Tây Ban Nha vs Ý: Cuộc khủng hoảng Ceuta phá vỡ 'ranh giới đỏ' cuối cùng của Schengen

Trong vòng vài giờ, cuộc khủng hoảng không còn chỉ giới hạn ở Ceuta. Nó trở thành cuộc đối đầu biên giới nội bộ nghiêm trọng nhất trong Liên minh châu Âu kể từ đỉnh điểm của làn sóng di cư năm 2015, đẩy hai quốc gia thành viên vào một cuộc chiến ngoại giao công khai, thử thách nền tảng của Khu vực Schengen.

Ý đình chỉ Schengen—và tối hậu thư phản tác dụng

Ngày 31 tháng 7, Ý tuyên bố đình chỉ một tháng quyền tự do đi lại Schengen với Tây Ban Nha. Biện pháp này áp dụng kiểm tra căn cước "có mục tiêu và chọn lọc" đối với du khách không phải công dân EU đến bằng đường hàng không và đường biển từ Tây Ban Nha, nhưng miễn trừ rõ ràng cho công dân EU . Thủ tướng Giorgia Meloni mô tả đây là một phản ứng "phi thường" nhưng cần thiết để ngăn chặn làn sóng di cư thứ cấp vào Ý . Pháp cũng thắt chặt biên giới chung với Tây Ban Nha .

Tây Ban Nha phản ứng dữ dội. Ngày 7 tháng 8, Madrid đưa ra tối hậu thư: dỡ bỏ kiểm soát trước Chủ nhật, ngày 9 tháng 8, nếu không sẽ phải đối mặt với "các biện pháp tương xứng" . Bộ trưởng Nội vụ Ý Matteo Piantedosi công khai bác bỏ thời hạn này, nói rằng Rome sẽ không chấp nhận "tối hậu thư hay áp đặt" từ Madrid và có ý định duy trì các biện pháp kiểm soát trong suốt một tháng .

Các biện pháp kiểm soát biên giới trả đũa của Tây Ban Nha

Tây Ban Nha đã hành động. Vào lúc nửa đêm ngày 8 tháng 8, nước này áp đặt các biện pháp kiểm tra hộ chiếu, quốc tịch và thị thực tạm thời đối với tất cả du khách Ý, kéo dài đến ngày 7 tháng 9 . Tờ Washington Post mô tả động thái này là một sự leo thang "ăn miếng trả miếng" trong một cuộc cãi vã ngoại giao ngày càng sâu sắc . Người Ý đến sân bay Barcelona phải chịu sự kiểm tra ngẫu nhiên của cảnh sát .

Cả Tây Ban Nha và Ý không có chung đường biên giới trên bộ, và tác động thực tế lên công dân EU là rất nhỏ. Tuy nhiên, trọng lượng chính trị lại vô cùng lớn: một quốc gia EU đã trả đũa một quốc gia khác bằng các biện pháp kiểm soát biên giới, phá vỡ quy tắc bất thành văn rằng các chính phủ Schengen không sử dụng biên giới nội bộ như một vũ khí chống lại nhau .

Ranh giới tư tưởng: Sánchez đối đầu Meloni

Cuộc đụng độ biên giới là một cuộc chiến ủy nhiệm cho hai tầm nhìn đối lập cơ bản về vấn đề di cư.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez (PSOE, trung tả) đã khởi động một chương trình hợp pháp hóa hàng loạt vào tháng 1 năm 2026 cho hơn một triệu người di cư không có giấy tờ . Ông lên án phản ứng "ích kỷ, cực đoan và bất hợp pháp" của các đối tác EU đối với sự kiện Ceuta, cáo buộc họ "tấn công Tây Ban Nha" .

Thủ tướng Ý Giorgia Meloni (đảng Anh em Ý, cực hữu) đã chớp lấy hình ảnh từ Ceuta để lập luận rằng các chính sách của Sánchez đã khuyến khích dòng người nhập cư. Chính phủ của bà coi việc đình chỉ Schengen như một biện pháp phòng vệ chống lại một "thỏi nam châm" thu hút di cư bất hợp pháp . Các nhà lãnh đạo cực hữu trên khắp châu Âu, bao gồm Jordan Bardella của Pháp và Nigel Farage của Anh, cũng tham gia chỉ trích, đổ lỗi trực tiếp cho chương trình hợp pháp hóa của Sánchez .

Một bức thư do Ý và Đan Mạch khởi xướng, với chữ ký của 22 quốc gia thành viên EU, đã kêu gọi các cuộc hội đàm khẩn cấp và các biện pháp tăng cường bảo vệ biên giới bên ngoài, coi vụ vi phạm Ceuta là một "mối đe dọa hỗn hợp" .

Sự can thiệp gượng gạo của EU

Làn sóng Ceuta trở thành bài kiểm tra lớn đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn của EU, vốn chỉ mới có hiệu lực vài tuần trước đó, vào tháng 6 năm 2026 .

Một cuộc họp trực tuyến khẩn cấp của các bộ trưởng nội vụ EU đã diễn ra vào ngày 4 tháng 8, do Ireland chủ trì với tư cách là chủ tịch Hội đồng. Giọng điệu chung là "đoàn kết tuyệt đối với Tây Ban Nha" . Ủy viên Di cư EU Magnus Brunner gọi cuộc khủng hoảng là "một bài kiểm tra khả năng phục hồi của châu Âu" và ca ngợi cách xử lý của Tây Ban Nha .

Nhưng bên dưới sự thống nhất, những chia rẽ vẫn còn nguyên. Brunner công khai chỉ trích kế hoạch hợp pháp hóa của Tây Ban Nha là "không phải một tín hiệu tốt" cho châu Âu—một lời khiển trách có chủ đích từ Brussels . Cuộc họp đã hoãn mọi biện pháp di cư mới cho đến hội nghị thượng đỉnh EU tiếp theo vào giữa tháng 10, đẩy những quyết định khó khăn nhất vào tương lai .

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất tăng cường hỗ trợ biên giới cho Ma-rốc để ngăn chặn sự lặp lại của làn sóng này . Các bộ trưởng EU kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn chống lại các mạng lưới buôn lậu và hợp tác chặt chẽ hơn với các nước ngoài EU về vấn đề hồi hương . Cuộc tranh luận về việc xây dựng "trung tâm hồi hương" ở các nước thứ ba—các trung tâm bên ngoài EU nơi người di cư bất hợp pháp có thể bị giam giữ—đã được mở ra nhưng không có kết quả .

Một cuộc chiến biên giới mang tính nguyên tắc

Đối với tất cả những kịch tính cao độ, các biện pháp kiểm soát biên giới Tây Ban Nha-Ý, về mặt cụ thể, chỉ mang tính biểu tượng. Không nước nào có chung đường biên giới trên bộ, vì vậy du khách vẫn có thể di chuyển bằng đường hàng không và đường biển. Công dân EU được miễn các cuộc kiểm tra gây khó chịu nhất . Các biện pháp kiểm soát gây bất tiện cho du khách—kiểm tra căn cước tại sân bay và cảng—nhưng không phải là một rào cản không thể vượt qua.

Ý nghĩa của chúng nằm ở tiền lệ: một quốc gia EU đã đơn phương trừng phạt một quốc gia khác vì một chính sách di cư mà nước này không chấp thuận, sử dụng các quy tắc Schengen được thiết kế cho các trường hợp khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng hoặc an ninh, chứ không phải để gây sức ép ngoại giao. Động thái này đã phơi bày sự mong manh của hệ thống biên giới mở khi lòng tin chính trị tan vỡ.

Al Jazeera lưu ý rằng hành động của Ý đại diện cho "lần đầu tiên một quốc gia đơn phương tái lập các biện pháp kiểm soát biên giới Schengen dựa trên một số lượng lớn người đến một quốc gia mà nước này không có chung biên giới nội bộ" . Tại Brussels, câu hỏi trở nên gay gắt: Liệu Khu vực Schengen có thể tồn tại được bao nhiêu lần đình chỉ đơn phương nữa trước khi tan rã hoàn toàn?

Điều gì tiếp theo

Cuộc khủng hoảng Ceuta và hậu quả của nó đã đẩy EU vào một thời điểm bước ngoặt. Bức thư của 22 quốc gia thành viên yêu cầu hành động khẩn cấp cho thấy sự ủng hộ rộng rãi đối với các biên giới cứng rắn hơn . Tuy nhiên, phản ứng chính thức của EU đã dừng lại trước các biện pháp trừng phạt đối với Tây Ban Nha hoặc những thay đổi cơ cấu đối với Schengen.

Chính phủ của Sánchez đã giành lại quyền kiểm soát biên giới Ceuta, nhưng thiệt hại chính trị đối với danh tiếng của ông ở các thủ đô châu Âu khác là kéo dài. Vụ đánh cược của Meloni—đình chỉ đơn phương và sau đó thách thức tối hậu thư của Tây Ban Nha—đã báo hiệu rằng Rome sẽ không ngần ngại hành động độc lập khi cảm thấy Brussels đang hành động quá chậm.

Đối với du khách, bài học thực tế rất đơn giản: hãy luôn mang theo giấy tờ tùy thân hợp lệ khi bay hoặc đi phà giữa Tây Ban Nha và Ý. Việc kiểm tra có thể chọn lọc và tạm thời, nhưng bầu không khí chính trị khiến chúng trở nên khó đoán.

Đối với châu Âu, câu hỏi sâu sắc hơn vẫn chưa được giải quyết. Nếu Tây Ban Nha và Ý—hai thành viên sáng lập của dự án Schengen—có thể biến biên giới nội bộ thành công cụ trả đũa ngoại giao, thì hệ thống này chỉ mạnh bằng sự đồng thuận chính trị làm nền tảng cho nó. Sau Ceuta, sự đồng thuận đó có vẻ yếu hơn so với một thập kỷ trước.