'Heatflation' đang đẩy giá thực phẩm ở Hàn Quốc và châu Âu lên cao — và siêu El Niño có thể khiến cuộc khủng hoảng kéo dài đến năm 2028

Hàn Quốc: Rau củ tăng 100–218% và cá chết hàng loạt

Hàn Quốc đang trong tình trạng nắng nóng kỷ lục, với nhiệt độ cảm nhận lên tới gần 40°C . Tác động lên các kệ hàng tạp hóa là ngay lập tức và nghiêm trọng:

• Dưa chuột có giá dưới 300 won (khoảng 5.600 VND) mỗi quả vào cuối tháng 6 nay được bán với giá 900 won — tăng gấp ba lần chỉ trong sáu tuần .
• Giá cà tím tăng 218% so với tháng trước, trong khi bí xanh tăng 112% .
• Giá rau bina, củ cải non, cải thảo và cà rốt đều tăng mạnh khi nhiệt độ khắc nghiệt làm cây cối còi cọc .
• Nhiệt độ nước biển cũng tăng cao, gây ra cái chết hàng loạt của cá bơn tại các trang trại nuôi trồng thủy sản, đe dọa nguồn cung cá tươi cho món sashimi . Hàng trăm nghìn gia súc và vật nuôi cũng đã chết vì sốc nhiệt .

Hiện tượng này đã trở nên phổ biến đến mức thuật ngữ "heatflation" xuất hiện thường xuyên trên các phương tiện truyền thông và tuyên bố của chính phủ Hàn Quốc .

Châu Âu: Thiệt hại mùa màng 2 tỷ Euro và lạm phát thực phẩm kéo dài

Châu Âu cũng trải qua đợt nắng nóng nghiêm trọng vào tháng 6 năm 2026. Theo Coceral, hiệp hội châu Âu đại diện cho thương mại ngũ cốc và hạt có dầu, đợt nắng nóng đã phá hủy ước tính khoảng 10 triệu tấn ngũ cốc — bao gồm lúa mì, lúa mạch, ngô và yến mạch — khiến nông dân thiệt hại khoảng 2 tỷ euro doanh thu . Vụ thu hoạch ở 27 quốc gia thành viên EU và Vương quốc Anh hiện được dự báo sẽ ít hơn 9 triệu tấn so với dự báo trước đợt nắng nóng, trở thành vụ mùa nhỏ nhất kể từ năm 2018 .

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã định lượng tác động của nhiệt độ cực cao lên giá thực phẩm trong một loạt bài nghiên cứu. Nghiên cứu của ECB cho thấy chỉ riêng đợt nắng nóng mùa hè năm 2022 đã làm tăng lạm phát thực phẩm ở châu Âu thêm 0,67 điểm phần trăm và dự báo rằng sự nóng lên trong tương lai vào năm 2035 sẽ khuếch đại tác động của những hiện tượng cực đoan này thêm 50% . Lạm phát thực phẩm khu vực đồng euro trung bình ở mức 2,9% trong năm 2025, vẫn cao hơn mức trung bình dài hạn trước đại dịch là 2,2% .

Oxford Economics, trong một phân tích được Forbes và Euronews đưa tin, kết luận rằng các đợt nắng nóng mùa hè này ở châu Âu sẽ là "yếu tố thúc đẩy giá lương thực trong năm tới mạnh hơn cả chiến tranh," ám chỉ cuộc xung đột Iran . Trong kịch bản cơ sở, Oxford Economics dự báo lạm phát thực phẩm khu vực đồng euro sẽ tăng từ mức 1,5% của tháng 6 năm 2026 lên khoảng 3% vào năm 2027 .

Cảnh báo Siêu El Niño: Các chuyên gia kinh tế báo động về cú sốc giá lương thực kéo dài nhiều năm

Làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng heatflation hiện tại là sự xuất hiện của một El Niño mạnh mẽ. El Niño hiện tại nổi lên vào tháng 5/tháng 6 năm 2026 và được một số nhà khoa học gọi là "Siêu El Niño", với Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ đưa ra xác suất El Niño rất mạnh hoặc siêu mạnh vào cuối năm là 81% . Nó dự kiến sẽ đạt đỉnh vào mùa đông Bắc bán cầu và có thể kéo dài sang năm 2027 .

Các tổ chức tài chính lớn và cơ quan Liên Hợp Quốc đã đưa ra những cảnh báo rõ ràng:

• JPMorgan cảnh báo sự kết hợp giữa El Niño và giá dầu cao hơn có thể làm tăng thêm 0,3 điểm phần trăm vào lạm phát toàn cầu vào năm 2027, với các thị trường mới nổi bị ảnh hưởng nặng nề nhất .
• Allianz lưu ý IMF ước tính một El Niño điển hình làm tăng giá hàng hóa thực phẩm toàn cầu khoảng 5% trong vòng một năm .
• ECB trước đây ước tính một El Niño mạnh có thể đẩy giá hàng hóa thực phẩm lên tới 9%, với đậu nành là một trong những mặt hàng bị ảnh hưởng nặng nhất .
• Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) dự báo El Niño này có thể đẩy thêm gần 49 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng vào cuối năm 2027, với Trung Mỹ và Nam Phi dự kiến bị ảnh hưởng nặng nề nhất — số người đối mặt với mất an ninh lương thực dự kiến tăng 83% ở Trung Mỹ và gần 75% ở Nam Phi .
• FAO đã cảnh báo vào ngày 5 tháng 8 năm 2026 rằng thế giới đang đứng trước bờ vực của một đợt lạm phát thực phẩm mới khi các cuộc chiến ở Iran và Ukraine kết hợp với El Niño tạo ra một "cơn bão hoàn hảo" về chi phí cao hơn .
• Ngân hàng Thế giới dự báo chỉ số giá hàng hóa thực phẩm toàn cầu của mình tăng 2,5% trong năm 2026 và lưu ý rằng rủi ro hoàn toàn nghiêng về chiều hướng tăng, với El Niño, chi phí năng lượng và phân bón tăng, và các hạn chế thương mại tiềm năng đều có thể đẩy giá lên cao hơn đáng kể .
• David Rees, Trưởng bộ phận Kinh tế toàn cầu tại Schroders, cảnh báo một El Niño rất mạnh có thể đồng nghĩa với việc tỷ lệ lạm phát thực phẩm toàn cầu tăng gấp đôi .
• Các nhà kinh tế viết trên The Guardian cảnh báo El Niño "siêu" hiện tại có thể gây ra một cú sốc nghiêm trọng đối với giá lương thực toàn cầu kéo dài đến năm 2028, đặc biệt là khi nó trùng hợp với chiến tranh Iran và xung đột Ukraine .

Bức tranh tích lũy: Tại sao lần này lại khác

Điều khiến giai đoạn hiện tại trở nên đặc biệt nguy hiểm là sự chồng chất của nhiều cú sốc. El Niño đang đến cùng lúc với giá năng lượng và phân bón tăng vọt do chiến tranh Iran và Ukraine. Như chuyên gia kinh tế trưởng của FAO, ông Máximo Torero, đã nói, sự kết hợp giữa chiến tranh và El Niño tạo ra "một cơn bão hoàn hảo" . Phân tích của Bloomberg lưu ý rằng các thị trường mới nổi ở Mỹ Latinh, châu Phi và châu Á sẽ phải đối mặt với áp lực tổng hợp từ chi phí nhập khẩu dầu cao hơn, chuỗi cung ứng căng thẳng và thời tiết thất thường do El Niño .

Phân tích của Ngân hàng Thế giới cảnh báo thêm rằng điều kiện El Niño, chi phí năng lượng và phân bón tăng, nhu cầu nhiên liệu sinh học ngày càng tăng và các hạn chế thương mại tiềm năng đều có thể đẩy giá lương thực lên cao hơn đáng kể so với dự báo hiện tại . Một báo cáo của Schroders lưu ý rằng hơn 50% nước Mỹ bị hạn hán vào cuối tháng 5 năm 2026, với khoảng 250 triệu mẫu đất trồng trọt bị ảnh hưởng, tạo thêm áp lực tăng giá lương thực toàn cầu .

Ngân hàng Thế giới cũng dự báo sản lượng gạo có thể giảm từ 20 đến 50% ở các khu vực bị ảnh hưởng nếu El Niño kéo dài, với Nam Á, Nam Phi và một phần Đông Á bị ảnh hưởng nhiều nhất .

Kết luận

'Heatflation' không phải là một khái niệm lý thuyết — nó đang đẩy giá trên kệ siêu thị ở Hàn Quốc và khắp châu Âu lên cao ngay lúc này. Sự xuất hiện của một siêu El Niño mạnh mẽ chồng lên các cú sốc năng lượng và phân bón do xung đột hiện tại đã khiến các tổ chức tài chính lớn và cơ quan Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng lạm phát lương thực toàn cầu có thể tăng tốc đáng kể trong giai đoạn cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2028. Sự kết hợp của các đợt nắng nóng, chiến tranh và siêu El Niño tạo ra nguy cơ một cuộc khủng hoảng giá lương thực kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng nặng nề nhất đến những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất trên thế giới.