Khủng hoảng Eo biển Hormuz: Cuộc xung đột Iran đang định hình lại vĩnh viễn các tuyến đường vận tải biển, thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu

Sự đóng cửa gần như hoàn toàn của một điểm nghẽn năng lượng toàn cầu

Eo biển Hormuz, một con đường hẹp giữa Iran và Oman, thường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô của thế giới và một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) . Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chống Iran vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, Iran đã trả đũa bằng cách tấn công các tàu thuyền đi qua Eo biển bằng máy bay không người lái, tên lửa và tàu tấn công nhỏ . Có những ngày, chỉ có hai tàu chở dầu đi qua Eo biển . Các hãng vận tải container lớn, bao gồm Maersk, đã đình chỉ hoạt động qua tuyến đường thủy này .

Ngay cả sau nhiều tuyên bố ngừng bắn, giao thông vận tải biển không bao giờ thực sự phục hồi. Một thỏa thuận qua lại Hormuz được đề xuất đã bị các nguồn tin trong ngành vào ngày 6 tháng 8 năm 2026 đánh giá là 'không khả thi' . Đến cuối tháng 6 năm 2026, số lượng tàu trung bình hàng ngày đi qua Eo biển đã giảm xuống dưới 7 tàu, giảm mạnh so với hàng trăm tàu thường sử dụng tuyến đường này . Eo biển vẫn gần như đóng cửa, không có lộ trình rõ ràng để mở cửa trở lại.

Việc định tuyến lại quy mô lớn đang trở thành cấu trúc

Với việc Eo biển bị chặn, các công ty vận tải biển buộc phải đi theo các tuyến đường thay thế dài hơn nhiều — chủ yếu là vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi hoặc qua Biển Đỏ. Điều này đã làm tăng đáng kể nhu cầu tấn-dặm (thước đo quãng đường hàng hóa đi được nhân với khối lượng của nó). Ngay cả khi khối lượng hàng hóa thực tế giảm 6%, nhu cầu tấn-dặm chỉ giảm 1%, cho thấy quãng đường vận chuyển trung bình đã tăng lên đáng kể .

Việc định tuyến lại này không phải là ngắn hạn. Các nhà phân tích của Reuters và các hãng tin khác đã mô tả cuộc khủng hoảng này đã 'tái cấu trúc dòng chảy dầu mỏ, nhiên liệu và LNG toàn cầu' và cảnh báo về 'sự gián đoạn lịch sử đối với vận chuyển các sản phẩm năng lượng ở mọi khu vực' . Các tuyến đường dài hơn, tắc nghẽn tại các điểm trung chuyển thay thế và tiêu thụ nhiên liệu cao hơn đã trở thành một phần trong cấu trúc chi phí của thương mại toàn cầu.

Không có sự trở lại nhanh chóng với trạng thái bình thường

Các nhà khai thác vận tải biển vẫn rất miễn cưỡng nối lại quá cảnh Hormuz ngay cả sau các lệnh ngừng bắn chính trị. Những lý do là thực tế: các điều khoản ngừng bắn không rõ ràng, phí bảo hiểm cắt cổ, phụ phí rủi ro chiến tranh và mối đe dọa từ thủy lôi trên luồng thương mại tiêu chuẩn của Eo biển . Nils Haupt của Hapag-Lloyd nói với Al Jazeera rằng 'khi chiến tranh chính thức kết thúc... điều đó không có nghĩa là các thách thức hậu cần được giải quyết; đó là lúc công việc thực sự bắt đầu' . Tính đến tháng 6 năm 2026, các nhà khai thác tàu đã công khai kêu gọi một khuôn khổ quy tắc rõ ràng trước khi họ xem xét quay trở lại . CEO của Mitsui O.S.K. Lines cho biết một thỏa thuận chính trị đơn thuần sẽ là không đủ — các điều kiện thực tế ở Eo biển phải thực sự an toàn .

Sự gián đoạn thị trường năng lượng: Từ dầu mỏ đến mọi thứ

Thị trường năng lượng bị ảnh hưởng nặng nề hơn bất kỳ lĩnh vực nào khác. Chi phí vận chuyển siêu tàu chở dầu ở Trung Đông đã đạt mức cao nhất mọi thời đại chỉ trong vài ngày sau khi cuộc xung đột bắt đầu . Khu vực từng cung cấp 1/5 lượng dầu thô và xuất khẩu LNG toàn cầu hiện chứng kiến các nhà nhập khẩu tích cực tìm kiếm nguồn cung từ nơi khác — một sự thay đổi mang tính cấu trúc chứ không phải là sự điều chỉnh tạm thời .

Iran đã thắt chặt kiểm soát bằng cách tấn công các tàu thương mại để buộc chúng đi qua vùng biển lãnh thổ của mình thay vì tuyến đường được Mỹ bảo vệ dọc theo bờ biển Oman. Chỉ riêng trong tháng 7 năm 2026, ít nhất chín tàu đã bị tấn công, một sự leo thang mà một CEO rủi ro hàng hải gọi là 'kịch bản tồi tệ nhất' đối với tàu chở dầu . Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) do Iran hậu thuẫn đã cảnh báo tất cả các tàu chỉ được sử dụng tuyến đường phía bắc do họ chỉ định .

Sự gián đoạn đã lan sang các mặt hàng phi năng lượng. Giá nhôm tăng mạnh và các nhà phân tích cảnh báo về chi phí sản xuất tăng theo tầng đối với các ngành công nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu thô từ Vùng Vịnh, bao gồm các lĩnh vực ô tô, hàng không vũ trụ và xây dựng ở Mỹ và châu Âu . Phân bón, dược phẩm và các chuỗi cung ứng khác cũng gặp rủi ro .

Một sự tái cấu trúc thương mại có hệ thống

Một 'trật tự mới ảm đạm' đang nổi lên, theo Reuters, trong đó dầu mỏ Trung Đông phải đối mặt với sự né tránh có hệ thống vĩnh viễn từ người mua . Điều này đang thúc đẩy sự chuyển dịch sang các khu vực cung cấp khác: đá phiến Mỹ, dầu Tây Phi và dầu thô Nam Mỹ. Các nhà phân tích cho biết tình trạng hỗn loạn có thể kéo dài đến tháng 9 năm 2026 và hơn thế nữa, gây thiệt hại lâu dài cho niềm tin vào chuỗi cung ứng ở Vùng Vịnh .

Câu hỏi chính — điều gì sẽ xảy ra khi và nếu Eo biển mở cửa trở lại — có một câu trả lời đáng suy ngẫm. Các chuyên gia từ nhiều nguồn khác nhau nói rằng ngay cả việc mở cửa lại ngay lập tức cũng sẽ không chấm dứt tình trạng hỗn loạn. Những tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ 'kéo dài rất lâu sau khi các tàu thuyền được phép đi qua' . Sự kết hợp của các hoạt động rà phá thủy lôi, đàm phán lại các điều khoản bảo hiểm và nhu cầu về sự rõ ràng về mặt quy định đồng nghĩa với việc sự gián đoạn kéo dài nhiều tháng đã được định sẵn trong hệ thống.

Kết luận: Mức bù rủi ro cao hơn cho thương mại Vùng Vịnh

Sự đồng thuận giữa các CEO vận tải biển, nhà phân tích và chuyên gia rủi ro hàng hải rất rõ ràng: cuộc khủng hoảng Hormuz đã vĩnh viễn làm tăng mức bù rủi ro đối với bất kỳ thương mại nào bắt nguồn từ hoặc đi qua Vùng Vịnh. Các tuyến đường vận tải biển đã bị kéo dài về mặt cấu trúc, chuỗi cung ứng năng lượng đang được đa dạng hóa ra khỏi Trung Đông với tốc độ nhanh chóng, và những ngày mà Eo biển Hormuz là một làn đường thương mại mở cửa đáng tin cậy dự kiến sẽ không quay trở lại trong tương lai gần. Trạng thái bình thường cũ đã biến mất, và một hệ thống thương mại toàn cầu đắt đỏ hơn, phân mảnh hơn và kém chắc chắn hơn đã thế chỗ.