Syria và Nga ký thỏa thuận lịch sử: Moscow mất quyền kiểm soát căn cứ quân sự độc quyền

Thỏa thuận thay đổi vai trò quân sự của Nga như thế nào?

Đây là sự điều chỉnh lại đáng kể nhất trong tư thế của Nga tại Syria kể từ khi nước này can thiệp vào năm 2015. Theo các thỏa thuận cho thuê 49 năm trước đây được ký dưới thời Bashar al-Assad vào năm 2017, Nga đã kiểm soát hiệu quả Hmeimim và Tartus như các tiền đồn quân sự có chủ quyền . Theo các thỏa thuận đó, Nga có toàn quyền miễn trừ khỏi quyền tài phán của Syria và quyền tự động gia hạn hợp đồng thuê thêm 25 năm liên tiếp . Biên bản ghi nhớ mới:

• Chấm dứt tư cách căn cứ quân sự độc quyền của Nga tại cả hai địa điểm .
• Giáng cấp Nga từ một cường quốc có căn cứ xuống thành đồng người sử dụng các cơ sở chung, huấn luyện lực lượng Syria cùng với nhân viên Nga .
• Loại bỏ quyền kiểm soát tác chiến của Nga đối với cơ sở hạ tầng dân sự (sân bay, cầu cảng thương mại) mà Moscow từng sử dụng cho các chuyến bay hậu cần và tiếp tế .

Điều gì dẫn đến thỏa thuận sau 18 tháng đàm phán?

Các cuộc đàm phán bắt đầu sau khi chính phủ của Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12/2024 và chính quyền chuyển tiếp được thành lập dưới thời Tổng thống Ahmad al-Sharaa . Các động lực chính bao gồm:

• Sự sụp đổ của Assad: Nga đã mất đi khách hàng chính của mình. Chính phủ mới của Syria không có nghĩa vụ phải tôn trọng các thỏa thuận căn cứ 49 năm hào phóng mà Assad đã dành cho Moscow . Bản thân Assad đã chạy sang lưu vong tại Nga .
• Đòn bẩy của Syria: Chính phủ al-Sharaa yêu cầu đàm phán lại như một điều kiện để cho phép Nga duy trì bất kỳ sự hiện diện nào . Al-Sharaa trước đó đã bày tỏ sự miễn cưỡng trong việc đơn giản là loại bỏ các căn cứ của Nga, nhưng nhấn mạnh các điều khoản phải do Damascus đặt ra .
• Mặc cả kéo dài: Khung thời gian 18 tháng phản ánh các cuộc đàm phán khó khăn về mức độ tiếp cận của Nga, chủ quyền của Syria và tình trạng của các cơ sở dân sự — với việc Damascus nắm giữ thế mạnh hơn . Al-Sharaa và Putin đã có các cuộc đàm phán trực tiếp tại Moscow vào tháng 1/2026, với các căn cứ là vấn đề được ưu tiên cao .

Thỏa thuận này phù hợp với sự xoay trục rộng lớn hơn của Syria về phương Tây như thế nào?

Thỏa thuận căn cứ là triệu chứng rõ ràng nhất trong chiến lược của Tổng thống al-Sharaa nhằm thiết lập lại chính sách đối ngoại của Syria sau thời kỳ Assad .

• Mở cửa với phương Tây: Al-Sharaa đã tích cực theo đuổi bình thường hóa quan hệ với Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ. EU đã khởi xướng các cuộc đàm phán chính thức để khôi phục quan hệ và nới lỏng các lệnh trừng phạt vào tháng 4/2026 N. Chính quyền Trump đã đưa ra sự ủng hộ có điều kiện cho chính phủ chuyển tiếp, với việc Tổng thống Trump gặp al-Sharaa tại Ả Rập Saudi vào tháng 5/2025 và sau đó mời ông đến Washington vào tháng 11/2025 N. Mỹ cũng đã bãi bỏ Đạo luật Caesar vào tháng 12/2025, dỡ bỏ gần như tất cả các lệnh trừng phạt N.
• Cân bằng, không phải cắt đứt: Syria tiếp tục dựa vào Nga cho một số nhu cầu chiến lược — bao gồm lúa mì, dầu mỏ và một số hỗ trợ quân sự — và chưa cắt đứt quan hệ, nhưng các điều khoản hiện do Damascus, chứ không phải Moscow, đặt ra NN. Các nhà phân tích mô tả cách tiếp cận là "hết sức thực dụng" — sử dụng mối quan hệ với Nga như một đòn bẩy trong khi báo hiệu sự độc lập với các đối tác phương Tây N. Syria cũng đã gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, thể hiện sự linh hoạt trong ngoại giao của mình N.
• Động thái an ninh với Israel: Vào tháng 7/2026, al-Sharaa tuyên bố Syria tìm kiếm một thỏa thuận an ninh với Israel, nói rằng một thỏa thuận có thể mở đường cho hòa bình toàn diện mà không ảnh hưởng đến tuyên bố chủ quyền của Syria đối với Cao nguyên Golan N. Điều này báo hiệu một sự tái định hướng khu vực rộng lớn hơn, rời xa trục thời Assad vốn liên minh chặt chẽ với Iran và Hezbollah N.
• Logic chiến lược: Bằng cách cắt giảm quyền có căn cứ độc quyền của Nga trong khi vẫn duy trì hợp tác quân sự, al-Sharaa gửi một tín hiệu rõ ràng tới phương Tây rằng Syria không còn là một quốc gia chư hầu của Nga — mà không gây ra một sự rạn nứt hoàn toàn có thể gây nguy hiểm cho các lợi ích khác . Như International Crisis Group đã đánh giá, Damascus đang "cố tình giảm ảnh hưởng của Nga ở những nơi có các lựa chọn thay thế khả thi, đồng thời bảo tồn hợp tác trong các lĩnh vực mà chưa có sự thay thế ngay lập tức" N.