Eo biển Hormuz đóng cửa và cuộc khủng hoảng nhiên liệu máy bay: Cuộc chiến Iran 2026 đã 'bóp nghẹt' ngành hàng không toàn cầu như thế nào

Trước khi xảy ra xung đột, các nhà máy lọc dầu ở Trung Đông đã gửi khoảng 470.000 thùng nhiên liệu máy bay mỗi ngày qua eo biển này đến các sân bay ở châu Âu và các nơi khác — một dòng chảy đã bị ngừng lại một cách hiệu quả .

Giá nhiên liệu máy bay tăng gần gấp đôi

Vào giữa tháng 4/2026, giá nhiên liệu máy bay đã tăng gần gấp đôi so với mức trước chiến tranh . IATA dự báo giá nhiên liệu máy bay trung bình khoảng 152 USD/thùng cho năm 2026, so với mức 90 USD năm 2025 — mức tăng 121% so với cùng kỳ năm ngoái tính đến tháng 4 . Tại Mỹ, giá nhiên liệu máy bay tăng từ khoảng 2,50 USD/gallon vào ngày 27/2 lên 4,88 USD/gallon vào ngày 2/4, theo dữ liệu của S&P Global được CNBC trích dẫn .

Các quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu máy bay từ Vịnh Ba Tư — bao gồm Vương quốc Anh, Australia và Mexico — bị ảnh hưởng nặng nề nhất . Châu Âu, nơi nhập khẩu khoảng một phần ba nhiên liệu máy bay chủ yếu từ Trung Đông, phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống, khi các nguồn nhập khẩu khẩn cấp từ Mỹ không đáp ứng đủ và việc phân phối nhiên liệu tại các sân bay bắt đầu từ tháng 7 .

Hoạt động của hãng hàng không: Hủy chuyến hàng loạt và đóng cửa trung tâm

Tác động tức thì đến hoạt động của các hãng hàng không là rất nghiêm trọng. Các sân bay lớn ở Trung Đông — bao gồm Dubai (trung tâm trung chuyển quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới), Abu Dhabi và Doha — đã bị đóng cửa hoặc hạn chế nghiêm trọng ngay sau các cuộc không kích ngày 28/2, gây ra một trong những cú sốc hàng không lớn nhất trong nhiều năm . Theo hãng phân tích hàng không Cirium, trong số 51.600 chuyến bay thương mại dự kiến đến hoặc đi từ Trung Đông trong những ngày sau các cuộc không kích, hơn một nửa đã bị hủy .

Các hãng hàng không châu Âu đã cắt giảm hàng nghìn chuyến bay trong suốt mùa du lịch cao điểm mùa hè . Riêng tập đoàn Lufthansa đã cắt giảm 20.000 chuyến bay trong sáu tháng để tiết kiệm nhiên liệu máy bay, ước tính tiết kiệm được 40.000 tấn nhiên liệu . Nhiều hãng vận chuyển đã đình chỉ toàn bộ các đường bay đến Trung Đông; hãng hàng không lớn nhất của Hy Lạp đã hủy các chuyến bay đến Dubai cho đến ngày 31/8 và đến Erbil và Baghdad cho đến ngày 30/9 . Các hạn chế về không phận buộc các đường bay dài hơn giữa châu Âu, châu Á và châu Phi, làm tăng chi phí nhiên liệu và nhân sự .

Các hãng hàng không đã tăng giá vé, thêm phụ phí nhiên liệu và tăng phí hành lý để bù đắp chi phí nhiên liệu tăng gấp đôi . Vào cuối tháng 6, nỗi lo hành khách bị mắc kẹt trong mùa du lịch hè phần lớn đã được dập tắt, nhưng giá vé vẫn ở mức cao hơn nhiều so với mức trung bình lịch sử . IATA cảnh báo rằng ngay cả khi eo biển Hormuz được mở cửa hoàn toàn, việc phục hồi nguồn cung có thể mất nhiều tháng do năng lực lọc dầu ở Trung Đông bị thiệt hại .

Kế hoạch đặt hàng máy bay: Tạm thời giữ vững

Bất chấp sự gián đoạn hoạt động nghiêm trọng, các hãng hàng không vùng Vịnh vẫn chưa tiến hành hủy hoặc tái cấu trúc các đơn đặt hàng máy bay của họ. Tính đến đầu tháng 8/2026, Boeing xác nhận rằng các hãng hàng không vùng Vịnh không tìm cách trì hoãn hoặc tái cấu trúc việc giao hàng, với lý do triển vọng tăng trưởng dài hạn vẫn còn nguyên vẹn . Airbus cũng báo cáo không có trường hợp hủy đơn hàng hay hoãn giao hàng nào tính đến cuối tháng 4/2026 .

Phó chủ tịch IATA khuyến cáo các hãng hàng không Trung Đông không nên hoãn đơn hàng máy bay, cảnh báo rằng việc trì hoãn sẽ gây tốn kém về lâu dài do điều kiện thị trường khó lường và thời gian chờ đợi lâu để nhận máy bay mới . Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng sự gián đoạn kéo dài cuối cùng có thể gây áp lực lên các đơn đặt hàng, và một số hãng vận chuyển đã bắt đầu làm chậm hoạt động đặt hàng mới trong những tuần đầu của cuộc khủng hoảng .

Các biện pháp ứng phó của chính phủ và hãng hàng không

Hành động khẩn cấp đa phương: Biện pháp phối hợp quan trọng nhất diễn ra vào ngày 11/3/2026, khi IEA công bố đợt giải phóng kho dự trữ dầu khẩn cấp lớn nhất từ trước đến nay — 400 triệu thùng — từ 32 quốc gia thành viên. Mỹ đóng góp 172 triệu thùng, và Nhật Bản cam kết 80 triệu thùng .

Một số chính phủ đã thực hiện các biện pháp quản lý nhu cầu để tiết kiệm xăng dầu: phân phối nhiên liệu, giảm giới hạn tốc độ, khuyến nghị làm việc tại nhà và chuyển từ sản xuất điện chạy bằng khí sang than đá . Bản thân IEA cũng kêu gọi các biện pháp như giảm thiểu đi máy bay và giảm tốc độ lái xe .

Phản ứng ở cấp hãng hàng không: Các hãng vận chuyển đã áp dụng nhiều chiến thuật khác nhau:

• Cắt giảm lịch trình mạnh mẽ và tạm ngừng các đường bay, dẫn đầu là việc Lufthansa giảm 20.000 chuyến bay .
• Tìm nguồn cung cấp nhiên liệu máy bay thay thế từ các nhà cung cấp xa xôi — ví dụ, các lô hàng từ Baton Rouge, Louisiana đến Melbourne, Australia, di chuyển những khoảng cách chưa từng có với chi phí cao hơn đáng kể .
• Tăng giá vé, phí hành lý và các khoản phụ phí khác .
• "Tankering" nhiên liệu — mang thêm nhiên liệu trên các chặng bay dài hơn để tránh tiếp nhiên liệu tại các sân bay đang bị thiếu hụt.
• Khôi phục một số chuyến bay đến Trung Đông một cách thận trọng khi không phận được mở cửa trở lại một phần, nhưng vẫn duy trì việc đình chỉ các tuyến đường có rủi ro cao .

Rủi ro đang diễn ra và triển vọng bất định

Tính đến tháng 8/2026, eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa một phần. Quốc hội Iran đang xem xét luật cấm vĩnh viễn các tàu liên quan đến Mỹ và Israel đi qua eo biển và áp phí lên tới 7% giá trị hàng hóa đối với các tàu thương mại khác . Điều này có nghĩa là cuộc khủng hoảng có thể kéo dài vượt xa bất kỳ lệnh ngừng bắn nào, với những tác động lâu dài đến chuỗi cung ứng nhiên liệu hàng không toàn cầu.

Các quan chức ngành hàng không và IATA nhấn mạnh rằng ngay cả trong những kịch bản tốt nhất, việc khôi phục hoàn toàn nguồn cung nhiên liệu máy bay về mức trước khủng hoảng sẽ mất nhiều tháng do năng lực lọc dầu bị thiệt hại trên khắp Trung Đông . Báo cáo Triển vọng Toàn cầu về Vận tải Hàng không của IEA kết luận rằng sự gián đoạn đã "phá vỡ các chuỗi cung ứng đã được thiết lập" và ngay cả các khu vực xuất khẩu ròng cũng bị ảnh hưởng bởi sự chênh lệch giá trong khu vực .