Khủng hoảng Ceuta 2026: Biên giới đổ vỡ, Schengen lung lay

Vượt xa thảm họa nhân đạo trước mắt — với số người chết tăng từ 57 người vào ngày 31 tháng 7 lên ít nhất 100 người vào ngày 6 tháng 8 — cuộc khủng hoảng đã gây ra một tranh chấp biên giới hiếm hoi và leo thang giữa các nước thành viên EU là Tây Ban Nha và Italy, phơi bày những vết nứt sâu sắc trong khu vực tự do đi lại Schengen, và hé lộ một chiến dịch thông tin sai lệch có tổ chức liên quan đến Nga nhằm gây bất ổn châu Âu.

Con số trong thảm họa

Số người chết tăng dần theo từng giai đoạn: ít nhất 57 người được xác nhận tử vong vào ngày 31 tháng 7 , lên 67 người vào ngày 1 tháng 8 (do chết đuối và giẫm đạp trên một đê chắn sóng) , sau đó là 72 người ở phía Tây Ban Nha vào ngày 2 tháng 8, với 11 người được báo cáo ở phía Morocco . Các quan chức Tây Ban Nha cho biết ít nhất 88 người chết vào ngày 3 tháng 8, mặc dù Morocco đưa ra con số thấp hơn . Cuối cùng, vào ngày 6 tháng 8, lãnh đạo Ceuta, Juan Jesús Vivas, đã làm chứng trước Nghị viện châu Âu rằng ít nhất 100 người đã thiệt mạng .

Tây Ban Nha vs Italy: Bế tắc Schengen

Hậu quả chính trị diễn ra nhanh hơn cả việc thống kê thi thể. Vào ngày 31 tháng 7, Italy đã đình chỉ hiệp ước biên giới mở Schengen với Tây Ban Nha trong một tháng, buộc công dân ngoài EU đến từ Tây Ban Nha phải chịu sự giám sát bổ sung . Chính phủ cánh hữu của Italy cho rằng động thái này nhằm đối phó với nguy cơ di cư tiếp theo từ Ceuta — mặc dù không có bất kỳ di chuyển nào từ Ceuta đến lục địa Tây Ban Nha hoặc các quốc gia EU khác được phát hiện .

Tây Ban Nha đưa ra tối hậu thư cho Italy vào ngày 7 tháng 8: dỡ bỏ kiểm soát biên giới trước Chủ nhật, ngày 9 tháng 8, nếu không sẽ bị trả đũa . Khi Italy bất chấp yêu cầu, Tây Ban Nha tuyên bố sẽ áp đặt kiểm soát biên giới đối với các chuyến bay và tàu thuyền từ Italy, bắt đầu từ nửa đêm ngày 8 tháng 8 và kéo dài đến ngày 7 tháng 9, với việc kiểm tra hộ chiếu, quốc tịch và thị thực đối với hành khách Italy .

Pháp cũng thắt chặt kiểm tra biên giới và tăng cường cảnh sát tại biên giới với Tây Ban Nha . Cuộc khủng hoảng bộc lộ những vết nứt sâu sắc trong hệ thống Schengen, với các nhà phân tích cảnh báo rằng các quốc gia EU khác có thể làm theo Italy .

Cáo buộc và phủ nhận: Vai trò của Morocco

Câu hỏi ai đã tạo điều kiện cho cuộc vượt biên hàng loạt trở thành tâm điểm tranh cãi. Những người di cư được phỏng vấn bởi New York Times cho biết chính quyền Morocco đã khuyến khích họ vượt biên, vẫy tay cho họ đi qua các trạm kiểm soát vốn thường chặn đường vào biên giới . Lãnh đạo Ceuta, Juan Jesús Vivas, cáo buộc Morocco đã "ít nhất là khuyến khích hoặc cho phép" dòng người đổ vào, gọi đây là một "sự tàn bạo" và là một cuộc tấn công vào toàn vẹn lãnh thổ của Tây Ban Nha .

Phản ứng chính thức của Morocco mang tính phòng thủ: một quan chức cấp cao Morocco cho biết nhà chức trách Tây Ban Nha đáng lẽ phải thấy trước cuộc khủng hoảng sau phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha làm suy yếu các biện pháp răn đe đối với di cư bất hợp pháp . Bộ Nội vụ Morocco đổ lỗi cho "thông tin sai lệch trên mạng xã hội" và những kẻ buôn người, đồng thời báo cáo 11 công dân Morocco đã thiệt mạng . Bộ trưởng Ngoại giao Tây Ban Nha thừa nhận rằng Morocco đã ngay lập tức đề nghị hỗ trợ cảnh sát và không đặt ra điều kiện cho sự hợp tác của mình, cho phép tổ chức các cuộc hồi hương quy mô lớn .

Các nhà phân tích từ Nhóm Khủng hoảng Quốc tế và Trường Dịch vụ Quốc tế Đại học Mỹ cảnh báo rằng Morocco có tiền sử sử dụng dòng di cư như một đòn bẩy ngoại giao chống lại Tây Ban Nha, đặc biệt là khi quan hệ song phương trở nên xấu đi .

Thông tin sai lệch liên quan đến Nga: Một chiến dịch phối hợp

Nhiều nguồn độc lập xác nhận một chiến dịch thông tin sai lệch có phối hợp đã khai thác cuộc khủng hoảng. Nhóm chống thông tin sai lệch 411 phát hiện ra rằng các tài khoản mạng xã hội liên kết với Nga thúc đẩy các câu chuyện cực hữu đã tiếp cận hơn 500.000 người dùng chỉ trong vài giờ sau cuộc khủng hoảng . Đan Mạch chính thức cáo buộc Nga gây hấn hỗn hợp, trình bày bằng chứng tại một cuộc họp khẩn cấp của EU về 2.000 bài báo giả và hàng nghìn tài khoản bot khuếch đại các câu chuyện chống người nhập cư và chống EU . Chính phủ Ukraine báo cáo rằng các hãng truyền thông liên kết với nhà nước Nga như Pravda và RT đang lan truyền thông tin sai lệch để gây bất ổn châu Âu .

Các cụm câu chuyện bao gồm việc đóng khung cuộc vượt biên như một "cuộc xâm lược quân sự Hồi giáo" và lan truyền tin đồn sai lệch rằng "biên giới Ceuta đang mở" . Ủy ban châu Âu thừa nhận "sự lợi dụng của những kẻ buôn người và vận chuyển trái phép" và đã mở các cuộc điều tra, lưu ý rằng các kênh thao túng thông tin liên quan đến Nga đã thúc đẩy hành động từ ngày 30 tháng 7 .

Sự thức tỉnh rộng lớn hơn

Cuộc khủng hoảng Ceuta năm 2026 đã chứng minh một trường hợp khẩn cấp về biên giới của một quốc gia thành viên EU có thể gây ra sự đổ vỡ của Schengen như thế nào, với việc Italy đơn phương đình chỉ có khả năng tạo ra một tiền lệ . Chiến dịch thông tin sai lệch của Nga được coi là một phần của chiến lược kết hợp rộng lớn hơn nhằm khai thác các chia rẽ nội bộ của châu Âu về vấn đề di cư, với bằng chứng của Đan Mạch cho thấy sự khuếch đại có hệ thống được thiết kế để phá hủy sự gắn kết của EU .

Như các nhà phân tích đã nói: cuộc khủng hoảng không chỉ đơn thuần là 50.000 người bơi về phía một bãi biển Tây Ban Nha — mà còn là về việc liệu dự án không biên giới của châu Âu có thể tồn tại trước một cơn bão phối hợp gồm di cư, thông tin sai lệch và sự đổ vỡ ngoại giao hay không.