Ni-tơ Lỏng Vừa Chảy Trên Sao Diêm Vương — Và Bầu Khí Quyển Của Nó Đang Sụp Đổ

Các điểm chính:

• Cơ chế: Sự tan chảy ở đáy bên dưới lớp sông băng ni-tơ dày tạo ra ni-tơ lỏng, chất này dâng lên dưới áp lực qua các vết nứt — tương tự như nước tan chảy bên dưới sông băng trên Trái Đất .
• Mốc thời gian: Dòng chảy này có khả năng xảy ra trong vòng một triệu năm qua — gần đây về mặt địa chất và quan trọng là, bằng chứng đầu tiên về chất lỏng chảy trên bề mặt Sao Diêm Vương .
• Nghiên cứu bổ sung: Một nhóm riêng do Alan Stern dẫn đầu (đệ trình lên arXiv vào ngày 25 tháng 6 năm 2026) đã phân tích các đa giác tối có ranh giới trong cùng khu vực, cho thấy chúng là biểu hiện bề mặt của ni-tơ lỏng đã nổi lên và đông cứng lại .

Bằng chứng vẫn là gián tiếp, nhưng các mô hình máy tính ủng hộ giả thuyết rằng nhiệt từ lòng Sao Diêm Vương làm tan chảy băng ni-tơ ở đáy sông băng, nơi nó tích tụ trong các hồ chứa có áp suất trước khi phun trào lên bề mặt .

Thay Đổi Khí Quyển Lớn: Sự Suy Giảm Áp Suất Được Đo Lần Đầu

Một nghiên cứu riêng biệt do Amanda Sickafoose (Viện Khoa học Hành tinh) dẫn đầu, cũng được công bố vào tháng 8 năm 2026 trên The Planetary Science Journal, báo cáo sự suy giảm áp suất khí quyển đầu tiên được quan sát thấy trên Sao Diêm Vương kể từ khi bầu khí quyển của nó được phát hiện vào năm 1988 .

• Dữ liệu: Mười sự kiện che khuất sao (sự kiện ngôi sao đi qua) được quan sát từ năm 2017 đến năm 2023 đã được sử dụng để theo dõi những thay đổi của khí quyển .
• Phát hiện chính: Áp suất khí quyển tổng thể đã giảm 16% từ giữa năm 2021 đến tháng 7 năm 2023 . Trước đó, áp suất vẫn tương đối ổn định kể từ chuyến bay sượt qua của New Horizons vào năm 2015 .
• Nguyên nhân: Sao Diêm Vương đang di chuyển ra xa Mặt Trời trên quỹ đạo hình elip của nó và sẽ không đạt đến điểm viễn nhật cho đến tháng 2 năm 2114. Khi nó nguội đi, khí ni-tơ trong khí quyển đóng băng và rơi xuống bề mặt như tuyết. Đây là sự khởi đầu của một sự sụp đổ khí quyển dài hạn đã được dự đoán sẽ tiếp tục trong những thập kỷ tới .

Các nhà khoa học đã dự đoán sự đóng băng này ngay từ năm 1996, nhưng nghiên cứu năm 2026 đã cung cấp xác nhận quan sát đầu tiên rằng quá trình này đã thực sự bắt đầu một cách nghiêm túc .

Một Hành Tinh Lùn Trong Giai Đoạn Chuyển Tiếp

Nhìn chung, các kết quả năm 2026 vẽ nên một bức tranh về một Sao Diêm Vương đồng thời mất đi bầu khí quyển khi nó nguội đi trong khi vẫn duy trì hoạt động địa chất thông qua các hồ chứa dưới bề mặt thỉnh thoảng giải phóng ni-tơ lỏng lên bề mặt. Các vệt tối trên Sputnik Planitia có thể là nơi ni-tơ lỏng gần đây đã chạm tới và chảy qua bề mặt, trong khi dữ liệu che khuất xác nhận rằng bầu khí quyển ở độ cao lớn hơn đã bắt đầu mỏng đi đáng kể .

Cả hai phát hiện đều được công bố trên The Planetary Science Journal và dựa trên dữ liệu được thu thập nhiều năm trước đó — hình ảnh New Horizons từ năm 2015 và các phép đo che khuất trong giai đoạn 2017–2023. Việc những khám phá ấn tượng như vậy vẫn đang xuất hiện từ một chuyến bay sượt qua duy nhất và các quan sát trên mặt đất nhấn mạnh mức độ mà Sao Diêm Vương tiếp tục khiến chúng ta ngạc nhiên.

Như một nhà nghiên cứu đã nói, "Sao Diêm Vương không bao giờ ngừng làm chúng ta ngạc nhiên" — và các nghiên cứu năm 2026 xác nhận rằng hành tinh lùn này vẫn là một trong những thế giới năng động và bí ẩn nhất trong hệ mặt trời của chúng ta.