Nhật thực toàn phần và mưa sao băng Perseid: 'Cặp đôi' trời cho vào ngày 12/8/2026

Đường đi và thời điểm của nhật thực

Đường đi của bóng tối toàn phần — nơi Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời — đi qua Greenland, miền tây Iceland, miền bắc Tây Ban Nha và một khu vực nhỏ ở đông bắc Bồ Đào Nha . Nhật thực một phần sẽ có thể quan sát được ở hầu hết châu Âu, một phần Canada, miền bắc Hoa Kỳ và tây bắc châu Phi . Thời gian toàn phần tại Đài thiên văn Vật lý thiên văn Javalambre ở Teruel, Tây Ban Nha, sẽ kéo dài 1 phút 21 giây, bắt đầu vào khoảng 20:31 CEST (giờ mùa hè Trung Âu) .

Các thiết bị và nền tảng khoa học mới

Máy quang phổ Khe tròn (CISS) — Một thiết bị do Ý chế tạo đang được thử nghiệm quyết định tại Đài thiên văn Vật lý thiên văn Javalambre ở Tây Ban Nha. Thiết bị này được thiết kế để phân tích ánh sáng Mặt Trời thành các bước sóng cấu thành nhanh hơn nhiều so với các thiết bị hiện có, có thể làm thay đổi cách nghiên cứu vành nhật hoa . Nhật thực tạo ra các điều kiện giúp vành nhật hoa hiện rõ hơn, tạo điều kiện cho các nghiên cứu về khu vực xung quanh Mặt Trời mà hành vi của nó có thể tác động đến mạng lưới thông tin liên lạc và lưới điện trên Trái Đất .

Máy bay tầm cao WB-57 của NASA — Bay ở độ cao 50.000 feet (khoảng 15.240 mét) trên Bắc Đại Tây Dương, phía tây Iceland, mang theo một bộ bốn camera ở nhiều bước sóng ánh sáng khả kiến và hồng ngoại . Đây là những camera tương tự đã bay trong nhật thực ngày 8/4/2024, nhưng đã được điều chỉnh thời gian phơi sáng quan trọng để khắc phục lỗi phơi sáng quá mức đã được ghi nhận trong hình ảnh năm 2024 . Bay trên hầu hết bầu khí quyển Trái Đất cho phép nó có tầm nhìn không bị cản trở về vành nhật hoa .

Khinh khí cầu khoa học của NASA — Các nhóm nghiên cứu do NASA tài trợ đang thả khinh khí cầu dọc theo đường đi của nhật thực để nghiên cứu cách bóng tối đột ngột ảnh hưởng đến bầu khí quyển Trái Đất .

Máy bay C-295 của Lực lượng Không quân Ireland — Thực hiện một chuyến bay đồng thời với các nhà khoa học từ Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) và Viện Nghiên cứu Cao cấp Dublin, chụp ảnh vành nhật hoa bằng một bộ phận dự phòng ban đầu được chế tạo cho một sứ mệnh không gian của ESA .

Sứ mệnh Proba-3 của ESA — Một 'máy tạo nhật thực' nhân tạo bao gồm hai vệ tinh bay cách nhau 150 mét, tự động vận hành như một tàu vũ trụ duy nhất . Tàu vũ trụ Occulter đóng vai trò là Mặt Trăng, che khuất Mặt Trời cho tàu vũ trụ Coronagraph, sử dụng thiết bị ASPIICS của nó để chụp ảnh vành nhật hoa trong nhiều giờ liên tục. Dữ liệu từ máy đo vành nhật hoa ASPIICS của Proba-3 sẽ được phối hợp với các quan sát nhật thực trên mặt đất . Sứ mệnh này đã hoạt động trong các quỹ đạo đo vành nhật hoa liên tục kể từ ngày 28/7/2026 và sẽ kéo dài đến ngày 19/8 .

Solar Orbiter của ESA — Các thiết bị viễn thám của nó (EUI, PHI, Metis) đang chụp ảnh phối hợp bầu khí quyển Mặt Trời đồng thời với nhật thực. Các chương trình quan sát đã được lên kế hoạch bao gồm: Theo dõi Vụ phun trào (Eruption Watch), Biến động Mật độ (Density Fluctuations) và Sự mở rộng Ranh giới Lỗ đăng quang (Coronal Hole Boundary Expansion) .

