Bên trong lệnh cấm 'chưng cất' AI của ByteDance: Bảo vệ TikTok, né tránh trừng phạt và xây dựng từ đầu

Dưới đây là ý nghĩa của lệnh cấm, lý do tại sao nó xảy ra, và cách ByteDance vẫn đang cạnh tranh.

Nội dung Chỉ thị

Vào tháng 7 năm 2026, Trương Nhất Minh đã nói với nhóm Seed AI của ByteDance rằng công ty sẽ không sử dụng kỹ thuật chưng cất mô hình (huấn luyện một mô hình nhỏ hơn dựa trên đầu ra của một mô hình lớn hơn, tiên tiến hơn) để cải thiện hệ thống AI của mình . Tại một cuộc họp nội bộ vào ngày 6 tháng 8, Trương đã chỉ thị cấm hoàn toàn việc sử dụng các mô hình của đối thủ để chưng cất .

Lệnh cấm này không hoàn toàn mới. Một số phương tiện truyền thông Trung Quốc đưa tin rằng Trương đã đưa ra những chỉ thị tương tự trong các cuộc họp nội bộ trước đó, và ít nhất một báo cáo cho thấy chính sách này có từ năm 2023, trước cả những căng thẳng Mỹ-Trung hiện tại .

Tuy nhiên, điểm thay đổi vào năm 2026 là thái độ thực thi và tính công khai của chỉ thị. ByteDance chưa xác nhận công khai chỉ thị này .

Tại sao có Lệnh cấm: Ba Lý do

1. Bảo vệ TikTok khỏi Lệnh cấm của Mỹ

Động lực trực tiếp nhất là mối quan hệ căng thẳng của TikTok với chính phủ Mỹ . ByteDance đã chịu sự giám sát gắt gao từ Mỹ kể từ khi Đạo luật Bảo vệ Người Mỹ khỏi các Ứng dụng do Đối thủ nước ngoài Kiểm soát được Tòa án Tối cao giữ nguyên vào tháng 1 năm 2025 . Công ty cuối cùng đã hoàn tất thỏa thuận tách mảng kinh doanh TikTok tại Mỹ khỏi hoạt động toàn cầu vào đầu năm 2026 .

Những người am hiểu về tư duy của công ty cho biết chính sách chống chưng cất này "một phần bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ phức tạp của ByteDance với chính phủ Mỹ" xoay quanh TikTok . Việc sử dụng mạnh mẽ các mô hình AI của Mỹ để chưng cất có thể kích hoạt sự trả đũa về mặt quản lý từ Washington, tạo ra rủi ro pháp lý và chính trị bổ sung cho các hoạt động của TikTok tại Mỹ .

ByteDance đã cấm rõ ràng nhân viên chưng cất các mô hình AI của Mỹ nói riêng, chứ không phải chưng cất nói chung. Điều này phản ánh mối lo ngại rằng các hoạt động này có thể tạo cơ sở cho chính phủ Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt hoặc buộc phải bán/cấm TikTok .

2. Chủ nghĩa Dài hạn và Độc lập Kỹ thuật

Trương lập luận rằng phòng thí nghiệm Seed phải phát triển trí tuệ tiên phong từ những nguyên lý cơ bản, xây dựng các mô hình Doubao dựa trên nghiên cứu gốc thay vì sao chép đối thủ . Ông coi đây là vấn đề "trì hoãn sự hài lòng" và chiều sâu kỹ thuật lâu dài .

Một số phương tiện truyền thông Trung Quốc (ví dụ: Guixinren) đưa tin chính sách này thực sự có từ năm 2023 và được thúc đẩy bởi niềm tin của Trương vào sự đổi mới độc lập, chứ không phải các lo ngại về quy định của Mỹ .

3. Tránh các Cáo buộc Đánh cắp Sở hữu Trí tuệ

Bằng cách công khai từ bỏ kỹ thuật chưng cất, ByteDance tự tạo khoảng cách với các cáo buộc ngày càng gia tăng từ Mỹ rằng các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đang đánh cắp tài sản trí tuệ Mỹ, qua đó giảm nguy cơ bị Washington nhắm đến .

Cuộc Chiến Chưng cất Mỹ-Trung

Chính sách của ByteDance không thể được hiểu nếu thiếu bối cảnh leo thang căng thẳng Mỹ-Trung về kỹ thuật chưng cất mô hình AI vào tháng 7 năm 2026.

Đe dọa trừng phạt của Mỹ. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Mỹ sẽ điều tra xem các mô hình AI của Trung Quốc có được chưng cất từ các mô hình Mỹ hay không và cảnh báo: "Nếu chúng tôi thấy các mô hình ở nước ngoài đánh cắp từ các công ty vĩ đại của chúng tôi, chúng tôi có khả năng trừng phạt họ" . Bessent sau đó nói rằng các lệnh trừng phạt "vẫn còn trên bàn" .

Cáo buộc chống lại Moonshot AI. Cố vấn Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios đã công khai cáo buộc Moonshot AI của Trung Quốc có một nỗ lực "quy mô lớn" để đánh cắp năng lực từ mô hình Fable của Anthropic thông qua chưng cất . Kratsios nói trên X rằng chính phủ Mỹ có thông tin Moonshot AI đã "chưng cất" năng lực từ AI Fable của Anthropic để phát triển mô hình K3 của mình .

