Lãnh đạo tối cao vô hình của Iran: Chuyện gì đã xảy ra với Mojtaba Khamenei và ai thực sự đang điều hành đất nước?

Khoảng trống quyền lực và sự trỗi dậy của IRGC

• Không có người ra quyết định duy nhất: Reuters đưa tin vào ngày 28 tháng 4 rằng Iran "không còn có một trọng tài giáo sĩ duy nhất, không thể tranh cãi ở đỉnh cao quyền lực" và "vai trò của Mojtaba giờ đây chỉ là sự chấp thuận hơn là thẩm quyền" . The New York Times cũng mô tả một "hình thức lãnh đạo tập thể mới" với nhiều quyền lực hơn chảy về các tướng lĩnh IRGC .
• "Hội đồng chiến tranh" của IRGC: IRGC đã thành lập một hội đồng chiến tranh trên thực tế, cơ quan này chỉ đạo chiến lược và hoạt động quân sự. Các nhà lãnh đạo an ninh và quân sự hiện thực sự quyết định chính sách chiến tranh và lập trường đàm phán của Iran . Các nhà phân tích mô tả đây là việc IRGC củng cố quyền lực một cách tất yếu — không phải là một sự tình cờ của khoảng trống quyền lực, mà là cơ chế để lực lượng Vệ binh tiếp quản .
• Mojtaba như một hình tượng: Ông được lựa chọn dưới áp lực quân sự trực tiếp từ IRGC, bỏ qua quy trình hiến pháp bình thường, và thiếu uy tín tôn giáo, tính hợp pháp công khai, và — theo tất cả các bằng chứng hiện có — năng lực thể chất để thực sự cai trị .

Ai đang điều hành Iran ngày nay?

Mô tả chính xác nhất là một hội đồng lãnh đạo tập thể do IRGC lãnh đạo trên thực tế với các đặc điểm sau:

• Các chỉ huy cấp cao của IRGC — đặc biệt là từ hội đồng chiến tranh — kiểm soát các hoạt động quân sự, tư thế hạt nhân và các điều khoản của bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ .
• Lãnh đạo tối cao Mojtaba Khamenei đóng vai trò là người chấp thuận mang tính biểu tượng cho các quyết định của người khác, chỉ liên lạc thông qua các tuyên bố bằng văn bản hoặc tin nhắn trung gian . "Bài phát biểu" chính thức đầu tiên của ông là một tuyên bố được đọc trên truyền hình nhà nước mà không có hình ảnh hay âm thanh của ông; nhiều người Iran bày tỏ nghi ngờ rằng đó thậm chí có phải là thông điệp của ông hay không .
• Tổng thống Pezeshkian ngày càng bị gạt ra ngoài lề. Việc ông thừa nhận khó khăn trong việc tiếp cận nhà lãnh đạo và quỹ đạo mâu thuẫn trong các tuyên bố của chính mình (đầu tiên là "tương tác đang tăng lên", sau đó là "rất khó khăn") cho thấy một quy trình ra quyết định rạn nứt và thiếu minh bạch .
• Ngoại giao Iran (bao gồm các cuộc đàm phán Mỹ-Iran) đang được tiến hành mà không có một thẩm quyền duy nhất, rõ ràng, hữu hình, điều mà các nhà phân tích cho rằng có thể làm cứng rắn lập trường đàm phán của Tehran bằng cách trao quyền cho các phần tử quân sự cứng rắn nhất .

Kết luận

Mojtaba Khamenei gần như chắc chắn còn sống nhưng bị thương tật nặng — hoặc do vết thương chiến tranh chưa lành, một cuộc khủng hoảng sức khỏe thứ phát, hoặc cả hai. Cộng hòa Hồi giáo vẫn hoạt động, nhưng hiện được điều hành tập thể bởi các chỉ huy IRGC và những người theo đường lối cứng rắn về an ninh, với lãnh đạo tối cao bị giảm xuống thành một nhân vật mang tính nghi lễ, người mà chữ ký vẫn còn được tìm kiếm trên giấy tờ nhưng sự hiện diện thực tế đã không được xác minh trong hơn năm tháng.