Sụp đổ năng lượng Cuba 2026: Lưới điện sập lần thứ 6, mất điện 20 giờ và quốc gia bên bờ vực

Bức tranh đầy đủ dưới đây, dựa trên các bằng chứng, cho thấy cuộc khủng hoảng đã thay đổi cuộc sống hàng ngày ra sao, nguyên nhân là gì, viện trợ quốc tế đang ở đâu và du lịch đã sụp đổ như thế nào.

Cuộc sống hàng ngày: Bóng tối, nóng bức, đói kém và sự sụp đổ của các dịch vụ công

Sự cố lưới điện ngày 3/8 chỉ là mới nhất trong một chuỗi. Mất điện thường xuyên kéo dài 12-20+ giờ, và những hỏng hóc dây chuyền ảnh hưởng đến mọi mặt của cuộc sống:

• Nước: Máy bơm điện không thể hoạt động, cắt nguồn nước sinh hoạt của hàng triệu người trong thời gian dài.
• Thực phẩm và thuốc men: Tủ lạnh ngừng hoạt động, thực phẩm hư hỏng và thuốc yêu cầu bảo quản lạnh bị phá hủy. Thiếu nhiên liệu làm tê liệt giao thông và phân phối.
• Dịch vụ công: Trường học, phòng khám và nhà trẻ hoạt động thất thường. Các hệ thống năng lượng mặt trời do Trung Quốc tài trợ đang được triển khai để duy trì hoạt động cho các trung tâm y tế và chi nhánh ngân hàng .
• Biểu tình: Các cuộc biểu tình lớn nổ ra khắp Havana vào tháng 5 phản đối tình trạng mất điện luân phiên và thiếu thốn .

Khủng hoảng năng lượng không chỉ là vấn đề điện – nó là sự hợp nhất của các cuộc khủng hoảng về nước, thực phẩm, y tế và ổn định xã hội.

Nguyên nhân chính: Một cơn bão hoàn hảo

1. Lệnh cấm vận dầu của Mỹ (Tháng 1/2026): Tổng thống Trump áp đặt lệnh cấm vận nhiên liệu, chặn các chuyến hàng dầu Venezuela đến Cuba, cắt đứt nguồn nhiên liệu chính của hòn đảo . Mỹ cũng chặn các nguồn cung nhiên liệu từ bên thứ ba.
2. Các lệnh trừng phạt kéo dài hàng thập kỷ của Mỹ: Lệnh cấm vận lâu nay đã ngăn Cuba bảo trì cơ sở hạ tầng năng lượng, nhập khẩu phụ tùng thay thế hoặc tiếp cận tín dụng quốc tế để nâng cấp lưới điện .
3. Lưới điện mục nát: Các nhà máy nhiệt điện của Cuba đã cũ và được bảo trì kém. Sự cố đường dây tải điện quan trọng vào tháng 12/2025 đã cắt đứt kết nối giữa Havana và các nhà máy điện chính ở Matanzas, và hệ thống chưa bao giờ phục hồi .
4. Mất nguồn cung dầu từ Venezuela: Việc cắt nguồn dầu Venezuela được trợ giá (dưới áp lực của Mỹ) là đòn cuối cùng làm cạn kiệt dự trữ của Cuba. Đến ngày 14/5/2026, chính phủ tuyên bố đã cạn kiệt mọi nguồn dự trữ nhiên liệu .

Viện trợ quốc tế: Trung Quốc vào cuộc, Nga đứng ngoài

Trung Quốc đã chuyển lô thứ hai gồm 5.000 hệ thống quang điện vào ngày 7/8/2026 theo Sáng kiến Vành đai và Con đường . Các hệ thống này dành cho các hộ gia đình nông thôn, trung tâm y tế, nhà trẻ và chi nhánh ngân hàng ở tất cả 169 thành phố trực thuộc tỉnh . Tỷ trọng điện mặt trời trong sản lượng điện của Cuba đã tăng gấp ba trong một năm, lên hơn 20%, nhờ thiết bị và đầu tư của Trung Quốc . Tổng cộng, Trung Quốc đã tài trợ 10.000 bộ dụng cụ năng lượng mặt trời, cùng 80 triệu USD viện trợ khẩn cấp và 60.000 tấn gạo .

Nga chỉ hỗ trợ có điều kiện. Nga đã công khai mô tả Cuba là một "chủ thể mất khả năng thanh toán" và không cam kết viện trợ năng lượng hoặc nhiên liệu quy mô lớn mới – một sự thay đổi đáng kể so với vai trò truyền thống là đồng minh chính trị và kinh tế.

Hoa Kỳ cho phép xuất khẩu nhiên liệu hạn chế cho người mua tư nhân, nhưng lệnh cấm vận phần lớn ngăn chặn các lô hàng nhiên liệu thương mại đến nhà nước Cuba, nơi kiểm soát phần lớn nền kinh tế. Điều này tạo ra một kênh pháp lý hẹp, ít giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt trên toàn quốc.

Du lịch tàn phá: Giảm 58,4%, 73% khách sạn đóng cửa

Các con số xác nhận một sự sụp đổ thảm khốc:

• Giảm 58,4% lượng khách quốc tế trong tháng 1-5/2026 so với cùng kỳ năm 2025 – chỉ 359.491 lượt khách so với hơn 865.000 .
• 73% khách sạn đóng cửa tính đến cuối tháng 7, với 25.000 nhân viên ngành khách sạn bị cho nghỉ việc .
• Tỷ lệ lấp đầy phòng 12,9% – mức tê liệt gần như hoàn toàn do Thủ tướng báo cáo .
• Các tập đoàn lớn (Meliá và Iberostar của Tây Ban Nha) cắt giảm hoạt động; Blue Diamond của Canada rút lui hoàn toàn .
• Nhiều chính phủ, bao gồm Canada, Anh và các nước khác, đã ban hành khuyến cáo du lịch cảnh báo không nên đi du lịch không thiết yếu tới Cuba do mất điện, thiếu nhiên liệu và dịch vụ y tế không đáng tin cậy.

Thủ tướng thừa nhận du lịch đã bị đẩy đến "tình trạng tê liệt gần như hoàn toàn" bởi các lệnh trừng phạt và khủng hoảng năng lượng .

Điều gì tiếp theo?

Cuộc khủng hoảng năng lượng của Cuba không có giải pháp nhanh. Lưới điện mong manh, nhiên liệu không có, và hỗ trợ quốc tế không đồng đều. Viện trợ năng lượng mặt trời của Trung Quốc cung cấp một cứu cánh cho các dịch vụ thiết yếu, nhưng nó không thể thay thế 100.000 thùng dầu thô mà hòn đảo cần mỗi ngày để thắp sáng. Cho đến khi có một đột phá chính trị hoặc hậu cần khôi phục nguồn cung nhiên liệu, tình trạng mất điện – và gánh nặng nhân đạo dây chuyền của nó – sẽ còn tiếp diễn.