ . Ở một góc nhìn sâu hơn, chênh lệch lãi suất chỉ là biểu hiện của khoản nợ công rất lớn của Nhật Bản .

3. Dòng vốn đầu tư tiếp tục chảy ra ngoài

Các nhà đầu tư Nhật Bản vẫn đang mua trái phiếu nước ngoài với tốc độ đáng kể, và Goldman Sachs lưu ý rằng dòng vốn hồi hương vẫn chưa xảy ra bất chấp sự thúc đẩy của Tokyo — một đợt tăng lãi suất của BOJ có ý nghĩa quan trọng hơn nhiều đối với sức mạnh của đồng yen so với bất kỳ biện pháp can thiệp nào . Động lực nền tảng của sự mất giá đồng yen phản ánh tình trạng thâm hụt vốn thông qua nhiều kênh cấu trúc đồng thời: dòng vốn bán lẻ dai dẳng thông qua chương trình đầu tư NISA cải cách, các thương vụ mua lại của doanh nghiệp nước ngoài, và các vị thế bán khống đầu cơ tích lũy bởi các quỹ phòng hộ vĩ mô toàn cầu .

Wall Street nói gì?

Goldman Sachs ước tính Nhật Bản đã chi tới 85 tỷ USD trong hai ngày và kết luận rằng "những nguyên nhân cốt lõi khiến đồng yen yếu vẫn không thay đổi" và dự đoán áp lực giảm giá sẽ tái xuất hiện trừ khi BOJ tăng lãi suất. Họ dự báo đợt tăng lãi suất tiếp theo của BOJ có thể bị hoãn lại đến tháng 1/2027 . Phản ứng của thị trường đối với cuộc can thiệp này tương đối yếu ớt, phản ánh rằng các động lực cơ bản khiến đồng yen yếu vẫn còn đó . Goldman cũng lưu ý rằng các nhà đầu tư Nhật Bản vẫn đang mua trái phiếu nước ngoài với tốc độ đáng kể bất chấp nỗ lực của Tokyo nhằm chuyển hướng dòng vốn về nước .

Mohamed El-Erian đã đăng trên mạng xã hội vào ngày 2/8 rằng Mỹ phá vỡ chính sách không can thiệp hơn một thập kỷ vì Washington nhận thấy đồng yen quá yếu là một lực cản đối với khả năng cạnh tranh thương mại của Mỹ cả trong thương mại song phương và thị trường thứ ba . Ông cũng lưu ý rằng chiến lược Nhật-Mỹ là sử dụng "những lời lẽ mạnh mẽ như một sự thay thế cho can thiệp thị trường thực tế" để ngăn cản thị trường thách thức quyết tâm của cả hai cơ quan chức năng .

Một cuộc khảo sát của Reuters cho thấy các nhà phân tích phần lớn nghi ngờ rằng các nhà đầu cơ sẽ bị kìm chân nếu không có chính sách tiền tệ thắt chặt hơn — can thiệp chỉ mua thời gian . HSBC bổ sung rằng một sự thay đổi cấu trúc trong các chính sách cơ bản của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ là chìa khóa cho bất kỳ sự phục hồi bền vững nào của đồng yen .

Áp lực ngày càng tăng lên các doanh nghiệp Nhật

Các giám đốc điều hành Nhật Bản ngày càng lên tiếng về những thiệt hại. Gần một nửa số doanh nghiệp Nhật Bản báo cáo tác động tiêu cực từ việc BOJ tăng lãi suất, với chi phí vay cao hơn ảnh hưởng đến lợi nhuận và không khuyến khích đầu tư vốn . Hơn một nửa số doanh nghiệp Nhật Bản coi đồng yen yếu là tiêu cực cho thu nhập .

• Mitsubishi Electric: CFO Kenichiro Fujimoto nói rằng các vấn đề ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế Nhật Bản chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến từng công ty, đồng thời nói thêm: "Đồng yen yếu không nhất thiết có nghĩa là mọi thứ đều tốt" . Ông lưu ý rằng với các nền tảng kinh tế và cán cân thương mại của Nhật Bản, "chúng ta có thể sẽ không bao giờ thấy lại tỷ giá 120–130 yen đổi một đô la nữa" .
• Mitsui & Co.: CFO Makoto Tanaka cho biết, "Điều tôi mong muốn nhất là sự ổn định của thị trường và giảm biến động" .
• Mitsubishi Corp.: CFO Yoshihiro Shimazu nói rằng công ty "thực sự cảm nhận được tác động của biến động tỷ giá hối đoái mạnh" và có thể điều chỉnh tỷ giá giả định hiện tại là 150 yen đổi một đô la .
• MUFG: CEO Junichi Hanzawa cảnh báo rằng lạm phát do đồng yen yếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến tâm lý người tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế: "Nếu giá tăng vượt quá tiền lương thực tế, điều đó sẽ ảnh hưởng đến tiêu dùng. Đây sẽ là một điểm trừ cho tăng trưởng kinh tế bền vững" .

Các giám đốc điều hành tại các công ty lớn nhấn mạnh rằng biến động tỷ giá hối đoái mạnh đang làm mờ đi triển vọng thu nhập và kế hoạch đầu tư, ngay cả sau cuộc can thiệp chung .

Kỳ vọng thị trường: Điều gì tiếp theo?

Tăng lãi suất BOJ: Goldman Sachs dự đoán đợt tăng lãi suất tiếp theo có thể không diễn ra cho đến tháng 1/2027, do lập trường tài khóa của chính phủ đang phản đối việc thắt chặt . Thị trường nói chung thấy một quá trình bình thường hóa chậm chạp, bị trì hoãn hơn là hành động mạnh mẽ. Như một phân tích đã lưu ý, sự yếu kém dai dẳng của đồng yen không phải do một yếu tố duy nhất mà là do "sự kết hợp của những cơn gió ngược cấu trúc tiếp tục lấn át quá trình bình thường hóa chính sách từng bước của BOJ" .

Can thiệp thêm: Cựu quan chức BOJ Atsushi Takeuchi cho biết Nhật Bản và Mỹ "chắc chắn" sẽ tiến hành can thiệp chung một lần nữa nếu đồng yen có dấu hiệu tiếp tục xu hướng giảm . Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cam kết sẽ làm "mọi thứ cần thiết" để hỗ trợ nỗ lực của Nhật Bản . Tuy nhiên, sự đồng thuận giữa các nhà phân tích là nếu không có sự thay đổi bền vững về chênh lệch lãi suất hoặc dòng vốn, mỗi lần can thiệp sẽ có tác dụng suy giảm. Russell Investments lưu ý rằng mặc dù can thiệp đã thúc đẩy đồng yen trong ngắn hạn, nhưng "sự phục hồi bền vững có thể sẽ đòi hỏi chính sách BOJ thắt chặt hơn và các nền tảng kinh tế được cải thiện" .

Kết luận

Chiến dịch can thiệp 88 tỷ USD là một màn trình diễn sức mạnh lịch sử, nhưng nó không thể thay đổi các phép tính cơ bản của đồng yen. Chừng nào lãi suất của Mỹ vẫn cao hơn nhiều so với Nhật Bản, các nhà đầu tư Nhật Bản vẫn tiếp tục mua tài sản nước ngoài, và lập trường tài khóa của Tokyo phản đối việc thắt chặt tiền tệ, bất kỳ đợt tăng giá nào của đồng yen từ can thiệp đều có khả năng chỉ là tạm thời. Bài học rất rõ ràng: can thiệp mua thời gian, nhưng chỉ có những thay đổi chính sách cấu trúc mới có thể mua được hướng đi.