Công nghệ phát sóng và trực tuyến

Chương trình phát sóng chính của ESA — Một luồng trực tiếp từ Đài thiên văn Vật lý thiên văn Javalambre ở Teruel, Tây Ban Nha, kết hợp các nguồn cấp dữ liệu từ kính thiên văn, cảnh quay từ máy bay không người lái và bình luận từ chuyên gia, bắt đầu lúc 19:30 CEST (13:30 EDT) vào ngày 12/8 . Người xem có thể theo dõi qua ESA Web TV hoặc kênh YouTube của ESA .

Luồng kính thiên văn chuyên dụng — Một luồng liên tục chỉ từ kính thiên văn tại Javalambre, cung cấp cận cảnh các giai đoạn khác nhau của nhật thực mà không có bình luận .

Chương trình phát sóng của NASA — NASA sẽ phát trực tiếp nhật thực từ 13:15 EDT ngày 12/8 qua trang web của NASA .

Tại sao nhật thực và mưa sao băng Perseid lại trùng nhau

Nguyên nhân gốc rễ là do cùng một Trăng non. Nhật thực toàn phần chỉ có thể xảy ra khi Trăng non, lúc Mặt Trăng đi qua trực tiếp giữa Trái Đất và Mặt Trời . Mưa sao băng Perseid luôn đạt đỉnh vào giữa tháng 8 khi Trái Đất đi qua dòng mảnh vụn của Sao chổi Swift-Tuttle. Vào năm 2026, Trăng non rơi vào ngày 12/8 lúc khoảng 17:37 UTC — cùng ngày với đỉnh Perseid .

Nhật thực xảy ra vào ban ngày (thời gian toàn phần diễn ra vào cuối buổi chiều/đầu buổi tối ở châu Âu). Mưa sao băng Perseid đạt cực đại vào đêm ngày 12-13/8, chỉ vài giờ sau đó . Đỉnh dự kiến của Perseid là 14:53 UTC ngày 13/8, khiến sáng ngày 12 và 13/8 là khung giờ quan sát tốt nhất .

Trăng non tạo điều kiện lý tưởng để ngắm mưa sao băng — bầu trời tối đặc biệt không có ánh trăng để át các sao băng mờ hơn, khiến đây có thể là màn trình diễn Perseid đẹp nhất trong nhiều năm . Trong điều kiện trời tối và quang đãng, người quan sát có thể thấy 50–100 sao băng mỗi giờ vào lúc cao điểm .

Sự trùng hợp chính xác này — nhật thực ban ngày và đỉnh Perseid ban đêm vào cùng một ngày dương lịch — là điều không phổ biến, mặc dù hai sự kiện không có mối liên hệ vật lý với nhau. Chúng chỉ là sự trùng hợp về thời điểm quỹ đạo . Lần cuối cùng một lần nhật thực toàn phần lớn và một trận mưa sao băng lớn đạt đỉnh vào cùng một ngày là không chắc chắn, nhưng những người yêu thiên văn coi đây là một cặp đôi quý hiếm và đáng giá .

Ngắm nhật thực ở đâu và khi nào

Nguồn:

Những điều cần chú ý

Trong vài giây phút toàn phần của nhật thực, bầu khí quyển bên ngoài thường bị che khuất của Mặt Trời — vành nhật hoa — sẽ hiện ra trước mắt thường. Người quan sát trong đường đi của bóng tối toàn phần sẽ cần kính xem nhật thực hoặc bộ lọc năng lượng mặt trời cho tất cả các giai đoạn ngoại trừ vài giây toàn phần . Đối với mưa sao băng Perseid, không cần thiết bị đặc biệt: hãy tìm một địa điểm bầu trời tối, xa ánh đèn thành phố, nằm ngửa và nhìn lên sau nửa đêm cho đến rạng sáng ngày 13/8 . Perseid nổi tiếng với những sao băng sáng, nhanh và thường để lại những vệt dài.

Kết luận

Ngày 12 tháng 8 năm 2026 hứa hẹn một cặp đôi thiên thể hiếm có: nhật thực toàn phần có thể quan sát từ một phần châu Âu vào ban ngày, tiếp theo là trận mưa sao băng Perseid đẹp nhất trong nhiều năm dưới trăng non hoàn hảo. Các nhà khoa học đang triển khai một đội bay phối hợp gồm máy bay, khinh khí cầu, vệ tinh và các máy quang phổ mặt đất mới để tối đa hóa những gì họ có thể học được từ những khoảnh khắc toàn phần thoáng qua. Đối với tất cả những người còn lại, có nhiều luồng phát trực tiếp và đối với những người trong đường đi, một vị trí hàng ghế đầu để chứng kiến lần đầu tiên trong 27 năm.