Phi công Ukraine truy đuổi tên lửa hành trình Nga, suýt xâm phạm không phận NATO

Đây là câu chuyện về những gì đã xảy ra trong đêm định mệnh ấy, tại sao quả tên lửa không bao giờ bị bắn hạ, và bài học về sự mong manh của lá chắn phía đông NATO.

Cuộc truy đuổi và sự bỏ cuộc trong gang tấc

Theo tiết lộ của Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan, ông Cezary Tomczyk, máy bay chiến đấu Ukraine đã theo dõi tên lửa Kh-101 trong suốt hành trình, và phi công người Ukraine đã bám đuổi 'nóng' mục tiêu. Tuy nhiên, lý do khiến anh ta phải hủy bỏ nhiệm vụ ngay trước vạch biên giới rất đơn giản: các quy tắc của NATO nghiêm cấm máy bay Ukraine xâm nhập vào không phận của liên minh, và việc tiếp tục truy đuổi đồng nghĩa với vi phạm chủ quyền lãnh thổ Ba Lan . Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha xác nhận đây là một tên lửa hành trình Kh-101 của Nga .

Nhiệm vụ của phi công rất rõ ràng: bắn hạ tên lửa trước khi nó chạm tới đất NATO. Nhưng luật chơi của cuộc chiến trên không đã khiến điều đó trở nên bất khả thi.

Đường bay tử thần và hố bom trên đất Ba Lan

Khoảng 3 giờ 40 phút sáng (giờ địa phương), radar quân sự Ba Lan phát hiện một vật thể bay không xác định di chuyển theo hướng Tây . Quả tên lửa hành trình Kh-101, được Ba Lan xác nhận là tên lửa có vũ trang của Nga, đã bay sâu khoảng 100 km vào lãnh thổ Ba Lan . Nó lao xuống một cánh đồng nông trại gần làng Tarnawa-Kolonia, thuộc tỉnh Lublin, cách các khu dân cư khoảng 2 km . Vụ va chạm để lại một hố bom rộng 10 mét (33 feet) và sâu 5 mét (16 feet) . Các mảnh vỡ văng ra xa trong bán kính khoảng 200 mét . Rất may, không có thương vong nào được ghi nhận .

Đây là lần đầu tiên một loại đạn có nguồn gốc từ Nga được xác nhận đã rơi xuống đất của một nước NATO trong cuộc chiến này . Điều tra sau đó cho thấy tên lửa được sản xuất trong quý II năm 2026 tại một nhà máy ở tỉnh Moscow .

Vì sao tên lửa 'thoát' lưới trời?

Thất bại trong việc đánh chặn không phải do thiếu khả năng phát hiện hay sẵn sàng chiến đấu, mà là do sự thất bại của các quy tắc, thời gian và ngưỡng pháp lý.

Tướng Maciej Nowak, Tư lệnh Tác chiến Ba Lan, cho biết ông đã sẵn sàng ra lệnh tiêu diệt tên lửa, nhưng theo luật pháp Ba Lan hiện hành, cần phải xác nhận tên lửa là mối đe dọa đối với các mục tiêu trên mặt đất thì mới được phép khai hỏa. Quá trình này mất quá nhiều thời gian so với tốc độ và đường bay ngắn của tên lửa . Luật Ba Lan yêu cầu phải nhận dạng trực quan mục tiêu trước khi nổ súng .

Thủ tướng Donald Tusk nói rằng Ba Lan đã sẵn sàng bắn hạ tên lửa nếu nó tiếp tục bay, nhưng nó đã rơi trước khi một quyết định có thể được thực thi . Các máy bay F-16 của Ba Lan đã được điều động, hệ thống phòng không của NATO đã được kích hoạt, nhưng mốc thời gian chỉ gói gọn trong khoảng 6 phút (từ 3:40 đến 3:46) khiến việc đánh chặn trở nên bất khả thi .

Như một phân tích đã chỉ ra: "Phát hiện đã thành công. Nhưng đánh chặn thì không" .

Hậu quả chính trị và ngoại giao

Ba Lan triệu tập đại sứ Nga

Ngày 31/7, Ba Lan đã triệu tập đại sứ Nga. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Maciej Wewior cho biết đại sứ đã được thông báo về việc Ba Lan "lên án mạnh mẽ các hành động thù địch nhằm chống lại an ninh của một quốc gia có chủ quyền và công dân của nước này" . Một công hàm phản đối đã được chuyển đi .

NATO xác nhận vi phạm

NATO xác nhận vụ vi phạm không phận và tuyên bố sẽ 'thực hiện mọi biện pháp cần thiết' để bảo vệ lãnh thổ đồng minh .

Điều 5 không được kích hoạt

Các nước NATO phải đưa ra phán quyết cụ thể về tình huống 'bị tấn công vũ trang' trước khi kích hoạt Điều 5. Quả tên lửa đơn độc này không được coi là một cuộc tấn công có chủ đích, do đó điều khoản phòng thủ tập thể không được kích hoạt .

Cuộc tranh luận trong liên minh

Sự việc này đã thúc đẩy các cuộc thảo luận trong NATO về việc thay đổi quy tắc tác chiến, mở rộng vùng phủ sóng phòng không tích hợp ở Đông Âu, và khả năng bắn hạ tên lửa Nga trước khi chúng vào không phận NATO . Câu hỏi cốt lõi: NATO có nên bắn hạ tên lửa chỉ dựa trên quỹ đạo và đánh giá mối đe dọa, thay vì phải chờ xác nhận trực quan về mối đe dọa trên mặt đất hay không?

Phản ứng từ giới chuyên gia

Bộ trưởng Ngoại giao Litva Kęstutis Budrys (phát biểu ngày 4/8) cho rằng NATO 'đáng lẽ phải phản ứng mạnh mẽ hơn' và kêu gọi củng cố sự hiện diện quân sự, đồng thời cảnh báo: 'Có một mong muốn giữ bình tĩnh, nhưng chúng ta đã thấy các mối đe dọa đối với an ninh của toàn bộ khu vực' .

Cựu Đại sứ Mỹ tại Ba Lan Daniel Fried nhận định Nga đang thử nghiệm 'lằn ranh đỏ' của NATO và kêu gọi liên minh cảnh báo Moscow cứng rắn rằng những vụ xâm phạm tiếp theo sẽ dẫn đến 'những biện pháp mà các ông sẽ không thích' . Ông nhấn mạnh Ba Lan 'không nên gánh vác trách nhiệm này một mình' .

Bối cảnh rộng hơn: Chiến dịch không kích của Nga

Sự việc xảy ra trong một trong những đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái lớn nhất của Nga vào Ukraine trong nhiều tuần . Cuộc tấn công đã giết chết ít nhất 8 dân thường . Chiến dịch có sự tham gia của 74 tên lửa hành trình, đạn đạo và siêu thanh, cùng 284 máy bay không người lái Shahed .

Sự việc này phơi bày một sự bất đối xứng nguy hiểm: Ukraine có thể theo dõi và truy đuổi tên lửa Nga, nhưng các quy tắc của NATO và luật pháp quốc gia đã ngăn cản một phản ứng kịp thời.

Bài học cho tương lai

Tên lửa rơi gần Tarnawa-Kolonia đã không kích hoạt Điều 5, nhưng nó đã kích hoạt một cuộc tranh luận nghiêm túc về khả năng bảo vệ không phận của NATO trước các tên lửa hành trình bay thấp, nhanh và có quỹ đạo khó đoán. Các quy tắc tác chiến của NATO có thể sẽ phải thay đổi để cho phép các quyết định nhanh hơn dựa trên mô hình quỹ đạo và mối đe dọa, thay vì chờ xác nhận trực quan. Phi công Ukraine, người đã buộc phải bỏ cuộc 20 giây trước biên giới, có thể chính là chất xúc tác cho sự thay đổi đó.