Cáo buộc rộng hơn. Các quan chức Mỹ cũng đã đưa ra cáo buộc chống lại DeepSeek và Alibaba, cho rằng các mô hình của họ có dấu hiệu của 'chưng cất đối nghịch' (adversarial distillation) — trích xuất khối lượng lớn phản hồi từ các mô hình tiên phong của Mỹ . Anthropic đã gửi một lá thư tới Ủy ban Ngân hàng, Nhà ở và Đô thị Thượng viện Mỹ cáo buộc Alibaba đã thực hiện "cuộc tấn công chưng cất lớn nhất được biết đến nhắm vào Anthropic từ trước đến nay" thông qua 28,8 triệu lượt trao đổi sử dụng hàng nghìn tài khoản gian lận .

Phản ứng của Trung Quốc. Bộ Thương mại Trung Quốc đã bác bỏ hoàn toàn các cáo buộc, lập luận rằng chưng cất là một thực tiễn phổ biến ở cả hai nước và cáo buộc Mỹ về "chủ nghĩa bá quyền AI" (AI hegemonism), đồng thời đe dọa các biện pháp đáp trả . Bộ cho biết Washington đang đe dọa trừng phạt các công ty Trung Quốc dựa trên các cáo buộc đơn thuần, bất chấp những gì họ cho là thiếu cơ sở thực tế hoặc pháp lý .

Tác động đến đối thoại an toàn. Các nhà phân tích cảnh báo các mối đe dọa của Mỹ đang phá vỡ những nỗ lực thiết lập các cuộc đối thoại an toàn AI song phương .

Những Thách thức trong Thực thi

• Không xác nhận công khai. ByteDance chưa xác nhận công khai chỉ thị này .
• Thách thức thực thi nội bộ. Lệnh cấm áp dụng cho nhóm Seed, nhưng việc kiểm soát xem các nhà nghiên cứu cá nhân có sử dụng chưng cất từ các mô hình mã nguồn mở trong thực tế hay không là vô cùng khó khăn — dấu vết của chưng cất rất khó bị phát hiện.
• Lệnh cấm tập trung vào các mô hình Mỹ. Một số báo cáo chỉ ra rằng lệnh cấm chủ yếu là chưng cất các mô hình Mỹ, không phải tất cả các hình thức chưng cất . Việc chưng cất từ các mô hình mã nguồn mở khác của Trung Quốc có thể là một vùng xám.
• Các chỉ thị trước đây có hiệu quả hạn chế. Trương đã đưa ra những chỉ thị tương tự trước đây, nhưng các mô hình của ByteDance vẫn tiếp tục thể hiện tính cạnh tranh, cho thấy các lệnh cấm trước đó đã không được thực thi đầy đủ .

ByteDance Cạnh tranh như thế nào Khi không có Chưng cất

Thay vì đi đường tắt, nhóm Seed của ByteDance đang theo đuổi nghiên cứu AI từ những nguyên lý cơ bản. Bằng chứng ban đầu cho thấy chiến lược này đang mang lại kết quả thương mại khả quan.

Seedance 2.0 — mô hình tạo video của ByteDance — đã trở thành sản phẩm AI có lợi nhuận thực sự đầu tiên của công ty. Các chỉ số chính:

• Doanh thu hàng tháng hơn 147 triệu USD (hơn 1 tỷ RMB) .
• Doanh thu hàng năm ước tính đạt 2 tỷ USD, tăng khoảng 10 lần so với năm trước .
• Biên lợi nhuận gộp 70–90%. Các báo cáo khác nhau: LatePost báo cáo biên lợi nhuận gộp 70%, trong khi các học viên AI nói với 36Kr rằng con số này có thể lên tới 90% . Người đứng đầu Volcano Engine, Tan Daize, nói với 36Kr rằng thế giới bên ngoài đã quá chú ý đến lợi nhuận của Seedance và con số thực tế không cao đến vậy .
• Mô hình đạt được điều này nhờ kiến trúc Mixture-of-Experts (MoE) hiệu quả với 200 tỷ tham số và chi phí tính toán suy luận tương đối thấp .
• Hơn 90% doanh thu của Seedance 2.0 đến từ khách hàng doanh nghiệp thông qua nền tảng MaaS (Model-as-a-Service) của Volcano Engine .
• Volcano Engine đã nâng mục tiêu doanh thu MaaS năm 2026 lên 15 tỷ RMB (2,2 tỷ USD), tăng gấp 10 lần so với khoảng 1,5 tỷ RMB thực tế đạt được trong năm 2025 .

Ý tưởng cốt lõi: bằng cách xây dựng kiến trúc gốc từ đầu thay vì chưng cất, ByteDance tránh được rủi ro pháp lý, phát triển các lợi thế kỹ thuật độc quyền và — trong trường hợp của Seedance — đạt được biên lợi nhuận ngang bằng hoặc vượt quá các dịch vụ AI đám mây của Mỹ.

Tuy nhiên, canh bạc dài hạn này tiềm ẩn rủi ro. Trương thừa nhận rằng lệnh cấm có thể khiến mô hình Seed của ByteDance tụt hậu so với các đối thủ Trung Quốc như DeepSeek, Kimi và Q1 trong các bảng xếp hạng đánh giá . Liệu cách tiếp cận xây dựng từ đầu có thể mở rộng quy mô cho các mô hình ngôn ngữ lớn tiên tiến — vốn khó kiếm tiền hơn so với tạo video — hay không vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ.