Mỹ thu hồi giấy phép xuất khẩu dầu của Iran: Thỏa thuận ngừng bắn Hormuz sụp đổ

Dưới đây là những gì Bản ghi nhớ tháng 6 thực sự chứa đựng, lý do việc thu hồi trừng phạt có ý nghĩa quan trọng và những tranh chấp chưa được giải quyết hiện đang đe dọa bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào.

Bản ghi nhớ ngày 17 tháng 6: Thỏa thuận ngừng bắn không kéo dài

Vào ngày 17 tháng 6 năm 2026, Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký một Bản ghi nhớ gồm 14 điểm . Các điều khoản trung tâm của nó bao gồm:

• Ngừng bắn và rút quân: Chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon .
• Mở lại eo biển Hormuz: Mỹ đồng ý dỡ bỏ phong tỏa hải quân. Iran cam kết "thực hiện các sắp xếp cho việc đi lại an toàn của tàu thương mại mà không thu phí, chỉ trong 60 ngày" .
• Dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ: Mỹ cam kết dỡ bỏ trừng phạt đối với xuất khẩu dầu của Iran. Vào ngày 22 tháng 6, Bộ Tài chính đã ban hành giấy phép chung cho phép Iran bán dầu thô và hóa dầu trên thị trường quốc tế .
• Khuôn khổ đàm phán hạt nhân: Bản ghi nhớ mở ra cánh cửa cho các cuộc đàm phán dài hạn hơn về chương trình hạt nhân của Iran, sẽ được giải quyết trong các giai đoạn sau .
• Cấu trúc ba giai đoạn: Thỏa thuận dự kiến một kết thúc chính thức cho chiến tranh, giải quyết cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz, và sau đó là các cuộc đàm phán hạt nhân rộng hơn .

Tại một thời điểm, có ít nhất ba văn bản cạnh tranh của Bản ghi nhớ đang được lưu hành – tất cả đều chứa các yếu tố tương tự xung quanh việc mở lại eo biển, dỡ bỏ trừng phạt và đàm phán hạt nhân, nhưng khác nhau về trình tự và phạm vi .

Tại sao việc thu hồi trừng phạt ngày 7 tháng 7 là một bước ngoặt

Vào ngày 7 tháng 7 năm 2026, ba tàu thương mại đã trúng đạn tại hoặc gần eo biển Hormuz – một tàu chở LNG, một tàu chở dầu siêu lớn và một tàu thứ ba . Mỹ đáp trả bằng cách thu hồi giấy phép chung của Bộ Tài chính cho phép bán dầu của Iran, với thời hạn kết thúc hiệu lực vào ngày 17 tháng 7 . Đồng thời, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ thông báo các cuộc không kích nhằm vào hệ thống phòng không, mạng lưới chỉ huy và kiểm soát, các trạm radar ven biển, tên lửa chống hạm và hơn 60 tàu nhỏ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran .

Tại sao điều này quan trọng: Việc dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ là động lực kinh tế chính của Iran để mở lại eo biển Hormuz. Bằng cách thu hồi giấy phép, Washington báo hiệu rằng họ coi các vụ tấn công tàu chở dầu là một sự vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn . Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố rằng "Iran sẽ chỉ nhận được lợi ích nếu họ thể hiện hành vi tốt" . Iran đáp trả rằng sẽ "không có đàm phán trừ khi Trump ngừng hành động quân sự" .

Bốn điểm mấu chốt đang chặn một thỏa thuận cuối cùng

Ngay cả trước khi leo thang vào ngày 7 tháng 7, các cuộc đàm phán đã bắt đầu trật bánh. Bốn tranh chấp cốt lõi vẫn chưa được giải quyết:

1. Kế hoạch của Iran cấm tàu Mỹ và Israel

Tính đến ngày 6–7 tháng 8 năm 2026, Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran đang xem xét một dự luật sơ bộ sẽ:

• Cấm tàu Mỹ, Israel và các tàu "thù địch" khác đi qua eo biển Hormuz
• Áp phạt tiền lên tới 20% giá trị hàng hóa của tàu vi phạm
• Yêu cầu bồi thường từ "các nước thù địch" trước khi cho phép đi qua

Iran cũng tuyên bố đã đạt được thỏa thuận với Oman về một tuyến đường vận chuyển được đề xuất sẽ loại trừ tàu Mỹ và Israel . Mỹ đã bác bỏ hoàn toàn bất kỳ sự sắp xếp nào hạn chế tự do hàng hải. Một quan chức Mỹ nói với CNBC: "Bất kỳ tuyến đường tạm thời nào cũng sẽ không có bất kỳ trở ngại nào - nghĩa là không cần phê duyệt hoặc cho phép và không có phí hoặc lệ phí. Eo biển Hormuz là một tuyến đường thủy quốc tế và không bên nào kiểm soát các làn đường hoặc khả năng đi qua chúng" .

2. Các văn bản cạnh tranh của thỏa thuận

Tại một thời điểm, có ít nhất ba phiên bản cạnh tranh của Bản ghi nhớ đang được lưu hành – tất cả đều chứa các yếu tố tương tự xung quanh việc mở lại eo biển, dỡ bỏ trừng phạt và đàm phán hạt nhân, nhưng khác nhau về trình tự và phạm vi . Điều này đã làm dấy lên cáo buộc rằng mỗi bên đang hoạt động dựa trên một sự hiểu biết khác nhau về những gì đã được thỏa thuận.

3. Tài sản bị đóng băng ở nước ngoài của Iran

Iran cũng ưu tiên việc giải phóng tài sản bị đóng băng ở nước ngoài, một yêu cầu vẫn chưa được giải quyết ngay cả khi Bản ghi nhớ tháng 6 được ký kết . Các cuộc đàm phán tại Doha vào ngày 1 tháng 7 đã kết thúc mà không có dấu hiệu tiến triển nào hướng tới một nền hòa bình lâu dài, khi cả hai bên đều cáo buộc nhau quay lưng lại với các cam kết đã được cho là đã giải quyết .

4. Lệnh ngừng bắn mong manh và nguy cơ tái diễn

Sau khi Mỹ thu hồi trừng phạt và không kích vào ngày 7 tháng 7, giới lãnh đạo Iran tuyên bố sẽ "không có đàm phán trừ khi Trump ngừng hành động quân sự" . Các nhà hòa giải của Qatar và Pakistan đang làm việc để khôi phục lệnh ngừng bắn, báo cáo "tiến triển" tính đến ngày 4 tháng 8, nhưng tranh chấp cốt lõi về việc ai kiểm soát eo biển Hormuz và theo những quy tắc nào vẫn chưa được giải quyết .

Kết luận

Việc Mỹ nối lại trừng phạt dầu mỏ đánh dấu một bước thụt lùi nghiêm trọng đối với Bản ghi nhớ tháng 6. Một thỏa thuận cuối cùng để mở lại eo biển Hormuz đang bị đình trệ vì yêu cầu của Iran về việc loại trừ tàu Mỹ và Israel, sự khăng khăng của Tehran về việc giải phóng tài sản bị đóng băng, và những lời buộc tội lẫn nhau về vi phạm lệnh ngừng bắn. Các nỗ lực hòa giải của Qatar, Pakistan và Oman vẫn tiếp tục, nhưng tương lai của thỏa thuận vẫn còn bất định. Đối với thị trường năng lượng toàn cầu, rủi ro là rất lớn: eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới .