Tắc nghẽn xuất khẩu dầu Iran: Đảo Kharg 'đóng băng', thỏa thuận Hormuz gần ký kết

Điều này diễn ra sau một lệnh phong tỏa kéo dài sáu tuần trước đó, vốn đã được dỡ bỏ tạm thời vào tháng 6, cho phép ba tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) chất hàng tại cảng Sea Island gần Kharg trước khi lệnh phong tỏa được tái áp đặt .

Tác động đến giao thông tàu chở dầu và doanh thu

Theo dữ liệu từ nhóm vận động United Against Nuclear Iran, tính đến ngày 4 tháng 8, có khoảng 50 tàu chở dầu của Iran — chủ yếu chở dầu thô, nhiên liệu và khí hóa lỏng (LPG) — đang nằm ì dọc bờ biển nước này, tăng từ 45 tàu một tuần trước đó và 36 tàu vào thời điểm lệnh phong tỏa được tái áp đặt ngày 14 tháng 7 . Các tàu này không thể dỡ hàng do bị phong tỏa. Lượng tàu quá cảnh qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh:

• Lượt tàu trung bình hàng ngày giảm từ khoảng 45 chuyến trong thời gian đình chiến tháng 6 xuống còn khoảng 13 chuyến sau khi giao tranh tái diễn, mức giảm khoảng 70% .
• Vào cuối tháng 7, có những ngày chỉ có 3 tàu đi qua eo biển .
• Tính đến ngày 4 tháng 8, lưu lượng giao thông duy trì ở mức khoảng 20 tàu mỗi ngày (12 tàu chở dầu và 8 tàu chở hàng rời) giữa bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình còn nhiều bất định .

Doanh thu từ xuất khẩu dầu của Iran gần như bị triệt tiêu, khi không có tàu nào chất hàng tại Kharg và các tàu chở dầu không thể vượt qua lệnh phong tỏa .

Đàm phán Iran-Oman về phí qua eo biển Hormuz

Nỗ lực ngoại giao đã được đẩy mạnh:

• Đề xuất của Oman (28/7): Oman đưa ra một kế hoạch được các quốc gia vùng Vịnh hậu thuẫn về cơ chế quản lý khu vực chung đối với eo biển Hormuz, với các khoản phí tự nguyện cho dịch vụ quá cảnh (dẫn đường, môi trường, cứu hộ) . Iran đã bác bỏ đề xuất này, thay vào đó yêu cầu các khoản phí bắt buộc .
• Đề xuất đối ứng của Iran: Tehran muốn áp mức phí từ 5–7% giá trị hàng hóa làm phí quá cảnh và khẳng định quyền kiểm soát tuyến đường thủy .
• Khung thỏa thuận (5–7/8): Iran và Oman đã chốt tọa độ địa lý của một tuyến đường vận chuyển mới và tuyên bố đang ở giai đoạn cuối của một thỏa thuận . Theo truyền thông nhà nước Iran, thỏa thuận này cấm tàu thuyền của Mỹ và Israel đi qua eo biển Hormuz và phạt những tàu vi phạm tới 20% giá trị hàng hóa .
• Phản ứng của ngành vận tải: Lãnh đạo của tám nhóm vận động hành lang trong ngành vận tải biển đã phản đối thỏa thuận tiềm năng này, và các nguồn tin trong ngành cho biết thỏa thuận có thể không khả thi do các lệnh trừng phạt của Mỹ và các điều khoản bảo hiểm hạn chế đối với mọi khoản thanh toán cho Iran .

Hệ quả thị trường và ngoại giao rộng lớn hơn

• Giá dầu thế giới đã tăng vọt trở lại mốc 100 USD/thùng vào cuối tháng 7 do lệnh phong tỏa và sự gián đoạn vận chuyển thắt chặt nguồn cung toàn cầu .
• Mỹ tái áp đặt lệnh phong tỏa để đáp trả các cuộc tấn công mới của Iran nhằm vào tàu thương mại và một số quốc gia Ả Rập. Washington cáo buộc Tehran không thực hiện các nghĩa vụ trong bản ghi nhớ .
• Khung thỏa thuận Iran-Oman được xem là một trong những bước đột phá lớn nhất trong cuộc xung đột kéo dài 5 tháng giữa Mỹ và Iran, nhưng vẫn chưa rõ liệu Washington có chấp nhận một thỏa thuận trao cho Tehran quyền kiểm soát hiệu quả đối với tàu thuyền đi vào Vịnh Ba Tư hay không .
• Tính đến ngày 8 tháng 8, xung đột đã lắng dịu phần nào nhờ các cuộc đàm phán, nhưng lệnh phong tỏa các cảng của Iran vẫn còn hiệu lực, và đảo Kharg vẫn trong tình trạng ngừng hoạt động .