Khủng hoảng diesel châu Âu: Dự trữ xuống thấp nhất thập kỷ và mối đe dọa mới từ eo biển Hormuz

Goldman Sachs tiếp nối vào ngày 30 tháng 7, tuyên bố diesel đang "ở tâm chấn" của cơn siết nguồn cung nhiên liệu . Ngân hàng này ước tính hoạt động lọc dầu toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhất theo mùa kể từ đại dịch, với sản lượng chế biến giảm khoảng 6,5 triệu thùng mỗi ngày so với tháng 7 năm 2025 . Theo Goldman, sự suy yếu này đến từ các nhà máy lọc dầu bị ngừng hoạt động do chiến tranh ở Nga và Trung Đông, cộng với sự sụt giảm sản lượng chế biến ở Trung Quốc .

Thông điệp từ cả hai ngân hàng đều nhất quán: điểm nghẽn thực sự là hệ thống lọc dầu. Morgan Stanley đã nói thẳng với các khách hàng rằng "nút thắt cổ chai thực sự trong hệ thống dầu mỏ hiện nay là khâu lọc dầu, chứ không phải dầu thô" .

Dự trữ thực sự eo hẹp đến mức nào?

Dữ liệu độc lập ủng hộ mối lo ngại của các ngân hàng. Báo cáo thị trường dầu mỏ tháng 4 năm 2026 của IEA lưu ý rằng sản lượng chế biến dầu thô toàn cầu tiếp tục gặp khó khăn do gián đoạn nguồn cung nguyên liệu và hư hỏng cơ sở hạ tầng, với các nhà máy lọc dầu ở Trung Đông và châu Á đã cắt giảm sản lượng khoảng 6 triệu thùng mỗi ngày . Reuters đưa tin rằng tổng cộng các gián đoạn đã loại bỏ khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 6% sản lượng lọc dầu toàn cầu trước chiến tranh trong quý II, với sản lượng lọc dầu toàn cầu trung bình khoảng 78 triệu thùng/ngày — mức thấp nhất kể từ thời kỳ đỉnh điểm của đại dịch COVID-19 .

Đến cuối tháng 7, tồn kho diesel châu Âu ở mức mỏng nhất kể từ năm 2022, theo Reuters . Một dịch vụ giám sát độc lập, EuroOilWatch, báo cáo vào ngày 8 tháng 8 rằng mức dự trữ diesel và nhiên liệu máy bay trung bình của EU đã giảm xuống dưới ngưỡng tối thiểu bắt buộc 90 ngày, lần lượt ở mức 88,1 ngày và 87,0 ngày .

Tình trạng này không chỉ giới hạn ở châu Âu. Tồn kho diesel cũng thấp hơn nhiều so với biên độ theo mùa 5 năm tại các trung tâm chính của Mỹ (PADD 1 và PADD 3), trung tâm Amsterdam–Rotterdam–Antwerp (ARA), Fujairah và Singapore, theo dữ liệu của Insights Global .

Eo biển Hormuz: Mối đe dọa lập pháp mới

Ngay khi nút thắt lọc dầu thắt chặt nguồn cung nhiên liệu, quốc hội Iran đã leo thang lập trường chiến lược của mình tại eo biển Hormuz — tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.

Vào ngày 6 tháng 8 năm 2026, một ủy ban quốc hội Iran đã bắt đầu xem xét một dự thảo luật nhằm cấm các tàu của Mỹ, Israel và các nước "thù địch" khác đi qua eo biển Hormuz, đồng thời phạt tới 20% giá trị hàng hóa của tàu đối với các vi phạm . Dự luật, mang tên "Hành động Chiến lược vì An ninh và Phát triển Bền vững của Eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư," vẫn đang trong quá trình xem xét chuyên gia, nhưng nó báo hiệu một sự cứng rắn đáng kể trong lập trường của Iran .

Động thái lập pháp này diễn ra sau nhiều tháng leo thang. Trước đó vào ngày 25 tháng 7, quốc hội Iran đã chuyển 12 dự luật liên quan đến quản lý chiến lược Hormuz tới Ủy ban An ninh Quốc gia . Hồi tháng 4 năm 2026, cùng ủy ban này đã phê chuẩn một kiến nghị cho phép Iran thiết lập một "chế độ pháp lý mới" để kiểm soát eo biển .

Goldman Sachs đã cảnh báo rằng một sự gián đoạn kéo dài đối với giao thông qua Hormuz có thể đẩy giá dầu Brent lên trên 120 USD/thùng trong quý IV năm 2026 . Một sự gián đoạn như vậy sẽ trực tiếp làm trầm trọng thêm nút thắt lọc dầu hiện tại bằng cách đe dọa nguồn cung dầu thô mà các nhà máy lọc dầu còn hoạt động phụ thuộc vào.

Bối cảnh năng lượng rộng hơn: Một mùa đông với những lớp đệm mỏng

Cuộc khủng hoảng diesel đang diễn ra trong bối cảnh thắt chặt song song trên nhiều loại nhiên liệu. Reuters đưa tin vào cuối tháng 7 rằng kho chứa khí đốt của châu Âu vẫn ở dưới mục tiêu 90% vào tháng 11, khiến lục địa này có những lớp đệm mỏng manh trên cả hai mặt trận diesel và khí tự nhiên khi bước vào mùa đông .

Một trở ngại lớn cho việc giải tỏa căng thẳng là nhà xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới — Hoa Kỳ — có không gian hạn chế để đẩy mạnh xuất khẩu, ngay cả khi các nhà máy lọc dầu của nước này hoạt động ở mức kỷ lục, bởi vì tồn kho diesel của Mỹ cũng đang giảm đáng kể .

Tóm lại, chuỗi sự kiện này tạo thành một cuộc khủng hoảng năng lượng chồng chéo:

1. Các nhà máy lọc dầu ngừng hoạt động do chiến tranh ở Nga và Trung Đông đã cắt giảm sản lượng chế biến toàn cầu từ 5–6,5 triệu thùng mỗi ngày .
2. Nút thắt đó đã giáng mạnh vào sản lượng diesel, đẩy tồn kho châu Âu tiến gần đến mức thấp 299 triệu thùng vào tháng 11 .
3. Iran hiện đang chính thức lập pháp để hạn chế vận chuyển hàng hải phương Tây qua eo biển Hormuz, đe dọa nguồn cung dầu thô cho những nhà máy lọc dầu còn hoạt động .
4. Thị trường chưng cất của Mỹ cho thấy sự thắt chặt tương tự, hạn chế khả năng của nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới trong việc lấp đầy khoảng trống .
5. Kho chứa khí đốt châu Âu liên tục không đạt mục tiêu 90%, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung mùa đông trên cả hai mặt trận diesel và khí tự nhiên .

Thông điệp tổng thể từ cả Goldman Sachs và Morgan Stanley là thị trường đã vượt ra ngoài một câu chuyện đơn giản về dầu thô. Lần đầu tiên kể từ khi nhu cầu sụp đổ trong thời kỳ đại dịch, vấn đề là sự thiếu hụt các cỗ máy biến dầu thô thành nhiên liệu mà các nền kinh tế thực sự đốt.